• Welcome to MeraPahad Community Of Uttarakhand Lovers.
 

Share Informative Articles Here - सूचनाप्रद लेख

Started by एम.एस. मेहता /M S Mehta 9910532720, October 10, 2007, 01:13:01 PM

Bhishma Kukreti

घटद भूजल स्तर :कारण और समाधान

सरोज शरमा - गढ़वाली जन साहित्य


भूजल क अंधाधुंध निष्कासन ल भौत सि समस्या उभरि क अयं जन कि पंजाब क दक्षिण-पश्चिम भाग म जलस्तर मा चढाव क कारण खारू पाणि कि समस्या उत्पन्न ह्वै, ऐ क्षेत्र म भौत ज्यादा जल दोहन कियै ग्या, जलभराव आक्सीजन स्तर थैं कम करद, और जडों क आसपास कार्बनडाई आक्साइड क जमाव क कारण फसल कि उत्तपादकता कम ह्वै जांद, मिट्टी क तल मा खारा तत्वो कि जमावट क कारण रासायनिक अपकर्षक कि समस्या ह्वै जांद, जैसे पर्यावरण म असन्तुलित ह्वै जांद, जल संसाधन मंत्रालय का एक कार्यकारी दल न कै क्षेत्र क खुण 1991 म जलभराव खुण मिट्टी क खारापन और अल्कईन नियम बणै, वै क्षेत्र थैं जलभराव मने जालु जख भूतल से द्वी मीटर क भितर जल क स्तर पयै जाल, वर्तमान मा दक्षिण-पश्चिम पंजाब का भौत भागु मा जलभराव और मिट्टी कु क्षरण च, पिछला दशक से ऐ मिट्टी मा क्वी भि फसल नि नि उगै ग्या, पंजाब मा जलभराव पर 2013 कि योजना आयोग का उच्च स्तर विशेषज्ञ समूह कि रिपोर्ट क अनुसार यी बात समणि अंई,
विशेषज्ञो क मनण च कि उत्तर पश्चिम क्षेत्र मा भूजल कि गिरावट क मुख्य कारण बड़दि जल कि मांग थैं पूर कना मा सार्वजनिक जल आपूर्तिकर्ताओ कि असफ़लता च ।ऐ का अतिरिक्त भारत मा भूजल क प्रयोग कु लेकि केंद्र और राज्यो क खंडित उत्तरदायित्व च कागजो मा त केंद्र सरकार नीति दिशानिर्देश तैयार करद और सुरक्षा लागू करद दूसर ओर संबंधित राज्य भूजल भंडारो पर अपण क्षेत्राधिकार कु दावा करदा छन, वास्तव मा भारत म भूजल कु प्रयोग एक निजी गतिविधि च,जै पर नियंत्रण नि ह्वै सक, यद्यपि बण्यू संकट थै देखिक कै कदम उठाए गैं, पर नियंत्रण कारी उपायो कि कमी स्पष्ट रूप से दिखेणी च, भूजल संसाधनो कु तेजी से क्षरण हूंणू च, जल उपयोग करण वलो क बीच तेजी से ऐकु तेजी से बंटवारा हूँणू च, सरकार थैं निंद से जगण ह्वाल, और आपदा से निबटण ह्वाल, प्रभावकारी प्रबंधन योजना व्यवहार म ल्याणि ह्वालि, पिछलि शताब्दि मा मानसून क सामान्य व्यवहार क बाद भि कै वर्ष सूखा का भि द्यखे गैं, जख तक दिल्ली-राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र क प्रश्न च अनियंत्रित शहरीकरण और आवासीय निर्माण खुण गुड़गाँव हरियाणा म भूजल कु भूसंपत्ति दलालु न अंधाधुंध प्रयोग से जल स्तर ताल ग्या,
भौत लोगों कु सुझाव च कि भूजल कि कीमत निर्धारित किऐ जाण चैंद, पर यु क्वी आसान काम नी, भूजल कि कीमत कु निर्धारण एक कठिन काम च, राष्ट्रीय जल नीति 2002 क सुझाव च कि (वित्तीय व भौतिक संपोषित क संदर्भ म) ऐ बात कि आवश्यकता च विभिन्न प्रकार से प्रयोग मा लिऐ जाण वला जल खुण शुल्क निर्धारित किऐ जा, शुरू म सेवा उपलब्ध कराणकु वैका रखरखाव और संचालन क खर्च और बाद मा पूंजी लागत क अंश निकल जाव।
ई सुझाव कीमत निर्धारित करणकु एक आधार ह्वै सकद, भूजल कि कीमत क अत्यधिक युक्तिपूर्ण तरीका येकु नियंत्रण क च, ऐ से अत्यधिक दोहन से बचे जा सकद, भूजल क संरक्षण, सुरक्षा और नियमन खुण 2011 क ड्राफ्ट मॉडल बिल सरकार क प्रत्यक्ष नियंत्रण मा भूजल प्राधिकरण कि स्थापना कि बात करद, ऐ प्राधिकरण से भूजल क प्रयोग खुण नियमन हेतु क्षेत्रो कु नामांकन भि ह्वै सकद ,अंतिम निर्णय संबधित राज्य सरकार लेलि। ऐ ड्राफ्ट बिल क अनुसार सरकार प्राथमिकता क आधार पर भूजल क अन्यायपूर्ण प्रयोग और वितरण थै नियमन कैर सकद। जैसे छवटा और भूमिहीन किसानों थैं सिंचाई संबंधी और प्रतेक व्यक्ति थैं पेयजल और घरेलू आवश्यकताओ खुण पाणि कि आवश्यकतो कि आपूर्ती कियै जा सकद।


Bhishma Kukreti

एमबीएक(MBA) पढ़ैकुण टुखक (शीर्ष) 5 देश :-

परदेशम शिक्षा भाग - 8

संकलन - रुपेश कुकरेती



एमबीए आज सबसे जादा माँग वाल पाठ्यक्रमों/कोर्सों मा एक च ।विदेशों से एमबीए उपाधिक कई लाभ छन जन कि -
नै(नयी) भाषा सिखण
नै संस्कृति से रु ब रु हुण
वेतन पर प्रभाव
कैरियर मा ऊँचै
रोजगारक सम्भावना
एमबीए आज सबसे ज्यादा माँग वाल कोर्स च लेकिन यी ध्यान रखण आवश्यक च जै तरहक विश्व विद्यालय अर एमबीएक कार्यक्रम मा आप शामिल हुणा छ्या वेमा प्रवेश या आवेदन कन से पैली बुद्धिमानी से पढ़ैक स्थान चुनण महत्वपूर्ण च।विदेश जन कि कनाडा आस्ट्रेलिया न्यूजीलैण्ड जैसा देशों मा एमबीए करण से एक विद्यार्थी तै व्यावहारिक ज्ञान,बेहतर कामक अवसर, अर स्थायी निवासक विकल्प मिलल। तौल(नीचे) इन्नी टुखक अन्तर्राष्ट्रीय शिक्षा गंतव्य छन जु आपक विदेश मा एमबीए की पढ़ैक सपना पूर करणक पर्याप्त विकल्प दीन्दन :-
1 :- संयुक्त राज्य अमेरिका :-
यूएसए दुनियक सबसे प्रतिष्ठित एमबीएक स्कूल अर सबसे लोकप्रिय बिजनेस स्कूल डेस्टिनेशन मा एक च। संयुक्त राज्य अमेरिकक टुखक विश्व विद्यालयों से एमबीएक पढ़ै करण अफ मा फायदाबंद च। येक दगड़ विद्यार्थियों तै परियोजनाओंक माध्यम से व्यावहारिक प्रशिक्षणक अलावा मजबूत इंफ्रास्ट्रक्चर सपोर्ट, शानदार इंटर्नशिप, नवीनतम सामग्री अर प्रौद्योगिकी कुण एक्सपोजर भी मिल्दू ।शीर्ष कंपनियों मा इंटर्नशिपक दौरान व्यवसायक माहौलक एक्सपोजर विद्यार्थियों तै भविष्यक उद्यमियों अर व्यावसायिक अधिकारियों मा शामिल करदु। यूएसए स्कूलों तै दुनियक बाकी स्कूलों से अलग करण वाल मुख्य कारक तथ्य या च कि अमेरिकीय एमबीए आपक नेटवर्कक विस्तार करण अर सही लोगों तै जणणक बारे मा च। अन्त मा यी वू नेटवर्क ह्वाल जु नवोदित उद्यमियोंक मदद कारल।यूएसएक स्कूलूमा जाणकुण शैक्षिक रिकॉर्डक तुलना मा कार्य अनुभव की गुणवत्ता तै वरीयता दिये जान्दी। आवेदकों तै TOEFL या IELTS जण GMAT अर अंग्रेजी प्रवणता परीक्षाओं तै उत्तीर्ण कन अनिवार्य च।
: -संयुक्त राज्य अमेरिका मा टुखक बी स्कूल :-
1 :- बूथ स्कूल ऑफ बिजनेस शिकागो विश्व विद्यालय
2 : -हार्वर्ड बिजनेस स्कूल
3 :- व्हार्टन स्कूल पेंसिल्वेनिया विश्व विद्यालय
4 :- केलॉग स्कूल ऑफ मैनेजमेंट नॉर्थवेस्टर्न यूनिवर्सिटी
5 :- स्टैनफोर्ड ग्रेजुएट स्कूल ऑफ बिजनेस
: - यूनाइटेड किंगडम :-
यूके हमेशा भारतीय विद्यार्थियोंक बीच विदेशों मा पसंदीदा पढ़ैक केंद्र राई। यूके मा लंदन प्रमुख वित्त अर बैंकिंग केन्द्रो मा एक च।यूकेक दुसर शहर सेवा उद्योग मा उत्कृष्ठ अवसर दीन्दन। यी यूकेक बिजनेस स्कूलोंक अन्तर्राष्ट्रीय प्रतिष्ठा तै न केवल एक कठोर शैक्षणिक दृष्टिकोणक माध्यम से बल्कि उच्च वेतन अर स्नातक बाद उत्कृष्ठ नौकरियोंक अवसरोंक माध्यम से भी दिखान्दु। वास्तव मा ब्रिटेनक व्यावसायिक स्कूलून 2007 मा ब्रिटिश काउंसिलक शोधक हिसाब से बाकी यूरोपक तुलना मा हर साल जादा एमबीएक पढ़ै करवाई। महत्वपूर्ण तथ्य या च कि ब्रिटेनक पास एक मजबूत भारतीय जनसंख्या आधार च। जु ये देश तै भारतीय विद्यार्थियोंकुण एक आकर्षक गन्तव्य बणादु।
यूके मा टुखक बी स्कूल :-
1 :- लंदन बिजनेस स्कूल(LBS)
2 :- लंदन स्कूल ऑफ इकोनॉमिक्स एण्ड पॉलिटिकल साइन्स
3 :- ऑक्सपोर्ड विश्व विद्यालय
4 :- वारविक विश्व विद्यालय- वारविक बिजनेस स्कूल
5: -मैनचेस्टर बिजनेस स्कूल- मैनचेस्टर विश्व विद्यालय
6 :- स्ट्रेथक्लाइड विश्व विद्यालय - स्ट्रेथक्लाइड बिजनेस स्कूल
7:- लैंकेस्टर यूनिवर्सिटी मैनेजमेंट स्कूल
8 :- इम्पीरियल कॉलेज बिजनेस स्कूल
9 :- एडिनबर्ग प्रबन्धन स्कूल के विश्व विद्यालय
10 :- cranfield स्कूल ऑफ मैनजमेंट
: - कनाडा :-
कनाडा दुनियक कई बड़ी अर प्रभावशाली कंपनियोंक घौर च अर जब एमबीए कनक बात आंदी त भारतीय विद्यार्थियोंक बीच एक पसंदीदा स्थान च। कनाडा बहुत अच्छी शिक्षा दीन्दु येक अर्थव्यवस्था तेल,गैस, खनन,विनिर्माण,कृषि अर वानिकी जैसा उद्योगों मा पनपणी च।विद्यार्थियोंक जीवन पर एक अच्छी अर्थव्यवस्थक प्रभाव तब पुडुद जब वू अपर डिग्री समाप्त कौर दीन्दु अर नौकरिक तलाश मा रौंदन।कनाडा मा अच्छी नौकरी अर आव्रजन सम्भावना आसानी से उपलब्ध च।
:- कनाडक शीर्ष बी स्कूल:-
1 :- यॉर्क यूनिवर्सिटी शूलिच का बिजनेस स्कूल
2 :- टोरंटो विश्व विद्यालय- रोटमैन स्कूल
3 :- ब्रिटिश कोलम्बिया विश्व विद्यालय के सउदर बिजनेस स्कूल
4 :- क्वीन स्कूल ऑफ बिजनेस क्वींस यूनिवर्सिटी
5:- सेंट जॉन फैकल्टी ऑफ बिजनेस न्यू ब्रंसविक विश्व विद्यालय
6 :- मैगिल विश्व विद्यालयक डेस टेल्स स्कूल
7:- ivey बिजनेस स्कूल पश्चिमी विष विद्यालय कनाडा
8 :- अल्बर्टा स्कूल ऑफ बिजनेस- अल्बर्टा विश्व विद्यालय
:- आस्ट्रेलिया :-
भारतीय विद्यार्थियोंकुण आस्ट्रेलिया एक लोकप्रिय पढ़ैक स्थान च किले कि यी देश गुणवत्ता से क्वी समझौता नी करदु अर सस्ती शिक्षा भी दीन्दु।मौसम भी भारतक तरां च जु विद्यार्थियों तै आरामदायक जीवन दीन्दु।आस्ट्रेलिया मा एमबीए कॉलेज विशेष अनुसन्धान प्रशिक्षण दीन्दन ।आवेदकों तै GMAT, IELTS,TOELF जन परीक्षाओं तै उत्तीर्ण कन अनिवार्य च।
आस्ट्रेलिया मा एक वर्ष मा द्वी सेवन सत्र हुन्दन एक सेवन सितम्बर मा अर दुसर जनवरी मा हुन्द।भारतीय विद्यार्थियोंक पसंदीदा सेवन सत्र सितम्बर च।
:- आस्ट्रेलियक शीर्ष बी स्कूल :-
1: -मेलबोर्न बिजनेस स्कूल,यूनिवर्सिटी ऑफ मेलबोर्न
2: -आस्ट्रेलिया स्कूल ऑफ बिजनेस न्यू साउथ वेल्स विश्व विद्यालय
3: -सिडनी बिजनेस स्कूल वोलांगोंग विश्व विद्यालय
4: -मैक्वेरी ग्रेजुएट स्कूल ऑफ मैनजमेंट,मैक्वेरी विश्व विद्यालय
5: -व्यवसाय और अर्थशास्त्र संकाय,मोनाश विश्व विद्यालय
6: -स्कूल ऑफ मैनेजमेंट - क्वींसलैंड प्रौद्योगिकी विश्व विद्यालय
7: -कर्टिन बिजनेस स्कूल
:- सिंगापुर :-
सिंगापुर एशिया प्रशांत क्षेत्र मा विदेशी शिक्षाकुण अच्छू तरह से स्थापित गन्तव्य च।सिंगापुर मा अधिकाँश शैक्षणिक संस्थान मा शुल्क की लागत 15 लाख से 20 लाखक बीच च। विद्यार्थी पढ़ैक दगड़ हप्ता मा 16 घण्टा काम भी कौर सकद छन यांक अनुमति छैं च उख।
:- सिंगपुरक शीर्ष बी स्कूल :-
1 :-INSEAD सिंगापुर
2: -नानयांग बिजनेस स्कूल
3: -यूनिवर्सिटी ऑफ लिवरपूल
4: -जेई एजुकेशनल कॉलेज
5: -NUS बिजनेस स्कूल
:- स्पेन :-
पिछल कुछ सालों मा स्पेन यूरोप मा एक वैकल्पिक शिक्षा गंतव्यक रुप मा उभर। शीर्ष रेटेड यूरोपीय एमबीए कार्यक्रमों मान तीन मैड्रिड अर बार्सिलोना मा स्थित छन।ये देश मा 46 मिलियन लोग छन फिर भी प्रबंधन शिक्षा मा तीन दशक बिटिक तेजी च।भारतीय विद्यार्थियों तै एक बात ध्यान रखण प्वाडलि वा या कि स्पेन मा शिक्षा द्वी भाषी च।विद्यार्थी अर प्रोफेसरों दगड़ कक्षा से भैर बात स्पेनिश मा ह्वेली ये वास्ता स्पेनिश भी आण चयाणी
: स्पेन मा शीर्ष बी स्कूल :-
1 :- IESE विश्व विद्यालय बार्सिलोना
2 :- ESADE यूनिवर्सिटी बार्सिलोना
3 :- IE विश्व विद्यालय मैड्रिड


Bhishma Kukreti

फ्रांस मा पढ़ै व आवश्यकता
-
परदेशम शिक्षा भाग - 9
संकलन - रुपेश कुकरेती

-
फ्रांस वर्तमान मा दुनिया मा चौथ सबसे लोकप्रिय पढ़ैक गन्तव्य च। अर यी अपर उत्कृष्ट संस्कृति, उच्च श्रेणिक विश्व विद्यालय अपेक्षाकृत कम शिक्षण शुल्कक कारण प्रसिद्ध च।हर साल लगभग तीन लाख विद्यार्थि पढ़ैक उद्देश्य से फ्रांसक यात्रा करदन।
फ्रांस मा उच्च शिक्षा प्रणाली तीन स्तरीय च। स्नातक स्तर,मास्टर स्तर अर डॉक्टरेट स्तर।मास्टर स्तरक कार्यक्रम पूर कनकुण द्वी साल लगदन पर पूर करद करद तीन साल लग जान्दन।डॉक्टरेट स्तरक कार्यक्रम तै पूर कनकुण तीन साल लग जान्दन। फ्रांसक विश्व विद्यालय तै उखक राज्य वित्त दीन्दन त शिक्षण शुल्क इदगा जादा नी च(€ प्रति वर्ष 400) यी यीं बात पर निर्भर करदु कि आप कै विश्व विद्यालय मा पढ़णा छ्या।बिजनेस स्कूल येक अपवाद छन किले कि यी निजि स्वामित्त्व वाल छन यूंक शिक्षण शुल्क 15,000€ हर साल च उन यी शुल्क जादा भी ह्वे सकुद च।
फ्रांस मा पैली साल स्नातक कार्यक्रमों कुण काफी खुला नामांकन(बड़ी संख्या मा) करे जान्दु।हालांकि दुसर सालकुण अपर जगह निश्चित कनकुण प्रतिस्पर्द्धा जादा रौंदी।यांकुण एक चयनात्मक प्रवेश परीक्षा हुन्दी।
फ्रांस मा शैक्षणिक सत्र सालक फरवरी मैना मा एक स्प्रिंग सेमेस्टरक दगड़ शुरु हुन्द, दुसर सितम्बर मा शुरु हुन्द।अधिकाँश स्कूलों मा एक स्प्रिंग ब्रेक अर गर्मियोंक छुट्टी कुण तीन मैना हुन्दन।
स्नातक स्तरक पढ़ै कन वाल छात्रों तै वैज्ञानिक पढ़ै तै कनकुण अगने बढेये जान्दु येक वास्ता कुछ अनुदान भी दिये जान्दु,कुछ छूट दिये जान्दी।
वीजक(वीजा) आवश्यकता :-
अगर आप यूरोपीय संघक एक देश बिटिक फ्रांस मा पढ़णकुण आणा छ्या त आप तै छात्र वीजक आवश्यकता नी प्वाडली। अगर यूरोपीय संघकक भैरक देश बिटिक आणा छ्या त आप तै फ्रांसक यात्रा कनकुण अर छात्र वीजा पाणकुण फ्रांसीसी दूतावासक यात्रा कन प्वाडली।आपक यी पढ़ैक वीजा पैली साल आप तै जु उख रौणकुण प्रमाण चयान्दु वे प्रमाण तै दीणक काम भी कारल। एक साल बाद आप तै एक कार्टे डी सेजौर कुण आवेदन कन प्वाडल येक अलावा आप तै फ्रांस मा आगमनक 30 दिनक भितर स्थानीय आव्रजन कार्यालय मा अफ तै रजिस्टर कन प्वाडल।
:- फ्रांसक बारे मा :-
फ्रांस यूरोपीय राजनीति अर आर्थिक खेलक प्रमुख खिलाड़ियों मान एक च।ओबेरियन प्रायद्वीप अर यूरोपक मुख्य भूमिक सीमक रुप मा च फ्रांस।फ्रांस लम्बू समय बिटिक यूरोप मा एक सांस्कृतिक केंद्र बिन्दु राई।विशेषकर पेरिस फैशन उद्योग मा बहुत उब(ऊपर) च। दुनियक कई अग्रणी फैशन,पेरिस फैशन घरों बिटिक ही आंदन ।रुसो अर वोल्टेयर जैसा दुनियक
महान लेखक इखक ही छन। फैशन अर लेखनक अलावा फ्रांस पाक परम्परा कुण भी जणे जान्दु। पनीरक 250 से जादा किस्म फ्रांस मा छन।आप एक नै स्थानक संस्कृतिक अनुभव कन चाणा छ्या,पाक विरासत जण चाणा छ्या,कलात्मक स्वभाव दिखण चाणा छ्या त आप फ्रांस जै सकद छ्या।सांस्कृतिक शिक्षाप्रद अनुभव फ्रांसक संग्राहलयों मा आसानी से मिल सकुद च।छात्र कार्डधारकों तै परिवहन भोजन अर मनोरंजन पर भी छूट मिल जाली।
:- फ्रांस मा जलवायु :-
फ़्रांस भूमध्य सागर से प्रभावित एक हल्कू जलवायु वाल देश च। डांडी कांठी बर्फ से ढकीं मिल सकद छन,गर्मियों मा देशक कई हिस्सों मा गरम या समुद्र तटीय मौसम पै सकद छ्या।
:- रौणक खर्चा :-
फ्रांस मा रौणक खर्चा अधिकाँश यूरोपीय देशोंक बराबर च।कई स्थान जन पेरिस मा रौणकुण या जीणकुण बहुत जादा खर्चा चयाणु च।पेरिसक भैर रौणकुण विदेशी विद्यार्थियों कुण विशेष रुप से डिजायन विश्व विद्यालयक नजदीक कम दरों पर रौणक ठिकणु मिल जाल।राष्ट्रीय छात्र कल्याण कार्यालय भी कम दरों मा रौणक ठिकणक एक विकल्प ह्वे सकुद ।
==
फ्रांस में अध्ययन कैसे करें , फ्रांस में शिक्षा पद्धति , फ्रांस की विदेशी छात्रों हेतु नीति

Bhishma Kukreti

परदेशम MBBS उपाधि कुण विकल्प


परदेशम शिक्षा भाग - 10
संकलन :- रुपेश कुकरेती
-
चिकित्सकक (मेडिकलक) क्षेत्र भविष्य बणाणक(कैरियर) सबसे लोकप्रिय विकल्पों मान एक च। हर माँ बाप अपर जीवन मा एक बार जरुर सुचुदु कि वेक नौनु या नौनी चिकित्सक (डॉक्टर) बौण।हालांकि आजक समय मा यी आसान नी च एमबीबीएस की उपाधि पाण चिकित्सक बणणक यात्रक पैली पायदान(सीढ़ी) च।लेकिन ये पैली कदम उठाणक हिम्मत क्वी सामान्य परिवार नी कौर सकुद किले कि भारत मा मेडिकलक सीट पाण इदगा सरल नी च।उपलब्ध सीटों की संख्या अर आवेदकोंक संख्यकक बीच बडू अन्तरक कारण भारत मा एमबीबीएस मा प्रवेशकुण प्रतियोगिता बढणी लगीं च।दुसर तरफ अगर प्राइवेट बिटिक कन याल त इमा करोड़ो रुप्या खर्च ह्वे जान्दन।ये वास्त विद्यार्थी विदेशक मुख लीन्दन जख सस्ती अर अच्छी शिक्षा मिलदी।
: -विदेश मा एमबीबीएसक पढ़ै किले ? वेक कारण :-
1:- आमतौर पर मेडिकल कॉलेजों मा विदेशों मा प्रवेश पाणा कुण क्वी दान शुल्क नी दीण पुडुद।
2:- विदेशों मा मेडिकल कॉलेजों मा प्रवेश पाणकुण कै भी तरहक प्रवेश परीक्षक जरुरत नी च
3:- विद्यार्थी सस्ती कीमत पर चिकित्सा क शिक्षा प्राप्त कौर सकद छन।
4:- विश्वस्तरीय अवसंरचना अर सुविधा की उपलब्धता भी येक मुख्य कारण च कि विद्यार्थी विदेशम चिकित्सा क पढ़ै करण चांदन।
5 :- यूं देशों मा रौणक खर्चा कम च।
6 :- विदेशों मा कई चिकित्सा विश्वविद्यालय शिक्षा अंग्रेजी माध्यम मा दीन्दन ऐसे विद्यार्थियोंकुण पाठ्यक्रमक पढ़ै कन सरल ह्वे जान्दु।
7 :-विदेशम एमबीबीएसक पढ़ै करद बगत आपकुण अन्तर्राष्ट्रीय शिक्षण अर कार्य प्राप्त कनक कई अवसर छन।
:- एमबीबीएस प्रवेशक प्रक्रिया (प्रोसेस):-
विदेशों मा मेडिकल कॉलेजों मा प्रवेश की प्रक्रिया बहुत सरल अर परेशानी मुक्त च। विद्यार्थियों तै ऑनलाइन प्रवेश फॉर्म भन अर आवश्यक दस्तावेजों तै ऑनलाइन या ऑफलाइन जमा करणक आवश्यकता च बस। एक बार आपन दस्तावेज जमा कार त समझो तुरन्त प्रवेश प्रक्रिया शुरु ह्वै।आवश्यक दस्तावेज जमा करणक बाद विद्यार्थियों तै सम्बन्धित देशक शिक्षा मन्त्रालय से एक निमन्त्रण पत्र मिलुद। येक बाद आप वीजा कुण आवेदन कौर सकुद छ्या।कुछ देशोंक बारे मा आप तै जानकारी दीणु छौ:-
:- यूक्रेन :-
यूक्रेन वू देश च जख बीमारियोंक इलाजकुण विश्व स्तरीय उपकरण छन।यूक्रेन मा कुछ सर्वश्रेष्ठ मेडिकल कॉलेज छन।जौंक खर्चा बहुत कम च अर श्रेष्ठ चिकित्सा शिक्षा दीन्दन। इख इन विश्व विद्यालय छन जु विद्यार्थियोंकुण चिकित्सा मा अपर यूजी अर पीजी कोर्स पूर करण कुण सस्तु छन। यूक्रेनक लगभग सभी कॉलेजों तै अंतर्राष्ट्रीय स्तर पर मेडिकल काउंसिल ऑफ इण्डिया, वर्ल्ड हेल्थ आर्गेनाईजेशन जैसा विश्व स्तर पर मान्यता प्राप्त च। इख शिक्षा प्राप्त कनकुण लगभग 20 से 25 लाख रुप्या लगदन।यूक्रेनक प्रसिद्ध विश्व विद्यालय
1: कीव नेशनल मेडिकल यूनिवर्सिटी
2:- विनीतस नेशनल मेडिकल यूनिवर्सिटी
3:- बोगोमोलेट्स नेशनल मेडिकल यूनिवर्सिटी
4:- टेरनोपिल स्टेट मेडिकल यूनिवर्सिटी
5:- डोनेट्स्क स्टेट मेडिकल यूनिवर्सिटी
:- किर्गिजस्तान :-
किर्गिस्तान एक इन जगह च जख 15 से 20 लाख रुप्योंक भितर आप अपर मेडिकल कोर्स पूर कौर सकद छ्या।यी चिकित्सा शिक्षा कुण सबसे सस्तु जगहों मा गिणे जान्दु।इखक विश्व विद्यालय अच्छी बुनियादी सुविधाओं,कम लागत दगड़ उच्च गुणवत्ता वाल शिक्षा दीन्दन।किर्गिस्तानक सभी संस्थान एमसीआई द्वारा मान्यता प्राप्त छन। इखक प्रमुख विश्व विद्यालय निम्न छन
1:- ओश राज्य चिकित्सा विश्व विद्यालय
2:- जलालाबाद मेडिकल यूनिवर्सिटी
3:- एशियाई चिकित्सा संस्थान
4:- किर्गिज रुसी स्लाव विश्व विद्यालय
5:- इंटरनेशनल स्कूल ऑफ मेडिसिन
:- रुस :-
यूरोपीय देश वास्तव मा मैंग छन यूरोपीय देशों मा शैक्षिक अर रौणक खर्चा जादा च।लेकिन रुस मा एक अलग परिदृश्य च।अन्य यूरोपीय देशोंक तुलना मा रौण सौणक खर्चा बहुत कम च।पेशेवर डॉक्टरोंक माँग रुस मा बिंडी च ज्वा समैक दगड़ और बढ़णी च।ये वास्ता रुस त चुनण भारतीय विद्यार्थियोंकुण अच्छू फैसला मने जाल।इख आप 20 से 25 लाख रुप्यों मा मेडिकल की पढ़ै कौर सकद छ्या।रुसक कुछ संस्थान निम्न छन:-
1:-साइबेरियाई राज्य चिकित्सा विश्व विद्यालय
2:- रियाजान मेडिकल यूनिवर्सिटी
3:- मोर्दोविया स्टेट यूनिवर्सिटी
4:- कुबन स्टेट मेडिकल यूनिवर्सिटी
5:-उत्तरीय राज्य विश्व विद्यालय
:- फिलीपींस :-
इख मेडिकलक पढ़ै अमेरिकन पद्धति पर चल्दी।इखक पूर पढ़ै तै द्वी भागों मा बंटे ग्या।पैली भाग बीएस प्रोग्राम जु एक सालक हुन्द वेक बाद अपीयर नामक परीक्षा मा अपीयर हुण पुडुद।जैक बाद एम डी कोर्स करण पुडुद जु चार सालक हुन्द।फिलीपींस मा मेडिकलक शिक्षा क पाँच सालक पूर खर्च 14 से 15 लाख तक पुडुद।फिलीपींसक मेडिकल संस्थान निम्न छन:-
1:-अम्मा स्कूल ऑफ मेडिसिन
2:- लिसेयुम नॉर्थवेस्टर्न यूनिवर्सिटी
3:-यूनिवर्सिटी ऑफ परपेचुअल हेल्प
4:- बिकल क्रिश्चियन कॉलेज ऑफ मेडिसिन
5:- डावाओ मेडिकल स्कूल ऑफ फाउंडेशन
6:-कगयन स्टेट यूनिवर्सिटी
:- जर्मनी :-
जर्मनिक एमबीबीएस यूनिवर्सिटी पूर दुनिया मा सबसे शीर्ष यूनिवर्सिटी मा शामिल च।इखक यूनिवर्सिटी बेहतरीन शिक्षा, आधुनिक उपकरण,अर गतिशील वातावरण कुण जणे जान्दी।यूं यूनिवर्सिटी तै विश्व स्वास्थ्य संगठन,एमसीआई अर यूनाइटेड नेशनल ऑर्गनाइजेशन जन संघठनोक द्वारा मान्यता मिली च।इख 20 से 30 लाख रुप्या मा आप अपर एजुकेशन पूर कौर सकद छ्या।जर्मनिक टॉप संस्थान निम्न छन:-
1:-हैम्बर्ग यूनिवर्सिटी
2:- लुबेक यूनिवर्सिटी
3:-फ्री यूनिवर्सिटी ऑफ बर्लिन
4:- हीडलबर्ग यूनिवर्सिटी
5:-बुर्जबर्ग यूनिवर्सिटी
:- चीन :-
चीनम एमबीबीएस शिक्षा विदेशी विद्यार्थियोंकुण लागत अनुकूल विकल्प च। सर्वेक्षणक मुताबिक चीन मा एमबीबीएस संस्थानोंन हमेशा अपर विद्यार्थियों तै गुणवत्ता या अतरिक्त पढ़ै कार्यक्रमक क्षेत्र मा गुणवत्ता वाल सेवाएँ दीणक कोशिश करदन।उख योग्य प्रोफेसर छन। भारतीय विद्यार्थियोंकुण चीन मा 45 चिकित्सा विश्व विद्यालय एमसीआई द्वारा मान्यता प्राप्त छन कुछ सस्ता संस्थान निम्न छन
1:-नानजिंग मेडिकल यूनिवर्सिटी
2:-जिलिन मेडिकल यूनिवर्सिटी
3:-चीन मेडिकल यूनिवर्सिटी
4:-झिंजियांग मेडिकल यूनिवर्सिटी
5:-यंग्जहौ विश्व विद्यालय
6:-जिलिन विश्व विद्यालय
7:-क्यूकिहार मेडिकल यूनिवर्सिटी
8:-दक्षिणपूर्व विश्व विद्यालय
:-वहनीय शुल्क संरचना:-
जु विद्यार्थी चीनक विश्व विद्यालय से अपर डिग्री लीण चाणा छन वूंक 4.5 सालक पाठ्यक्रम कुण खर्चा लगभग लगभग 20 लाख से कम च।जु कि आपक जेबक अनुकूल च अर आप ये खर्च मा अपर लक्ष्य की प्राप्ति कौर सकद छ्या। उख चीन मा आप छात्र वृत्ति भी प्राप्त कौर सकद छ्या।


Bhishma Kukreti

जल संरक्षण
-
सरोज शर्मा-गढ़वाली जन साहित्य -232

-
जल संरक्षण से मतलब च जल प्रयोग थैं घटाण और इस सफै, निर्माण, एवं कृषि आदि खुण अवशिष्ट जल कु पुनश्चक्रण (रिसाइक्लिंग)करण।
धीमि गति का शावर हेडस (कम पाणि गरम हूणक कारण कम ऊर्जा क प्रयोग हूंद और ऐ कु ऊर्जा कुशल शावर भि ब्वलेजांद)
मात्रा कम खर्च हूंद इलै ऐका विकास से असर पव्ड़द।
शौचालय मा बरसाती व खारा पाणि क उपयोग किऐ जा सकद,
फाॅसेट एरेट्रस, जु कम पाणि इस्तेमाल करद गीलापन खुण पाणि थैं छवट छवट कणों मा तोड़ दिंद ।ऐकु अतिरिक्त फायदा ई च कि बर्तन धूंद दा पव्ड़ण वला छींटा कम ह्वै जांदिन।
इस्तेमाल कियां पाणि क दुबरा से इस्तेमाल और वैकि रिसाइक्लिंग
शौचालय म पाणि कि बंद नलिका जु इस्तेमाल ह्वै जांणक बाद बंद ह्वै जांद।
देशीय वृक्षारोपण कैरिक आदतों मा बदलाव लैकि पाणि संचित किऐ जा सकद, जनकि ब्रश करद दा नल खुला न छोड़ै जा आदि।
जल संरक्षण कु अर्थ च कि पाणि क प्रयोग थैं घटाण ।
वाणिज्यिक
हांगकांग क नगर विश्व विधालय मा जलरहित मूत्रपात्र छन
पाणा बचांणक कै उपकरण (जन धीमि फ्लश वला शौचालय) जु घरों मा उपयोग हुंदिन वू पाणि बचांण मा भि उपयोगी सिद्ध ह्वै सकदन।
व्यवसायिक क्षेत्र म जल बचांण का तरीका
जलरहित शौचालय
कारों थैं बिन पाणि क साफ करण
खट्टो से चलणवल नल, जु कि रसोई या स्नानघर म धूणक काम मा छवट छवट बूंद क उपयोग कियै जाकि पाणि कि बचत ह्वै सकद।
एक्सरे-फिल्म प्रोसेसर रिसाइक्लिंग सिस्टम कूलिंग टावर कंडक्टविटी कंट्रोलर जल संचयक वाष्प स्टेरिलाइजर्स अस्पताल म उपयोग खुण
कृषि
फसलों कि सिंचै खुण वाष्पीकरण, उपसतही जल निकासी से हूण वल नुकसान कम से कम प्रभाव ह्वा, ई निर्धारित करण कि कै भूमि कि सिंचै खुण कतगा जल कि आवश्यकता च वाष्पीकरण प्लान प्रयोग मा लयै जा सकद। प्राचीनतम एवं सबसे आम तरीका बाढ़ सिचैं क पाणि कु वितरण अक्सर असमान से हूंद, जै मा भूमि क क्वी अंश अतिरिक्त पाणि ले सकद ताकि वू दुसर हिस्सो मा पर्याप्त मात्रा मा पाणि पौंछये जा सकद ।
ऊपरी सिंचाई ,केन्द्र धुरी या गतिमान छींटो क प्रयोग कैरिक समान वितरण पद्धति दींदा छन।ड्रिप सिंचाई सबसे मंहगु और सबसे कम प्रयोग हूण वल प्रकार च। लेकिन पाणि बर्बाद किऐ बिना पौधो कि जड़ मा पाणि पौंछण कु ई सर्व श्रेष्ठ तरीका च। सिचाई प्रणाली म बदलाव ल्याण कु ई सबसे मंहगु उपाय च। वर्तमान व्यवस्था मा संरक्षण क प्रयास क्षमता बणाण कि दिशा मा केन्द्रित छन। ऐका तहत chiseling जमा मिट्टी, पाणि थैं रोकणा वास्ते कुंड बणाण एवं और मिट्टी वर्षा कि आर्द्रता, सिंचाई कार्यक्रम कि बढ़ोत्तरी मा मदत शामिल च।
रिचार्ज गड्ढा, जु बारिश क पाणि जमा करदिन, जु भूजल आपूर्ति खुण उपयोग मा अंदिन। ई कुआं आदि क निर्माण म उपयोगी हुंदिन, और जलबहाव क कारण हूण वली मिट्टी क क्षरण थैं कम करदिन,

जल क नुकसान, प्रयोग या बर्बादी मा लाभकारी प्रकार कि कमी
जल-संरक्षण का कार्यान्वयन अथवा जल-दक्षता उपायों थैं अपणै कि जल प्रयोग मा कमी
जल प्रबंधन कि विकसित पद्धतियो जु कि जल का लाभकारी प्रयोग थैं कम या जयादा करदिन।
जल संरक्षण क उपाय
आदतों म बदलाव, उपकरण, तकनीक या बेहतर डिजाइन इन प्रक्रिया च जु जल नुकसान अपव्यय क प्रयोग कम कनकु लागू किए जांद।
जल क्षमता जल संरक्षण क एक उपाय च। ऐकु परिणाम जल कु बेहतर प्रयोग हूंद, और जल कि मांग भि कम हूंद। जल क्षमता क उपाय मूल्य और लागत थैं ध्यान म रैखिक किऐ जाण चैंद।
जल क्षमता
जल क्षमता थैं कै क्रिया, कार्य प्रक्रिया क निष्पादन या संभाव्य जल क न्यूनतम मात्रा क परिणाम, या कै खास उदेश्य खुण अपेक्षित जल कि मात्रा एवं वै मा प्रयुक्त, लगणवल, या वितरित जल कि मात्रा क बीच क संबध क एक सांकेतिक रूप म परिभाषित किऐ जा सकद,
न्यूनतम जल नेटवर्क कु लक्ष्य एवं डिजाइन लागत प्रभावी जल नेटवर्क,
जल संरक्षण खुण एक समग्र ढांचु दिशानिर्देशक च जु कै भि औधोधिक शहर व्यवस्था खुण जल प्रबंधन का आधार पर स्वच्छ जल और इस अपशिष्ट जल प्रबंधन कि न्यूनतम मात्रा निर्धारित करद, अर्थात जल बचांण कि सब्या उपयोगी बात म विचार करद। और सुनिश्चित करद कि Systematic Hierarchical Approach for Resilient process Screening (SHARPS)तकनीक से संतुष्ट छन ।
अधिकतम जल कि वसूली कि एक स्थापित तकनीक वाॅटर पिंच ऐनालिसिस टेक्नीक च। ई तकनीक केवल स्वच्छ जल कि मात्रा बढाण और दुबरा प्रयोग और पुनः सिरजन क माध्यम से अपशिष्ट जल मा कमी लाण पर हि केन्द्रित च।

Bhishma Kukreti

राष्ट्रीय सुरक्षा दिवस
-
सरोज शरमा-जन प्रिय गढ़वाली साहित्य-233
-
भारत म हर साल 4 मार्च थैं सुरक्षा दिवस क रूप मा मनांदा छन ,ऐ दिन क मनाण कु उद्देश्य दुर्घटनाओं थैं रोकणा क सुरक्षा उपाय क बारा मा जागरूकता बणाण च,
राष्ट्रीय सुरक्षा दिवस अब एक हफ्ता तक मनयै जांद, ऐ बार राष्ट्रीय सुरक्षा दिवस 4 मार्च से 10 मार्च तक मनयै जाल,
राष्ट्रीय सुरक्षा दिवस कि थीम
हर साल राष्ट्रीय सुरक्षा दिवस कि एक थीम हूंद ऐ साल सड़क सुरक्षा ( रोड सेफ्टी) च
राष्ट्रीय सुरक्षा दिवस क इतिहास
राष्ट्रीय सुरक्षा परिषद कि स्थापना दिवस पर 1972 म पैल बार 4 मार्च कु राष्ट्रीय सुरक्षा दिवस मनयै ग्या,
राष्ट्रीय सुरक्षा परिषद राष्ट्रीय स्तर म एक बिना लाभ, स्व-वित्तपोषण और त्रिपक्षीय एपेक्स बाॅडी च,
ऐथै भारत सरकार, श्रम और रोजगार मंत्रालय द्वारा 4 मार्च 1965 कु सुरक्षा, स्वास्थ्य और पर्यावरण पर एक स्वैच्छिक आंदोलन थैं उत्पन्न करण और विकसित करण खुण स्थापित किए ग्या,
राष्ट्रीय सुरक्षा दिवस/सप्ताह मनाण क लक्ष्य स्वास्थ्य और पर्यावरण आंदोलन सहित सुरक्षा क बारा मा लोगों थैं जागरूक करण क वास्ते राष्ट्रीय स्तर पर मनयै जांद,
अलग अलग औधोगिक क्षेत्रो मा मुख्य सुरक्षा भूमिका निभाण खुण लोगों कि भागीदारी और लक्ष्य प्राप्त कनकु मनयै जांद,
अपण कर्मचारीयो की सुरक्षा, स्वास्थ्य और पर्यावरण क्रियाकलापो कु बढ़ावा दीण खुण कम्पनी क मालिको द्वारा सहभागी दृष्टिकोण कू उपयोग थैं बढ़ा स्तर पर अभियान प्रचारित करद,
कार्य स्थल पर लोगो क बीच एसएचई क्रिया कलापो थैं विकसित और मजबूत करणा कु लक्ष्य प्राप्त कन च,
एक सुरक्षात्मक दृष्टिकोण आयोजन क द्वारा दिमाग क वैज्ञानिक स्थिती और सुरक्षात्मक संस्कृति क दगड समाज कि सेवा करण,
राष्ट्रीय सुरक्षा दिवस/सप्ताह कि थीम
वर्ष 2021 कि थीम च आपदा से सिखण और सुरक्षित भविष्य कि तैयारी ( Learn from Disaster and Prepare for a Safer Future) च,
वर्ष 2020 कि थीम-आधुनिक तकनीक कि मदत से सुरक्षा और स्वास्थ्य कि गुणवत्ता थैं बडांण छाई,
वर्ष 2017 मा राष्ट्रीय सुरक्षा दिवस और राष्ट्रीय सुरक्षा सप्ताह कि थीम छै एक दूसर थैं सुरक्षित रखण कि,
वर्ष 2016 म राष्ट्रीय सुरक्षा दिवस कि थीम छै जीरो नुकसान प्राप्त कनकु सशक्त सुरक्षा आंदोलन छाई,
राष्ट्रीय सुरक्षा दिवस/2015 क थीम चिरस्थाई आपूर्ति चेन खुण एक सुरक्षा संस्कृति क निर्माण,
राष्ट्रीय सुरक्षा दिवस/2014 कि थीम कार्य स्थल पर दबाव प्रबंधन और जोखिम नियंत्रण और सुरक्षा,
राष्ट्रीय सुरक्षा दिवस/कि थीम 2013 छा कि सुरक्षित और स्वस्थ्य कार्यालय सुनिश्चित कनकु काम,
राष्ट्रीय सुरक्षा दिवस/सप्ताह थीम 2012 कि सुरक्षित और स्वस्थ वातावरण एक मूल मानव अधिकार,
राष्ट्रीय सुरक्षा दिवस/सप्ताह थीम 2011 क छा सुरक्षात्मक और स्वास्थ्य निरोधक संस्कृति कि स्थापना औ वै थै बणयै रखण,
राष्ट्रीय सुरक्षा दिवस 2018 कि थीम-सुरक्षा हमरी प्राथमिकता नी यू हमर मूल्य च, (Safety is not our priority, it is our value)
राष्ट्रीय सुरक्षा दिवस 2019 कि थीम औद्योगिक संस्थानो कि सुरक्षा ( Safety of industrial establishment) .


Bhishma Kukreti

13 उच्च अन्तर्राष्ट्रीय स्तरक होटल मैनेजमेंट स्कूल्स
परदेशम शिक्षा भाग -11
संकलन  :- रुपेश कुकरेती
जब होटल लैन मा अपुरु  एक शानदार भविष्य बणाणक इच्छा ह्वा त केवल इच्छा हुण ही पर्याप्त नी च वेकुण आप तै श्रेष्ठ होटल प्रबन्धन विद्यालयों मा प्रशिक्षित हुण भी जरुरी च।
होटलक लैन बहुत ही अलग च ।इखमा डिग्रिक दगड़ स्नातक अर अच्छी तरह से भविष्य बणाणक अवसर मिल्दन। अंतर्राष्ट्रीय स्तर पर तौल लिख्यां यी 13 संस्थान होटल प्रबन्धन मा उच्च कोटिक छन।
1:- इकोले होटलियार डे लौसेन(ई एच एल) :- ईएचएल तै अलग रैंगिक, पोर्टल,सर्वेक्षण,समीक्षा अर विकिपीडियक अनुसार 2022 मा सर्वश्रेष्ठ प्रबन्धन स्कूल मने जान्दु।EHL आतिथ्य प्रबन्धन शिक्षा मा 1893 बिटिक अग्रणीय च।EHL न दुनिया भर मा आतिथ्य प्रबंधको कुण एक अद्वितीय पेशेवर समुदाय तै बणायी और प्रेरित कार।स्नातक रोजगारक सम्बन्ध मा EHL तै एक शानदार सफलता मिल।96 प्रतिशत स्नातक छः मैनक भितर नौकरी पै दीन्दन अर 61 प्रतिशत स्नातक वरिष्ठ/कार्यकारी पदों पर नियुक्त ह्वे जान्दन।
2 :-   कॉर्नेल स्कूल ऑफ होटल एडमिनिस्ट्रेशन(कॉर्नेल यूनिवर्सिटी) :-स्कूल ऑफ होटल एडमिनिस्ट्रेशन 2022 मा श्रेष्ठ होटल प्रबन्धन स्कूलों मा एक  च ।1922 मा स्थापित यी होटल प्रबन्धन कुण समर्पित च।कॉर्नेल आतिथ्य मा शिक्षा अर प्रशिक्षण मा अग्रणीय च।
3:- विलियम एफ हर्रा कॉलेज ऑफ होटल एडमिनिस्ट्रेशन(नेवादा विश्व विद्यालय अमेरिका) :- दुनियक सबसे लोकप्रिय,मनोरंजन से युक्त हर्रा होटल कॉलेज संयुक्त राज्य अर दुनियक विद्यार्थियों तै अपर ओर आकर्षित करदु।लास वेगास मा स्थित विश्व विद्यालय एक महत्वपूर्ण होटल,खेलक मैदान अर पर्यटनक क्षेत्र विद्यार्थियों तै वास्तविक दुनियक कौशल हासिल कनक कई अवसर प्रदान करुदु।
4 :- लेस रुचेस इंटरनेशनल स्कूल ऑफ होटल मैनजमेंट :- या स्कूल न्यू इंग्लैंड मा च अर एसोसिएशन ऑफ स्कूल्स एण्ड कॉलेजक उच्च शिक्षा संस्थान आयोग CIHE द्वारा मान्यता प्राप्त च।इखक स्कूलों मा छात्र सीखणक अनुभव पर ध्यान केंद्रित करे ग्या।यूं मा नामांकन करणक इच्छुक लोगोंकुण एक "फॉलो मी" कार्यक्रम च। जु वूं तै एक दिनक विद्यार्थी बणणक अनुमति दीन्दु। यी एक डिग्री भी प्रदान करदु जु विद्यार्थियों तै होटल अर पर्यटनक दुनिया भर मा पढ़ै कनक अनुमति दीन्दु। लेस रोचेस इंटरनेशनल स्कूल से वापिस जाण वाल छात्रों तै  40 से जादा बहुराष्ट्रीय होटलों अर स्वतन्त्र कम्पनियों द्वारा  नियोजित करे जान्दु।यी 2022 मा होटल प्रबन्धन कुण श्रेष्ठ स्कूलों मान एक च।
5 :- रोसेन कॉलेज ऑफ हॉस्पिटैलिटी मैनजमेंट(सेन्ट्रल फ्लोरिडा विश्व विद्यालय) :- यी दुनियक विद्यार्थियों तै हॉस्पिटैलिटी ब्राण्डोंक दगड़ विद्यार्थियों तै उद्योगों कुण अवसर प्रदान करदन।हर साल लगभग 150 आतिथ्य अधिकारी कॉलेजक छात्र/छात्रा सलाहकार कार्यक्रम मा भाग लीन्दन।लगभग 600 विद्यार्थी इंटर्नशिप मा भाग लीन्दन अर 100 आतिथ्य संगठन विद्यार्थियोंक पूर्णकालिक पेशेवर पदों पर भर्ती कनकुण  परिसरक दौरा करदन।स्कूल छात्र सदस्यता इंटर्नशिप अतिथि वक्ताओं अर नेटवर्किंगक अवसरों कुण ठोस प्रदर्शन करदन।
6 :- होटल स्कूल हेग:- यी स्कूल नीदरलैंड मा एप्लायड साइंसेजक एक स्वतन्त्र एकल क्षेत्र विश्वविद्यालय च।यी एक अनुसन्धान केंद्र भी मने जान्दु जु नया नवाचारों अर आतिथ्य उद्योगक अलग पहलुओं पर अध्ययन करुद।ये संस्थान मा एक परामर्श अर प्रशिक्षण प्रभाग भी च।
7:- ऑक्सपोर्ड ब्रूक्स विश्व विद्यालय :-ऑक्सपोर्ड स्कूल ऑफ हॉस्पिटैलिटी मैनेजमेंट द्वारा संचालित ऑक्सपोर्ड ब्रूक्स  यूनिवर्सिटी इंटरनेशनल हॉस्पिटैलिटी मैनेजमेंट प्रोग्राम तै दुनिया भर मा मान्यता प्राप्त च।
8 :-ग्लियन इंस्टिट्यूट ऑफ हायर एजुकेशन :- यी स्विजरलैंड मा पैलु विश्व विद्यालय स्तरक(निजि) होटल प्रबन्धन स्कूल मने जान्दु।
9:-एलीब्रॉड कॉलेज ऑफ बिजनेस आतिथ्य व्यवसायक स्कूल(मिशिगन राज्य) :- यी अमेरिकक सबसे पुरण होटल प्रबन्धन स्कूल मान एक च
10 :-पैम्प्लिन कॉलेज ऑफ़ बिजनेस आतिथ्य अर पर्यटन प्रबन्धन विभाग(वर्जीनिया टेक अमेरिका) :- इख कई हायरिंग कम्पनियाँ जन कि हिल्टन, मैरियट,डार्डन,सोडेक्सो,हयात अर दुसर कम्पनियों कुण प्रथम श्रेणिक भर्ती स्कूल छन।
11:- स्टाउट स्कूल ऑफ हॉस्पिटैलिटी लीडरशिप विस्कॉन्सिन विश्व विद्यालय(मोनोमोनी अमेरिका) :-आतिथ्य अध्ययन आखिरकार एक अपेक्षाकृत  नै शैक्षणिक क्षेत्र च। यीं सूची मा कई स्कूल द्वी या तीन दशकों बिटिक मौजूद छन अर कुछुक अस्तित्व बहुत कम अवधिक च।
12 :- इंटरनेशनल स्कूल ऑफ हॉस्पिटैलिटी एण्ड टूरिज्म मैनेजमेंट फेयर लेघ डिकिंसन यूनिवर्सिटी (टीनेक एनजे)
13:- WA फ्रेंके कॉलेज ऑफ बिजनेस स्कूल ऑफ होटल एण्ड रेस्तरां मैनेजमेंट उत्तरीय एरिजोना विश्व विद्यालय (फ्लैग स्टॉफ एज): - उत्तरीय एरिजोना में होटल अर रेस्तरां प्रबन्धन कॉलेज ऑफ बिजनेस स्कूलक रेस्तरां मा गतिशील अर जीवन्त छन।

Bhishma Kukreti

आदेश्वर महादेव मंदिर अदवानी
-
सरोज शर्मा-जनप्रिय गढ़वालि साहित्य -234

-
आदेश्वर महादेव मंदिर रानीगढ़ पौंछणा खुण पौड़ी मुख्यालय से कण्डोलिया ह्वै कि पौडी-कंसखेत-सतपुली मोटर मार्ग पर लगभग 18 किलोमीटर क सफर तै कैरिक अदवानी नौ क एक छवट सि गौं तक आण पव्ड़द ई सरया क्षेत्र गढ़वाल वन प्रभाग क आरक्षित वन क्षेत्र म आंद। अदवनी मा मंदिर कु प्रवेश द्वार स्थित च यख से मंदिर तक पौंछण खुण अदवनी से लगभग एक किलोमीटर क सफर बांज, बुरांस, काफल, देवदार और चीड़ क घैणा जंगल म सीढीनुमा पगडण्डी क रस्ता से गुजरण पव्ड़द। रस्ता पैदल ही क च ।समुद्र तल से 1800 मीटर कि ऊंचै पर पर्वत कि चोटि मा ई स्थान अपणी नैसर्गिक सुन्दरता खुण प्रसिद्ध च। ऐ स्थान से उत्तराखंड कि सुरम्य छटा देखण क मिलद, रानीगढ़ से चन्द्रबदनी, सुरकंडा, कुंजापुरी,नीलकण्ठ, डांडा नागराजा, खैरालिंग, बिनदेश्वर एकेश्वर महादेव, ताड़केश्वर, भैरव गढ़ी, आदि स्थानो का नयनाभिराम दर्शन हुंदिन। रानीगढ़ स्थित आदेश्वर महादेव मंदिर कु वास्तु स्थानीय गढ़वाली मंदिरो जन ही च ।मंदिर क भितर शिवलिंग स्थापित च तथा शिवपरिवार कि मूर्ती छन।
ऐ मंदिर क जीर्णोद्धार वर्ष 2002 मा स्थानीय लोकनायक श्री शिवसिहं पटवाल ग्राम खपरौली न करै। मुख्य मंदिर क पिछनै एक छवट सी मैदान च जै थैं हाथी मैदान क नौ से जंणै जांद। ऐ मैदान क किनर किनर तीन चार छवट छवट प्राचीन मंदिरो क अवशेष छन। जु कि गढ़वाल का मकानो जन पत्थर क डेढ़ द्वी फिट मोटि दीवरों का बणया छन। यूं मंदिरो मा कुछ प्राचीन मूर्ति रखीं छन जु ऐ स्थान कि प्राचीनता क साक्ष्य च।
ऐतिहासिक दृष्टि से रानीगढ़ कि गढ़वाल क इतिहास मा महत्वपूर्ण भूमिका च ।प्राप्त जानकारी क मुताबिक सन 1804 म गढ़वाल कि राजधानि श्रीनगर म बगावत क हालत ह्वै ग्या छा,वे बगत राजा उपेंद्र शाह कि पटरानी राजमाता छजोली, अपण चार सालकु पुत्र प्रद्युम्न शाह थैं लेकि सेनापति पुरिया नैथानी क नेतृत्व म ऐ पर्वत शिखर पर ऐकि ऐक लम्बू अज्ञात वास मा रै छै ।ऐ कारण यू स्थान रानीगढ़ नौ से जंणै जांद। सेनापति पुरिया नैथानी पास मा स्थित नैथणा क निवासी छा और संभवत ऊंन ही ऐ शिखर कि निर्जनता क कारण अबोध राजकुमार और रानी क अज्ञात वास खुण उपयुक्त समझु ह्वा ।आज भि रानीगढ़ क ठीक ताल छजोलीधार नौ क स्थान च जु रानी छजोली क नाम पर च। राजकुमार क दगड़ खेलणा कु एक हाथी भि यख लयै ग्या, संभवता मंदिर परिसर क पिछनै हाथी मैदान और वै मा उगण वली घास ऐ बात क साक्ष्य च। अन्यथा उत्तराखंड मा अन्यत्र कखि भि पर्वत शिखर म इन हाथीघास नि उगदी। रानीगढ़ कि देखरेख तथा सुरक्षा क दायित्व हेतु रानीगढ़ पर्यटन विकास समिती, की स्थापना करै ग्या। रानीगढ़ से सन 2002 से प्रतिवर्ष म्याला कु आयोजन भि किऐ जांणु च जै मा बड़ी संख्या मा स्थानीय लोग सम्मिलित हुंदिन।


Bhishma Kukreti

सिंगापुरम अध्ययन,अवसर,प्रवेश अर आवश्यकताएं
-
परदेशम शिक्षा भाग : - 12
संकलन :- रुपेश कुकरेती
-
संसारक भूगोल मा सिंगापुर देशक एक अलग ही स्थान च।ये देशक कई बात इन छन जु ये देश तै दुनियक दुसर देशों से अलग करदन जन कि बोली-भाषा,रौण-सौण, पैन-लगाण(वेश-भूषा),संस्कृति,धर्म,व्यवसाय,शिक्षा आदि। सिंगापुर मा 63 द्वीप छन जखमा मुख्य द्वीप पुलाउ उन्गोंग शामिल च।छुट द्वीपों मा जुरांग द्वीप पुलौ टेकोंग अर बड़ द्वीपों मा पुलाउ यूबिन, सेंटोसा छन। अंग्रेजी, मलय,मंदारिन अर तमिल सिंगापुर मा यी चार आधिकारिक भाषा छन।अंग्रेजी भाषा व्यापार, सरकार,कानून अर शिक्षा मा प्रयोग हुण वाल भाषा च।सिंगापुर दुनियक 9वीं अर एशियक चौथी बड़ी अर्थव्यवस्था च।अर्थशास्त्री सिंगापुर तै आधुनिक चमत्कारक संज्ञा दीन्दन। सिंगापुरक तेजी से बढ़ण वाल अर्थव्यवस्थक पिछने उखक शैक्षिक संरचना की गुणवत्ता च।आज दुनिया मा सिंगापुर अंतर्राष्ट्रीय विद्यार्थियोंकुण (स्थानियोंकुण त छैं ही च) पढ़ैक एक लक्षित गन्तव्य च। कै भी राष्ट्रक निर्माण मा गुणवत्ता पूर्ण शिक्षा बहुत जरुरी च। जु की सिंगापुर मा च।इखक टुखक (शीर्ष) विश्व विद्यालयों मा पढ़ै करण मतलब कै भी विद्यार्थिक आत्मविश्वास अर आचरण तै नै ऊँचे दीण च।सिंगापुरक विश्व विद्यालय बिटिक कुशलता अर तकनीकिक दगड़ स्नातक कन वाल विद्यार्थियों तै विश्वक बाजार हाथों हाथ लीणकुण तैयार रौन्दन। विज्ञान अर प्रौद्योगिकी मा उत्कृष्ट सफलताओंक दगड़ सिंगापुर मा पढ़ै तै जादा इंटरैक्टिव मने जान्दु किले कि विद्यार्थी व्यावहारिक रुप से हर समै अपर पढ़ै मा लग्यां रौन्दन। आज ये संकलित लेख मा सिंगापुरक मा हुण वाल कोर्स अर टुखक विश्व विद्यालयोंक बारे मा बताणक कोशिश कन्नु छौ :-
:- सिंगपुरक राष्ट्रीय विश्व विद्यालय :-
नेशनल यूनिवर्सिटी ऑफ सिंगापुर(NUS) सिंगापुर मा एक स्वायत्त शोध विश्व विद्यालय च।मेडिकल कॉलेजक रुप मा 1905 मा स्थापित ह्वै अर सिंगापुर मा उच्च शिक्षक सबसे पुरण संस्थानक दगड़ दगड़ विद्यार्थियोंक नामांकन अर पाठ्यक्रमक मामला मा देशक सबसे बडू विश्व विद्यालय च।
:- कार्यक्रम :-(प्रोग्राम्स)
सिंगापुरक राष्ट्रीय विश्व विद्यालय मा स्थानीय अर अन्तर्राष्ट्रीय विद्यार्थी द्वी यूं कुण कई कार्यक्रम उपलब्ध छन।यूं मान कुछ कार्यक्रम अल्पावधि कार्यक्रम छन,कुछ अनुसन्धान कार्यक्रम, कुछ स्नातक कार्यक्रम छन।विद्यार्थी यूं कार्यक्रमोंक लाभ उठे सकद छन।
:- शिक्षण(ट्यूशन) शुल्क :-
एनयूएस मा शिक्षण शुल्क विद्यार्थियोंक संकाय अर पढ़ैक कार्यक्रमक दगड़ बदलणी रौंदी।
:- नानयांग तकनीकि विश्व विद्यालय :-
नानयांग तकनीकि विश्व विद्यालय(NTU) सिंगापुर मा एक स्वायत्त अनुसन्धान विश्व विद्यालय च। 2019 क्यूएसवर्ल्ड यूनिवर्सिटी रैंकिंग मा एनटीयू दुनिया मा 12वां अर एशिया मा दुसर स्थान पर छ्या। ये विश्व विद्यालय मा 33000 से जादा विद्यार्थी छन। एनटीयू सिंगापुर मा शिक्षा क वितरण मा असाधरण रुप से उत्कृष्ट च। इखक विद्यार्थियों तै एशिया अर दुनियक सर्वश्रेष्ठ स्नातकों दर्जा दिये जान्दु इले इख अंतर्राष्ट्रीय विद्यार्थियोंक संख्या बढ़ण पर लगीं।
:- कार्यक्रम :-
एटीयून लगातार स्कूलक बुनियादी ढाँचा अर इखक अकादमिक आवास द्वीयूंक विस्तार तै प्रोत्साहित कार, जैसे इख स्थानीय अर अंतर्राष्ट्रीय द्वी विद्यार्थियोंकुण विश्व विद्यालय मा प्रस्तावित स्नातक अर स्नातकोत्तर कार्यक्रमों मा विद्यार्थियोंक संख्या मा बढ़ोतरी हुणी च।
:- छात्रवृत्ति :-
छात्रवृत्ति जानकारी एनटीयूक आधिकारिक छात्रवृत्ति पेज पर जैक प्राप्त कौर सकद छ्या। वुन या छात्रवृत्ति एनटीयूक छात्रवृत्तिक विभाग मा जैक भी प्राप्त कौर सकद छ्या।
:- शिक्षण शुल्क :-
शिक्षण शुल्क इख स्थिर नी च।यी शुल्क साल दर साल बदलणु रौंद,(संकाय अर विभागोंक मा भी)
:- सिंगापुर प्रबन्धन विश्व विद्यालय :-(SMU)
एसएमयू भी एक स्वायत्त विश्व विद्यालय च यी अमेरिकन शैली मा शिक्षा प्रदान करदु।एसएमयू 12 जनवरी 2000 कुण स्थापित ह्वै इखमा लगभग 10 हजार स्नातक अर स्नातकोत्तरोंक नामांकन च।इख छः स्कूल छन जु बिजनेस एडमिनिस्ट्रेशन, बिजनेस एनालिटिक्स,वित्तीय सेवा,लेखा, अर्थशास्त्र,सूचना प्रणाली प्रबन्धन ,क़ानून,स्नातक,अर पीएचडी कार्यक्रम प्रदान करदन। विज्ञानक क्षेत्र मा 30 से जादा अनुसन्धान संस्थान छन।एसएमयू तै AACSB अर EQUIS द्वारा मान्यता मिली च।
:- कार्यक्रम :-
एसएमयून स्नातक, स्नातकोत्तर, अनुसन्धान , व्यावसायिक अर सतत शिक्षा क विभिन्न कार्यक्रम उपलब्ध करान्दु।एसएमयूक स्नातक कार्यक्रम आर्थिक वैश्विक बाजारक 21वीं सदीक माँगो तै पूर करणक वास्ता डिजायन करे ग्या।
:- छात्रवृत्ति :-
एसएमयू मा जौं विद्यार्थियोंक शैक्षणिक रिकॉर्ड उत्कृष्ट रौंद वूं तै पढ़ैक दौरान छात्रवृत्ति से सम्म्मानित करे जान्दु।
:- सिंगापुर प्रौद्योगिकी अर डिजायन विश्व विद्यालय :-(SUTD)
यी विश्व विद्यालय सामाजिक जरुरतों तै पूर करणकुण ज्ञान अर तकनीकी रुप से विकसित नेताओं अर नवोन्मेषियोंक पोषण करदु।यी विश्व विद्यालय न केवल एशियक सर्वश्रेष्ठ रैंकिंग मा पैली नंबर पर च बल्कि दुनियक सर्वश्रेष्ठ विश्व विद्ययलयों मा भी एक च।
:- कार्यक्रम :-(प्रोग्राम्स)
SUTD मा विभिन्न पढ़ै कुण विभिन्न कार्यक्रम छन।अंडरग्रेजुएट प्रोग्राम तै तकनीकी रुप से विकसित नेताओं अर इनोवेटर्स तै विकसित कनकुण डिजाइन करे ग्या,ताकि वू सामाजिक जरुरतों तै पूर कौर साक।
:- छात्रवृत्ति :-
विश्व विद्यालय मा विभिन्न स्तरोंक छात्रों कुण कई छात्रवृत्ति छन।जमा कि कुछ स्थानीय अर कुछ अंतर्राष्ट्रीय विद्यार्थियोंकुण पूरी तरह से शिक्षण शुल्कक मा छूट च।
:- ट्यूशन फीस :-(शिक्षण शुल्क)
SUTD मा ट्यूशन फीस मा सिंगापुर सरकार द्वारा बहुत रियायत(छूट) दियीं। या छूट सिंगापुर सरकार द्वारा एक ट्यूशन अनुदानक रुप मा दिये जान्दी।
:- नेगीएन पॉलीटेक्निक :-(एनपी)
एनपी एक उच्च शिक्षा संस्थान च। जैमा 14,800 से अधिक पूर्णकालिक अर 3000 अंशकालिक विद्यार्थी 1800 से जादा कर्मचारी छन।
:- कार्यक्रम :-
एनपी अपर विद्यार्थियों तै तकनीकी शिक्षा अर कौशलक दगड़ तैयार करदु ताकि यी सुनिश्चित करे जा कि वू नै तकनीकिक दगड़ बडू पैमाना पर दुनिया मा कदम रख साक।
:- छात्रवृत्ति:-
विद्यार्थियों तै वूंक पढ़ैकुण, वूंक सहायताकुण छात्रवृत्ति अर अन्य वित्तीय सहायता दिये जान्दी ।
:- सिंगापुर प्रौद्योगिकी संस्थान :-
ये विश्व विद्यालय मा प्रोग्राम्स तै पाँच भागों मा बंटे ग्या:- इंजनियरिंग ,केमिकल इंजनियरिंग,इंफोकॉम टेक्नोलॉजी ,हेल्थ एण्ड सोशल साइंसेज, डिजायन एण्ड स्पेशलाइज्ड बिजनेस।
:- सिंगापुर कर्टिन यूनिवर्सिटी :-
कर्टिन यूनिवर्सिटी एक जीवन्त ,अगनेक सोच वाल अभिनव विश्व विद्यालय च जख आप अपर चुन्यूं भविष्य तै अगने बढ़े सकद छ्या।
:- कार्यक्रम :-
सिंगापुर मा कर्टिन विश्व विद्यालय स्नातक, स्नातकोत्तर, विदेशम पढ़ैक अर अंग्रेजी भाषक पाठ्यक्रमोंक एक श्रृंखला प्रदान करदु।


Bhishma Kukreti

स्विट्जरलैंड मा शिक्षा क अवसर प्रवेश अर आवश्यकताएं:-

परदेशम शिक्षा भाग :- 13

संकलन :- रुपेश कुकरेती

भारतक बहुत सारा परिवारोंक माँ बाप चांदन कि वूंक नौनु/नौनी उच्च शिक्षा हासिल कार। लेकिन वूं तै समझ नी आन्दु कि वू उच्च शिक्षा कुण अपर बच्चों तै कै देश भ्याज? अगर आप भी अपर बच्चों तै उच्च शिक्षाकुण विदेश भिजण चाणा छ्या त स्विट्जरलैंड बहुत सुन्दर विकल्प च।स्विट्जरलैंड मध्य यूरोपक एक खुबसूरत देश च।ये देशक 60 प्रतिशत सरजमीन ऐल्प्सक डांडी कांठ्यूंन(पहाडोंन) ढकी च। इलेकि ये देश मा बड़ा बिगरैल डाँड़ी कांठी,गौं(गाँव),झील अर चारागाह छन।इखक लोगोंक जीवन स्तर भी दुनिया मा सबसे अच्छू मने जान्दु।उच्च गुणवत्ता वाल शिक्षा क कारण भारतक विद्यार्थी भी अब ये देशक मुख लीणा छन।खासकर स्विट्जरलैंड होटल मैनजमेंट अर ट्रैवल कोर्सेज कुण बेहतर स्टडी डेस्टिनेशन(पढ़ैक केंद्र) मने जान्दु।

:- स्विट्जरलैंडक बारे मा:-
ये देशम तीन राजभाषाएं छन जर्मन(उत्तरी अर मध्य भागक मुख्य भाषा) फ्रांसिसी (पश्चिमी भाग) अर इतावली (दक्षिणी भाग) अर एक सह राजभाषा च रोमांश(पूर्वी भाग)। ये देशक प्रान्त कैण्टन नाम से जणे जान्दन। स्विट्जरलैंड एक लोकतांत्रिक देश च जख 20 प्रतिशत स्विस लोग विदेशी मूलक छन।इखक मुख्य शहर अर पर्यटक स्थल छन :-ज्यूरिख,जनीवा, बर्न(इखक राजधानी), बासल,इंटरलाकेन, लोजान लूत्सर्न आदि।

:- कै तरहक कोर्स छन इख:-

स्विट्जरलैंड मा सर्टिफिकेट,डिप्लोमा, अंडरग्रेजुएट, या बैचुलर डिग्री प्रोग्राम जन विभिन्न स्तरक कोर्स चलये जान्दन। येक अलावा वोकेशनल ट्रेनिंग प्रोग्रामक अन्तर्गत ग्रेजुएट डिप्लोमा दिये जान्दु जु कि कै स्पेसिफिक प्रोफेशन तै अपनाणकुण हुन्द।एडवांस टेक्निकल कॉलेज,कॉमर्शियल एण्ड मैनेजमेंट कॉलेजक दगड़ दुसर सात कॉलेजों मा 250 प्रोग्राम चलये जान्दन।हर साल लगभग हजारों स्टूडेंट्स टेक्नोलॉजी,आर्किटेक्चर,इकोनॉमिक एण्ड डिजायनक कोर्स कनकुण इख आन्दन। सेमेस्टर सिस्टम मा बट्यां अधिकतर कोर्स अक्टूबर नवम्बर मा शुरु ह्वेकन मई मैनक अन्त तक चल्दन।यूरोपियन बिजनेस हब हुणक कारण इख लोकल स्तर पर भी छुट-छुट बिजनेस कोर्स भी चलये जान्दन। यूं मा बैंकिंग,मशीन टूल अर पर्सियन इंजीनियरिंग,केमिकल अर फार्मास्यूटिकल इंजीनियरिंग,होटल मैनजमेंटक दगड़-दगड़ टूरिस्ट एजुकेशनल कोर्सोंक पढ़ै भी करये जान्दी।

:- आवेदन प्रक्रिया :-

इखक शिक्षण संस्थानों मा मास्टर डिग्रीक कोर्स मा प्रवेश लीण कुण कम से कम एक साल पैली बिटिक प्रक्रिया शुरु ह्वे जान्दी।आवेदन पत्र विश्व विद्यालयों से सम्बन्धित वेबसाइट अर ईमेल से प्राप्त किये जै सकद छन। येक अलावा फॉरेन एजुकेशन सेंटर अर एम्बेसीज से भी आवेदन प्रक्रियक बारे मा जानकारी प्राप्त कौर सकद छ्या।आवेदन पत्रक दगड़ मा विद्यार्थियों तै एजुकेशनल क्वालिफिकेशनक अलावा अंग्रेजिक ज्ञान की परीक्षा,कार्य अनुभव की जानकारी अर अनुमोदन पत्रक दगड़ शिक्षा किले प्राप्त कन्ना छ्या ये उद्देश्यक जिक्र करण भी जरुरी च।

:- वीजा प्रक्रिया :-

स्विट्जरलैंड मा कै भी कोर्स या प्रोग्राम मा प्रवेश लीणकुण विद्यार्थियों तै वीजक(वीजा) जरुरत पड़दी। इले आवेदन पत्रक आवेदन करणक 6 से 8 हप्ता पैली ही वीजाकुण आवेदन कौर द्या।आवेदन पत्रक दगड़ वैध पासपोर्ट,जन्मतिथि प्रमाण पत्र,विश्व विद्यालयक स्वीकृति पत्र, भाषा ज्ञान, फ्यूचर प्लान लेटर आदिक अलावा बैंक ड्राफ्ट जमा करण पुडुद। वीजा से सम्बन्धित जानकारी कुण आप स्विस एजुकेशन सेंटर से भी सम्पर्क कौर सकद छ्या।

:- शुल्क अर खर्चा-पाणी :-

स्विट्जरलैंडक प्रमुख शिक्षण संस्थानों मा फीस एक जैसी नी च।कुछ संस्थान अर विश्व विद्यालय विदेशी विद्यार्थियों से अतिरिक्त शुल्क भी लीन्दन। इखक शुल्क तै अंके जा त कम से कम 60 हजार अर जादा से जादा 02 लाख स्विस फ्रेंकक खर्च पढ़ै मा आन्दु। येक अलावा रौण खाणक मैनक खर्चा 01 हजार से 15 सौ स्विस फ्रेंक तक ह्वे सकुद।

:- स्कॉलरशिप :-

यदि आप शुल्क दीण मा असमर्थ छ्या त स्कॉलरशिपक माध्यम से स्विट्जरलैंड मा अपर पढ़णक सुपिनि पूर कौर सकद छ्या।इख कुछ प्रमुख विदेशी विद्यार्थियों तै स्कॉलरशिप दिये जान्दी ज्यादातर स्कॉलरशिप सरकार द्वारा दिये जान्दी जबकि प्राइवेट फाउंडेशन अपर शर्तों पर ही स्कॉलरशिप दीन्दन।आप बहुत से स्विस यूनिवर्सिटिक वेबसाइट से भी स्कॉलरशिपक जानकारी प्राप्त कौर सकद छ्या।स्कॉलरशिप कुण फेडरल कमिश्नर फॉर स्कॉलरशिप वेबसाइट पर जै सकद छ्या।

:- नौकरिक मौका :-

स्विट्जरलैंड मा विद्यार्थी पढ़ैक दगड़ पार्टटाइम नौकरी भी कौर सकद छन।जु विद्यार्थी पढ़ै खतम कनक बाद इख नौकरिक अवसर तलशदन वूं कुण संस्थान या विश्व विद्यालय ये तरहक विकल्प बचे कन रखदन। येक अतिरिक्त शॉर्ट टर्म जॉब मा रेस्टोरेन्ट वर्क, टेम्पिंग,चाइल्ड केयर,फार्म वर्क, जन नौकरी से भी विद्यार्थी अपर जेब खर्च निकाल लीन्दन