• Welcome to MeraPahad Community Of Uttarakhand Lovers.
 

Articles By Bhisma Kukreti - श्री भीष्म कुकरेती जी के लेख

Started by एम.एस. मेहता /M S Mehta 9910532720, July 26, 2009, 12:54:53 PM

Bhishma Kukreti

              हमन त बचपन माँ हजारों मीलै जात्रा करि याल छे

                         हंसोड्या , चबोड़्या : भीष्म कुकरेती

            पैल  पत्र - पत्रिकाओं अर अजकाल इंटरनेट माँ लोग बाग़ अपण बचपन की सुखद याद बथान्दन अर फिर तरसद छन कि कास ! वु बचपन वापस बौड़िक ऐ जांद तो अहा वाहा आदि ! अर मि अपण नाती नतिणणियूं उमर  का बच्चों बचपन   दिखुद तो मि तैं लगद यूँ बच्चों बचपन हिसर की गुंदकिदार फल च तो म्यार अपण बचपन टरमरु गन्धेला (कड़ी पत्ता ) कु फल छौ ।
  हम बि अचकालौ बच्चों तरां बचपन मा फॉरेन या अंतर्देशीय टूरिस्ट प्लेसुं  घुमणो राड़ घल्द था अर पैल त हमर ब्वै बाब हमर टूरिज्म प्रेम रुकणो बान  "नि जाण पैल तू ऋषिकेश " गाळी अस्त्र प्रयोग करिक तड़ तड़ाक हमर इच्छा उखमि मार दींद था अर यदि हम मा अपण टारगेट पर पौंछणो दृढ़शक्ति बचीं रौंदि छे अर हम फिर बि ऋषिकेश जाणो इच्छा कम नि करदा छा तो हमर ब्वै बाब सदाबहार धौल या थप्पड़ जन अहिंसक शस्त्र प्रयोग करिक हमर अंदर बैठ्युं प्राकृतिक घुमन्तु गुण का सरेआम कतल्यौ करि दींद छा। थप्पड़, मुठकी आदि  शस्त्र  हूंद छा  जु हम बच्चों अंदर मनुष्य का प्राकृतिक गुण खतम करणो सबसे सुलभ अर सटीक शस्त्र छया अर यदि हमर मनुष्य का प्राकृतिक गुण याने घुमणो इच्छा तब बि ज़िंदा रै जावो तो डंडा शस्त्र कु प्रयोग करिक इच्छा मर्दन कु कर्मकांड पूरा करे जांद छौ।  हमर इच्छा मर्दन कर्मकांड से गाँव वळु तैं बगैर बातौ मनोरंजन बि प्राप्त ह्वे जांद छौ।  भौत सा हौर ब्वे बाबुं कुण अपण बच्चों घुमणो इच्छा मारणो एक घर बैठा उपाय याने  देव दत्त अवसर मिल जांद थौ वु अपण बच्चा या बच्चों तैं हमर मार का उदाहरण देकि सचेत करदा छा कि " यदि तुमन बि ऋषिकेश या कोटद्वार दिखणो राड़ घाळ तो ये घौरम क्वी बि डंडा या फण्यट साबुत नि बचल। " कैक ग्वाठ  बाग़ अर हैंकाक ग्वाठ जाग वळ हिसाब ह्वे जांद छौ।
ब्वे बाबुंम गाळी दीण या पिटण से अधिक समय हूंद नि छौ तो उ त जिमदार करणो खेतुं मा चलि जांद छा।
      एक बाद बच्चा या तो अपण ददिक खुकली खुज्यांद छौ अर यदि अपण ददि नि ह्वा तो दुसराक दादी की खोज मा गां मा घुमण मिसे जांद छौ। दादी कैक बि हो वा इन बगत बड़ी संवेदनशील ह्वे जांद छे अर जब अपण दादी अथवा दूसरोंकी ददि इन बगत संवेदनशील ह्वे जाव तो एक ना चार पांच बच्चा वीं संवेदनशील बुडड़ि ध्वार बैठ जांद छा अर हम सब बगैर खुट उठयां , बगैर ठोकर का , बगैर थक्यां ऋषिकेश पौंच जांद छा।
  वा संवेदनशील ददि (बुडड़ि ) बड़ी सलीका से हम तैं सिंगटाळी बिटेन बस से शिवानंद आश्रम लिजांदी छे अर बीच मा व्यासिम आलू का गुटका अर परांठा बि खलांदी यदि दादीक क्वी भैर नौकरी करदार हो तो दादी व्यासिम छोला बि खलांद छे।  दादी फिर बस की मीमांसा बि उनि करदि छे जन नरेंद्र सिंग नेगीन अपण कैसेट " बस चली प्वां प्वां  "  मा कौर।  में सरीखा छै -सात साल का बच्चा तैं बस मा कनकै बैठण, बस मा दुसर उल्टी करणु हो तो कनकै बचण से लेकि बस से उतरण कु अनुभव ह्वे जांद छौ। फिर दादी हम तैं मुनि की रेती , त्रिवेणी घाट,  भौत सि  धर्मशाला , भरत मंदिर , लक्ष्मण झूला , स्वर्गाश्रम आदि घुमांदि  छे । ददि ऋषिकेश बजार बि दिखान्दि छे अर अपण गेड़ीम पैसों हिसाबन जलेबी व पेड़ा खलांदि छे।
   उन  वा ददि कबि  बि बस मा बैठी छे ना ही वीं ददिन कबि ऋषिकेश देख छौ।  बस ददिन बि बगैर जयां ही ऋषिकेश दर्शन कौर छौ याने कैन ददि मा ऋषिकेश यात्रा बृतान्त सुणै होलु त ददि बि हम बच्चों तैं बगैर खुट हिलयां ऋषिकेश दर्शन करै दींदी छे।  इनि मेरी ददिन या गां मा दूसरों ददिन हम तैं घर बैठ्याँ कथगा इ दफै देहरादून , दिल्ली अर मुंबई बि घुमाई।  यी त हम पर पड़ी मार पर निर्भर करदु छौ कि दादी हम तैं कखाकि यात्रा करांदि।  छुट -मुट मार पड़नो बाद दादी लोग हम तैं ऋषिकेश -देहरादून तक लिजांदा छा अर बड़ी मार का बाद दादी लोग हम तैं ट्रेन मा बिठैक दिल्ली अर बॉम्बे घुमान्दि छे। चूँकि भूतकाल मा हमर गां का क्वी कोलकत्ता नि जयूँ छौ तो गांकि क्वी बि हम तैं  कलकत्ता यात्रा पर नि लीग।
        बचपन मा मि अर म्यार दगड्या बर्मा अर ईरान तुरान बि जयां छंवां किलैकि हमर गांवक द्वी ददा ब्रिटिश फ़ौज मा जि छया।
बचपन मा हम बच्चोंन क्या दसियों दादी , काकी , बोडा  , बोडियुंन बगैर हिट्यां-चल्यां  हजारो मील की यात्रा करीं याल छौ । छै -सात साल मा मीन गंगोत्री , जमनोत्री चार धाम यात्रा करी याल छौ अर वू बि बगैर गाँव से भैर जयूँ।

Copyright@  Bhishma Kukreti 16  /9/ 2014     
*लेख में  घटनाएँ ,  स्थान व नाम काल्पनिक हैं । लेख  की कथाएँ , चरित्र व्यंग्य रचने  हेतु सर्वथा काल्पनिक है


Garhwali Humor in Garhwali Language, Himalayan Satire in Garhwali Language , Uttarakhandi Wit in Garhwali Language , North Indian Spoof in Garhwali Language , Regional Language Lampoon in Garhwali Language , Ridicule in Garhwali Language  , Mockery in Garhwali Language, Send-up in Garhwali Language, Disdain in Garhwali Language, Hilarity in Garhwali Language, Cheerfulness in Garhwali Language; Garhwali Humor in Garhwali Language from Pauri Garhwal; Himalayan Satire in Garhwali Language from Rudraprayag Garhwal; Uttarakhandi Wit in Garhwali Language from Chamoli Garhwal; North Indian Spoof in Garhwali Language from Tehri Garhwal; , Regional Language Lampoon in Garhwali Language from Uttarkashi Garhwal; Ridicule in Garhwali Language from Bhabhar Garhwal; Mockery  in Garhwali Language from Lansdowne Garhwal; Hilarity in Garhwali Language from Kotdwara Garhwal; Cheerfulness in Garhwali Language from Haridwar;

Bhishma Kukreti

History of Oppression, Repression, Exploitation Era in Pradyuman Period in Garhwal

History of Last United Garhwal King Pradyuman Shah part- 10
History of Garhwal including Haridwar (1223- 1804 AD) –part -184     
   History of Uttarakhand (Garhwal, Kumaon and Haridwar) -432 

                       By: Bhishma Kukreti (A History Research Student)

From the time Harsh Dev Joshi inspired Gorkhas to capture Garhwal, Garhwal experienced repression, subjugation, suppression, exploitation, power abuse of Gorkhas/Nepalis.
          Gorkha had a treaty with Garhwal that Garhwal would pay three thousand rupees as tribute to Nepal.  However, by various suppressive methods, Gorkha increased the tax from three to nine thousand rupees annually. The Nepali representative and his assistant in Shrinagar used to collect gifts with force or with notorious methods from Garhwal King and people. Whenever, Nepali administrators used to visit Badrinath or Char Dham Yatra the Garhwal Kingdom had to bear the cost of their visits. By this way, Garhwal Kingdom was paying very high amount for defusing the tension from Gorkhas.
                   Gorkhas Raids on Garhwal
    Gorkha soldiers were cruel and used to raid on border villages of Garhwal Kingdom from Kumaon. They used to loot wealth, animals, food and used to capture women too. Burning the standing crops or destroying standing crops was common phenomenon for Gorkhas.
  When Garhwal King was unable to take actions against Gorkha raiders the people of border villages of Garhwal started resisting Gorkhas and started fights with Gorkha soldiers. Garhwalis were ready to take revenge by killing cruelly Gorkha soldiers.
Why Do Uttarakhandi Plow Standing Millet Crops? A Garhwali-Kumaoni Folk Tale


                    In hills of Uttarakhand, when the barnyard millets and finger millets plants get height of six or seven inch after sowing the farmers  plough millet field. This is very peculiar agro-custom.
                 However, there is a folk saying for plough the standing millet crops when the shoots are six seven inches in height.
              It is said that before rule of Nepal on Kumaon and Garhwal, the standing millet crops was not ploughed.  Gorakha soldiers of Nepal were very cruel. They used to find ways and means to suppress the citizens. Their mean of controlling the citizens was to create fear among citizens of Garhwal and Kumaon. Gorakha soldiers used to burn the standing crops to create fear among citizens. They used to beat or punish people without any reason. They used to burn forests too.
              Once, a few Gorakha soldiers thought to create fear by destroying standing crops of barnyard millets and finger millets. The pants of both millets are grown in rainy season. The sowing time between barnyard millets and finger millets is fifteen days to one month. The shoots of both millets were grown from six to eight inches height in that village. Gorkha soldiers first plowed the plough in barnyard Millet fields and then went the area where finger millets were grown. Those soldiers plowed the plough on standing finger millet crops.
            After plowing the plough on standing millet crops the Gorakha soldiers returned to their Chauki. The farmers were in shock that now the barnyard and finger millets crops are destroyed completely. Citizens were afraid of feminine after rainy season.
However, that year rain rained normally. Farmers were shocked to find that the millet plants in those fields which were plowed by Nepal soldiers flourished more than the normal. That year the crop production was also more from those fields where standing millet crops were plowed by Gorakha soldiers.
  From that time, farmers started plowing (though not fine but on wider line) plowing the standing barnyard and finger millet crops when the shoots are half feet high.


Copyright@ Bhishma Kukreti Mumbai, India, bckukreti@gmail.com 16/9/2014
History of Garhwal – Kumaon-Haridwar (Uttarakhand, India) to be continued... Part -433
(The History of Garhwal, Kumaon, Haridwar write up is aimed for general readers)
History of Garhwal from 1223-1804 to be continued in next chapter ....
XX    
Notes on South Asian Modern Period  History of Garhwal;  South Asian Modern Period   History of Pauri Garhwal; South Asian  Modern Period   History of Chamoli Garhwal;  South Asian Modern Period   History of Rudraprayag Garhwal;  South Asian Modern  History of Tehri Garhwal;  Modern  History of Uttarkashi Garhwal;  South Asian Modern Period   History of Dehradun, Garhwal;  Modern  History of Haridwar ;  South Asian Modern Period   History of Manglaur, Haridwar;  South Asian Modern Period   History of Rurkee Haridwar ;  South Asian Modern Period   History of Bahadarpur Haridwar ; South Asian Modern Period  History of Haridwar district to be continued
XX

Bhishma Kukreti

             ट्रेन माँ मौत (एक नाटक )
                     डी  . ऍम  . लारसन

अनुवाद - भीष्म कुकरेती
ट्रेन का डब्बा खाली च अर धीरे धीरे लोग आणा छन , अपण अपन सीटूँ मा बैठणा छन। लोग आपस माँ बात करणा  छन कि अच्काल मंहगाई बढ़ गे , ट्रेन से सफर करण कठण ह्वे गे , भूक लगीं च आदि आदि। 
तीन दगड्या बैठ्याँ छन की एक अजीब मनिख दूर किनारा पर बैठ जांद।
पाराशर गौड़ - क्या वी त नि ह्वाल ?
जगमोहन बिष्ट - शायद वी च
पाराशर गौड़ - स्यु  यीं ट्रेन मा क्या करणु च ?
चन्द्र शेखर टम्टा - पर तुम कनकै बोलि सकदा कि स्यु वी च ?
पाराशर गौड़ - मौत हमेशा मर्दाना भेष मा हूंद
चन्द्र शेखर टम्टा - हमेशा ?
पाराशर - सैत ! शायद !  हमेशा !
चन्द्र शेखर - पर वैक त कपड़ा पैर्यां छन।
जगमोहन - पर वैक अजीब अजीब
पाराशर - हाँ यु एक लम्बो घाघरा सी    ... मर्द घाघरो बि पैर सकुद 
चन्द्र शेखर - नयाणो बाद
जगमोहन - जन जज पैरदन
चंद्रशेखर - मौत वास्तव माँ न्याय ही त हूंद
पाराशर - सत्य  ...मि त्यार मतबल समझी ग्यों
जगमोहन - जु  शान्ति कु न्याय कारो वो ही मौत !
चंद्रशेखर - बढ़िया च हाँ
जगमोहन - धन्यवाद
चन्द्र शेखर - आपक स्वागत !
जगमोहन - पर स्यु करणु क्या च ?
चन्द्र शेखर - मै लगद वु अपण ग्राहक ढुंढणो अयुं होलु
पाराशर - हम मादे एक ?
चन्द्र शेखर - नै भै ! उ कखि जाणु होलु
जगमोहन - उन मौत तैं मर्द बथाणा छंवां अर हमर व्याकरणाचार्योंन मौत तैं स्त्री बताइ पर हम मौत तैं पुल्लिंग मानिक चलला
चन्द्र शेखर - मि बुलणु छौ बल  उ कखि जाणु होलु
जगमोहन - पर मौत ट्रेन से किलै जाणी च या जाणु च ?
पाराशर - शायद ! वैक ब्याला बुड्या ह्वे गे होलु अर भैंसा से कठण जगा नि जाए जांद होलु क्योंकि जैक हड़का दिख्यांद ह्वावन वु कठण जगा नि जै सकुद   ....
चन्द्र शेखर - जै जोक तैं समझाणो जरूरत ह्वाऊ वु जोक नि हूंद
पाराशर - तो ठीक च , जगमोहन जोक सुणाल
चन्द्र शेखर - बढ़िया , धन्यवाद
पाराशर - स्वागत है
चन्द्र शेखर - अरे बाबा पर मौत रेल से किलै जाणु च या जाणि च ? क्वी तुक नि बैठणु च कि मौत ट्रेन से चलणी  च । रेल से अबेर नि हूंद।  क्या मौत तैं जल्दी नि ह्वेली ?
जगमोहन - शायद , मौत तैं क्वी जल्दी नि होलि।  अच्काल मेडिकल फैसिलिटी ह्वे गेन त लोग देरी से मरदन।  इन मा मौत तैं क्यांक जल्दी ?
पाराशर -शायद ! मौत तैं आण जाणो भत्ता कम हवालु।  रिसेसन कु प्रभाव जिंदगी अर मौत पर बि ह्वे गे।
चन्द्र शेखर - मि तैं जगमोहन कु सिद्धांत पसंद आई
पाराशर - हूँ !
चंद्रशेखर - आजकाल दवायिओं कारण लोग पैल  से ज्यादा साल ज़िंदा रौणा छन
पाराशर -त मतबल च मौत भत्ता बचाँद अर ट्रेन से आंद -जांद
जगमोहन - मौत पर्यावरण बचाणो काम बि करद।  ट्रेन से प्रदूषण कम हूंद।  चलो भलो च बल मौत पृथ्वी बचाण मा संलग्न बि च।
पाराशर - क्या मौत तैं प्रदूषण पसंद नि आंद ?
चन्द्र शेखर -नै जरूरी नी च। शायद मौत तैं प्राकृतिक गंध पसंद आंद  होलु . ह्वे सकद  च मौत प्रदुषण अर प्रकृति बीच सामंजस्य का प्रति संजीदा हो !
जगमोहन - सै बात हाँ !
चंद्रशेखर - थैंक यूं  वेरी मच !
जगमोहन -यार यूं मौत मनिखों तैं कख लिजांद होल ?
पाराशर - शायद नरक ! जु लोग बदजात ह्वाल त
चंद्रशेखर - अर जु भला लोग ह्वाल तो !
पाराशर - सोरग अर कख ?
जगमोहन - मतबल च कि मौत देवदूत च
चंद्रशेखर - हम सब अंदाज लगौंदा कि स्वरग च
जगमोहन - म्यार विचार से सोरग छैं च।
पाराशर - इन  सै च कि जु भला करदन वु सोरग जांदन अर जु बुरा काम करदन वु नरक जांदन
चंद्रशेखर - पर यु निर्णय कु करद कि कु काम निकम च अर कु काम भलो च ?
पारशर - भगवान
चंद्रशेखर - पर यदि तू भगवान पर विश्वास ही नि कौर तो ?
पाराशर - फिर बि ठीक च।  तबि बि भगवान त्वे पर विश्वास करद
चंद्रशेखर -यदि हम तैं मौत का बारा मा पता च जाव तो जिंदगी समझण मा सफलता मिल जाली
जगमोहन - मौत तैं तखम दिखण से  एक बात त साफ़ च कि अासा बढ़ जांद।
चंद्रशेखर - तो बात कर ले मौत से
जगमोहन - यदि मौत मै  से बात कारल तो मीन मृत्यु का बाद क्या हूंद पुछण अर पुछण कि भलु क्या हूंद अर बुरु क्या हूंद ?
पाराशर - यार उ बातूनी मनिख नि लगद भै। अर जु वु तमिल या बर्मीज  मा ब्वालल तो ?
चंद्रशेखर -बर्मीज ?
पाराशर - मि त उन्नी अंदाज से बुलणु छौं
चंद्रशेखर - बर्मीज से त तेलगु ही ठीक च।
जगमोहन - ह्वे सकुद च वु सबि भाषा जाणदु हो
चंद्रशेखर - हाँ यीं बात मा दम च।
पाराशर - अरे पर यांसे पैल हम मादे कैन बि मौत नि द्याख।
चंद्रशेखर - सही मीन बि कबि मौत नि देखि
पाराशर - अरे आशावादी क्या ह्वे ?
जगमोहन - वु ट्रेन का दगड कुछ करणु च
चंद्रशेखर - क्या उ हमर बान अयुं छौ ?
जगमोहन - हम सब तैं लीणो बान ?
उ सब मौत तैं दिखणा छा , सब चुप छा , पराशरन चुइंग गम खाई अर फुलाई अर फट फोड़ि दे।  सब उचकी गेन

पाराशर क्या ट्रेन क्रैश होली या इनसि कुछ ?
जगमोहन - मै लगद इनि मा इ हमन मोरण
चंद्रशेखर - क्या गार्ड तैं मौत की सूचना दिए जावु ?
पाराशर - कख लग्यां छा , हैक स्टेसनम उतरि जौला
जगमोहन - या मौत का सामना निडरता से कर लीन्दां
जगमोहन खड़ो हूंद .  लोग डरी जांदन अर एक हैंकाक पास ऐ जांदन । जगमोहन मौत का पास जांद , पर जनि मौत का नजीक जांद वैक चल धीरे ह्वे  जांद। वैक सांस बंद ह्वे जांद अर वु भ्युं पोड़ जांद।
बकै सब वैम जांदन अर उठण मा वैकि सहायता करदन अर अपर तरफ लांदन ।
पाराशर - क्या ह्वे ?
चंद्रशेखर - इन लगणु च जन बुल्यां वु सांस नि ले सकणु हो
जगमोहन मुंड हलांद।
चन्द्रशेखर - कि जन वैक आस पास वातावरण ही मौत हो
जगमोहन मुंड हलांद।
चंद्रशेखर - जगमोहन तू ठीक छे ना ?
जगमोहन मुंड हलांद
पाराशर - क्या ह्वे ? क्या मौत से बात करिक इन ह्वे ? क्या मौतन जीब खैंचि दे ?
चंद्रशेखर - मजाक ना हाँ !
पाराशर - क्या म्यार मजाक इथगा बुरु च ?
चंद्रशेखर - बस इन बोल कि हम खिजे गेवां
पाराशर (व्यंग्यात्मक ) - हूँ ! अजीब !
चंद्रशेखर - जलन हुणि च ?
पाराशर -ना
जगमोहन - ये हैंक दैं मि तैं वैक पास जाणो नि बुलिन हाँ !
चंद्रशेखर - वैन क्या कार त्यार दगड़ ?
जगमोहन - उन त सही मामला मा वैन कुछ नि कार पर वैक पास अजीब  दुर्गन्ध  च
पाराशर -ह्वे सकद च कि मौतन पाद दे हो !
चंद्रशेखर - तीन सुंगणाइ ?

पाराशर - छोड़ ना   ...... अच्छा अब क्या करे जावु ?
चंद्रशेखर - अगला स्टेसन कथगा दूर च ? हम अगला स्टेसनम उतरी जाँदा !
पाराशर - अच्छा जु हम मर्यां हुवाँ अर मौत गार्ड का रूप माँ हो तो ?
चंद्रशेखर - छोड़ ! ये सिद्धांत तैं अगला स्टेसन मा जाँची ल्योला।  अबी अगला स्टेसन मा उतरणो तयारी कारो !
जगमोहन - तुम तैं उतरणाइ त उतर जावो।  मीन त नि उतरण।  मीन कखि ख़ास जगा जाण।  म्यार उख जाण महत्वपूर्ण इ ना आवश्यक बि च।
चंद्रशेखर - अर जु मौत ट्रेन मा तेरी इन्तजार करणु हो तो उनि बि तीन उख नि पौंछ सकण !
जगमोहन -अर यदि मौत हमर बान ट्रेन मा नि अयुं हो तो बेकार मा दुसर स्टेसनम उतरिक समय बर्बाद करला
चंद्रशेखर -  मौत से बेहतर  त दुसर स्टेसन मा उतरिक समय बर्बाद हूण ठीक च की ना ?
पाराशर - येले ! दुसर स्टेसन ऐ गे।
पाराशर खड़ु हूंद कि ट्रेन रुक जांद अर पाराशर धक्का से भ्युं पड़ी जांद
चंद्रशेखर - अबै ! ट्रेन रुकणो  इन्तजार त कौर !
पाराशर - मि मोर त नि छौं ना !
चंद्रशेखर - बची गए तू !
चंद्रशेखर पाराशर तैं उठांद
जांद जांद चंद्रशेखर -ये जगमोहन ! ऐजा रे।  मौत से बची जैली तो वो महत्वपूर्ण अर आवश्यक काम बि ह्वे जाल अर बच्युं नि रैल तो क्यांक अर्जेंट अर इम्पोर्टेंट काम ?
जगमोहन - अरे मि तैं अपण बेटीक जन्मदिन मा शामिल हूण जरूरी च।
चंद्रशेखर - अच्छा ! जगमोहन ध्यान से हाँ !
जगमोहन - हाँ ठीक च
पाराशर अर चंद्रशेखर द्वी ट्रेन से  भैर ह्वे जांदन
डब्बा मा जगमोहन अर मौत हि रै जांदन।
चंद्रशेखर - हाँ तो मौत साहिब ! क्या  हाल छन ?
मौत खड़ु हूंद , ट्रेन से उतरद अर पाराशर अर चंद्रशेखर का ठीक पैथर चलण लग जांद।
जगमोहन जल्दी जल्दी खिड़की पास आंद अर मौत तैं दुयुं ठीक पैथर दिखुद अर वैक मुख पर आश्चर्य , दुःख अर पीड़ा !


सर्वाधिकार @ डी  . ऍम  . लारसन 16/9/2014


Garhwali Drama from non Garhwal, Garhwali Drama translation from other language; Garhwali Drama from Non Indian country; Garhwali Drama from Foreign Country; Garhwali Drama written in English


Bhishma Kukreti

                   मनुष्य जन्मते गाली खाता है , गाली खाते खाते मरता है

                        झसका दिंदेर , हंसोड्या , चबोड़्या : भीष्म कुकरेती

            हमन बचपन मा जब उत्तरप्रदेश की किताब फरकै छे तो हर जगा एक वाक्य अवश्य हूंद छौ बल भारतीय किसान कर्ज में जन्म लेता है और कर्ज में ही मर जाता है।  पर गढ़वाल मा किसान शब्द प्रयोग वर्जित छौ तो हम छ्वारा  पैरोडी करदा छा बल गढ़वाली बड़ा खाऊ है , जन्मते ही गाली खाता है , मरने पर गाली खाता है और फिर अपने पुरखों के साथ  स्वर्ग में भी पृथ्वी से भेजी गाली खाता है। गां मा गाळी खाण अर कोचि -कोचिक गाळि खलाण हमर मनख्याति (मानवीय ), सामाजिक , सांस्कृतिक धरम अर कर्तव्य का अलावा संस्कृति दत्त अधिकार छौ।  गाळि खाण हमर महान कर्तव्य छौ तो गाळि दीण पवित्र अधिकार छौ।

        चूँकि  हम बच्चा हूंद छा तो स्वील हूणै चखळा -पखळि याने त्यौहार मा हम बगैर न्यूत पयाँ का बि शामिल ह्वे जांद छा अर तब हमन जाण कि बच्चा एक अन्धकार से भैर आंद तो मोळ (गोबर ) की गंध अर गाळयूं धुंवा मा कदम रखद।  हम तैं ज्ञान हूंद छौ कि बच्चा की  नाक मा सबसे पैल   छनि /सन्नी /गौशाला की गंध प्रवेश करद अर कानुं मा प्रथम शब्द या वाक्य गाळि पौंछदन ।

             नौनी ह्वे तो दादी , बड्या दादी , कक्या दादी, काकी,   बोडी सब नौनी कु  'निहुण्या' . 'हूंदी मोर जांदी', आदि सुअलंकृत गाळियूं से स्वागत करदा छा। गाळि नौनी ही ना नौनिक ब्वे से लेकि नौनिक नना , पड़नाना तक पौंछि जांद छा।  नौनी हूँदि हि गां मा इन बरजात पड़ जांद छौ जन शोक भारत मा क्रिकेट वर्ल्ड कप फाइनल हरण पर पोड़द ।  हम बच्चा यूँ शोकयुक्त वाक्यों तैं सुणिक सीधा नागराजा मंदिर अटक जांद छा अर नौनु प्रार्थना करद छौ कि ये नागराजा दुसर जनम मा हम तैं नौनि नि बणै अर नौनि प्रार्थना ना नागराजा तैं धमकांदी छे कि तीन हमतैं नौनी किलै बणाइ। नौनी नागर्जा तैं आज्ञा दींदा छा -खबरदार ! हैंक जनम मा हम तैं नौनी बणाइ तो !

इन नी च कि नौनु ह्वे गे तो नवजात बच्चा तैं 'गाळि महातम्य' सुणनो नि मील धौं ! मनुष्य कमियूं पुतळा च तो मूळ नक्षत्र , पंचक मा , औंस मा , शराधुं मा जनम लीण या बच्चा मा क्वी ना क्वी शारीरिक कमजोरी क बान बच्चा की मा अर बच्चा का नना व पड़नाना नानी अवश्य ही गाळि खांद छा। जन कि कन म्वार एक ?  चिपण्या नाक अपण बेशरम -बिलंच नना से लेक ऐ ग्यायि। माहौल मा गाळियूँ कुयड़ु नि ह्वावो तो वु जनम अपसकुन्या माने जांद छौ।  कुछ नि हो तो  स्वील हूणों बगत -गैर बगत , सुबेर , स्याम , दुफरा , बरखा का नाम से स्विलकड्या तैं गाळि पुराण सुणाये जांद छौ।

     जनम लीणो बाद फिर तो बच्चा हर पल गाळियूँ पालना मा पाळे जांद छौ जन कि - ये तैकि टुटकि लगावो तैन टट्टी कर दे ; तैक गिच्च गोरुक हड़क क्वाचो  तैन /तैंनि म्याळ बुकै याल ; नि द्याखल/द्याखलि  ऐंसुक बग्वाळ  फाणुक भरीं कड़ै मा पिसाब करी दे  आदि आदि। यदि बच्चा तैं गाळि नि दीण हो तो बच्चा का नना , नानी , पड़नानी ,  पड़नना गाळी खांद छा जन कि - ये कन म्वार वैकु  (नानाका ना नाम ) तै घुत्तान (बच्चेका नाम ) माटु बुकै दे। दादीन अपण सासु से मैताक गाळी खयिं रौंद छे तो अफु पर क्वी बि उधार नि रावो  का नियम तहत सासुक गाळियूँ तैं ब्याज समेत बौड़ाणो बान हरेक दादी अपण ब्वारि तैं मैताक गाळी दीन्दी छे।

    बच्चा या बच्ची विटामिन G की गोळी याने गाळि खै खैक जवान ह्वे जांद छा अर तब जवानी मा वु विटामिन G की गोळी ना इंजेक्सन लीद छौ  यथा -  खडर्युं करा , खत्ता धरेल तेरी , निहुण्या , कीड़ पोड़ जैन तैं पूठी पर या नाक पर ; आँखि फूटी जैन , गेरी फुटि जै।  सुबेर नि बिजी , तडम लग जै, बांज पड़ी जैन आदि आदि।   अब युवावस्था मा गाळियूँ मा सेक्स का इन्जाइम डळे जांद छौ - मतबल अपण ब्वेक मैसु , अपण बैणि मैसु , अपण बुबाक सैणि आदि आदि।  कुछ शोभनीय गाळियूँ तैं मि लेखि बि नि सकुद अब।

ब्यौ हो तो गाळि शास्त्र मा परिपूर्ण इवोल्युसन या विकास ह्वे जांद अर परिवार मा जथगा वयस्क लोग ह्वावन उथगा तरह की अतिविशेष गाळि वातावरण मा तैरणा रौंद छा।  चूँकि गाळि दीण कर्तव्य बि छौ अर अधिकार बि त हरेक मनिख हर पल नई गाळि अविष्कृत करदु छौ अर पुराणी गाळि परिष्कृत करद छौ।  गाळि दीण अर खाण मा लिंगभेद नि हूंद छौ।  जनकी सासु अपण ब्वारी तैं गाळि दींदी छे - ये अपण बुबाकी सैणी त ब्वारि अपण कजे कुण बुल्दि छे - ये अपण ब्वेक मैसु सुणणु नि छे तू ? तेरी ब्वे रंडोळ   मि तैं कन गाळी दीणी च। इथगा ससुर कु जबाब हूंद छौ - ब्वारी ! मि अबि बच्युं छौं। इन कर्तव्य निर्वाह अर अधिकार प्राप्ति कु कर्मकांड हर समय चलदो ही रौंद छौ।

      मनिख/मनिख्याणि  मोरद इ इलै च कि गाळियूँ से मुक्ति मिल जावो किन्तु या दुनिया मर्यां मुर्दा तैं गाळियूँ से मुक्ति नि दींदी।  मुर्दा तैं बि कैना कै रूप मा गाळि दिए ही जांद छौ - अबि मोरण छौ ये निर्भगिन ,   कुगति मीलली आदि आदि। अर मरणो बाद सोरग मील या नरक फिर बि मनुष्य तैं झड़दिदा , पड़दादी , ददा -दादी , ब्वे -बुबा का नामसे पृथ्वीलोक मा गाळि मिलण बंद नि हूंदन।

भलो ह्वेकि अब शहरूं मा चूँकि गाळी अंग्रेजी मा दिए जांदन तो ऊँ बैड वर्डसुं  गाळि नि माने जांद।



Copyright@  Bhishma Kukreti 17 /9/ 2014     
*लेख में  घटनाएँ ,  स्थान व नाम काल्पनिक हैं । लेख  की कथाएँ , चरित्र व्यंग्य रचने  हेतु सर्वथा काल्पनिक है


Garhwali Humor in Garhwali Language, Himalayan Satire in Garhwali Language , Uttarakhandi Wit in Garhwali Language , North Indian Spoof in Garhwali Language , Regional Language Lampoon in Garhwali Language , Ridicule in Garhwali Language  , Mockery in Garhwali Language, Send-up in Garhwali Language, Disdain in Garhwali Language, Hilarity in Garhwali Language, Cheerfulness in Garhwali Language; Garhwali Humor in Garhwali Language from Pauri Garhwal; Himalayan Satire in Garhwali Language from Rudraprayag Garhwal; Uttarakhandi Wit in Garhwali Language from Chamoli Garhwal; North Indian Spoof in Garhwali Language from Tehri Garhwal; , Regional Language Lampoon in Garhwali Language from Uttarkashi Garhwal; Ridicule in Garhwali Language from Bhabhar Garhwal; Mockery  in Garhwali Language from Lansdowne Garhwal; Hilarity in Garhwali Language from Kotdwara Garhwal; Cheerfulness in Garhwali Language from Haridwar;
--

Bhishma Kukreti

   History of Captain T. Hardwicke reaching to Haridwar and Shrinagar Garhwal

History of Last United Garhwal King Pradyuman Shah part- 11
History of Garhwal including Haridwar (1223- 1804 AD) –part -185     
   History of Uttarakhand (Garhwal, Kumaon and Haridwar) -433 

                       By: Bhishma Kukreti (A History Research Student)

             The first British account of Kumbh Mela Haridwar is described in Asiatic Researcher. Captain Thomas Hardwicke described the Kumbh Mela of 1796. Two and half million pilgrims reached Haridwar for attending and dipping into Ganga at the time of Kumbh.  That Kumbh fair was in chaotic situation due to conflict between Sikhs and Gusain, Akhada Sadhus. 
            Captain Hardwicke got a request letter from Awadh Nabab for Garhwal King about granting permission to Hardwicke foe entering into Garhwal. Hardwicke reached Haridwar on 1oth April 1796. Hardwicke sent his servant to Shrinagar for getting permission.
             On 12th April, 1796, Hardwicke reached to Nazibabad with his servants and soldiers. From Nazibabd, Captain Hardwicke went to Shringar on 21st April 1796 via Kotdwar Bhabhar, Amsaud, Gainoli, Dyusa, Dwarikhal, Bilkhet, Naithana, Adwani, Teka ku Manda and Chaitkoti.
    After reaching at HSrinagar, Captain Hardwicke stayed in a camp under mango tree. In evening  Garhwal King Pradyuman Shah with his brothers Parakram and Pritam  Shah came to tent of Captain Thomas Hardwicke. Many people were also with Pradyuman Shah. Everybody was disciplined in presence of the King.
  King Pradyuman Shah talked with Hardwicke about battle with Rohillas, British rule expansion, etc. Garhwal King praised the British army and its strategies.
         Captain Hardwicke described the political, social, cultural scenes of Garhwal of eighteenth century.

Copyright@ Bhishma Kukreti Mumbai, India, bckukreti@gmail.com 17/9/2014
History of Garhwal – Kumaon-Haridwar (Uttarakhand, India) to be continued... Part -433
(The History of Garhwal, Kumaon, Haridwar write up is aimed for general readers)
History of Garhwal from 1223-1804 to be continued in next chapter ....
XX    
Notes on South Asian Modern Period  History of Garhwal;  South Asian Modern Period   History of Pauri Garhwal; South Asian  Modern Period   History of Chamoli Garhwal;  South Asian Modern Period   History of Rudraprayag Garhwal;  South Asian Modern  History of Tehri Garhwal;  Modern  History of Uttarkashi Garhwal;  South Asian Modern Period   History of Dehradun, Garhwal;  Modern  History of Haridwar ;  South Asian Modern Period   History of Manglaur, Haridwar;  South Asian Modern Period   History of Rurkee Haridwar ;  South Asian Modern Period   History of Bahadarpur Haridwar ; South Asian Modern Period  History of Haridwar district to be continued
XX

Bhishma Kukreti

                गुदगुदाता लघु नाटक :- भगवान  से सौदाबाजी
                                 मूल  - जेफ़ गोइबल

                       छिंडारण अर भावानुवाद --- भीष्म कुकरेती


  (धीरे धीरे उजाला फैलता है , एक खटोलाक किनारु दिखेंद द्वी खुट दिखेंदन . मनिख का खर्राटा सुणेन्दन।  अचानक तबि  एक धमाका हूंद अर चिट्टु उज्यळ हूंद। अर सरा उज्यळ खटला पर केंद्रित ह्वे जांद )
भगवान (बड़ी जोर मा )- हे सुंदुरु   खड़ु हु भै।  दुफरा हूण वाळ च भै
(खटला पर क्वी प्रभाव नि पड़द)
भगवान - इ भै ध्यान दे मि भगवान छौं।
(तब बि सुंदुरु पर कुछ फरक नि पड़द। खटला जोर से हिलण लग जांद )
भगवान - ये खड़ु हो भै सुंदुरु
सुंदुरु  (बरमुदा अर बनयाण मा सुंदुरु चम्म से खड़ हूंद , आँख मिंडद फिर हथुन  आँख बंद करदु,  )- ये क्या काण्ड लगीं गेन ? कैन जळाइ यु हैलोजन लैम्प ? उनि बि बिजली बिल बिंडी आणु च )
भगवान - हे सुंदुरु  ! यु हैलोजन लैम्पक उज्यळ नी च यी मि छौं , सर्वरचनाकार , सर्वरक्षक भगवान
सुंदुरु (जोर से हंसुद ) -द लगा बल सुंगरुं दगड़ मांगळ ! तू अर भगवान ? छ !
भगवान  (जोर से ताळी बजान्द )- ह्यां विश्वास कर मि परमपिता परमेश्वर छौं।
सुंदुरु -अब बताओ लालू यादव भ्रस्टाचार भजाणो मंत्र पढ़णु च अर मनिख अफु तैं भगवान बथाणु च।  ठीक च वोट दींद दैं मि मूरख बौण जांदु त यांक मतबल यु त नी कि क्वी बि मि तैं कालु -लाटु समजिक मूर्ख बणै द्यो। मीन भगवान बि दिख्युं च वैक गात अर कपड़ा अलग सि हूंदन।  मि मानि नि सकुद कि एक मनिख भगवान ह्वाऊ।
भगवान -सूण भै सुंदुरु ! मि सच्ची मा भगवान छौं।  जौंक बात तू करणी छे उ तीन किताबुं माँ , फिल्मुं माँ या टीवी सेरियलुं मा देख होलु।  मी भगवान छौं अर लोगुं तैं बताण चांदु कि भगवान उन नि हूंद जब फिल्मों मा दिखाए जांद।  मि प्रमाणित करण चांदु कि भगवान रामानंद सागर या बीआर चपड़ा का सीरियल जन नि हूंदन बल्कि    ... मि भगवान छौं अरुण गोविल नि छौं।
सुंदुरु -मेरी समज से भैर च।  खैर तो चलो होटल चलदां अर द्वी पैग मि लींदु अर द्वी तुम फिर लंच करद करद यां पर बि बहस करी लींदा कि भगवान कन हूंद।  बहुत दिनों से मीन पींद दैं बहस बि नि कार।  चलो आज मति इ मारे  जावु।
भगवान (चीत्कार ) -नहीं ! यी त मी बि बताण चाणु छौं बल भगवान लंच या डिन्नर टेबल पर बहस नि करद। मि ये ब्रह्माण्ड कु रचयिता  छौं, मई सृष्टि करता छौं ।  एक सच्चो धार्मिक व्यक्ति ना न असली धर्म हाँ असली धर्म ! ना कि कैलेंडरों मा छ्प्युं भगवान।  मेरी इच्छा का विरुद्ध म्यार ब्यापरीकरण हूणु च। मेरी हजारों सालकी छवि धूमिल ह्वे गे    ...सालों   .... हरामी  ... नरक जैन . सालोंन म्यार ब्यापरीकरण करीक कखि नि रख।
सुंदुरु -रुको रुको अपण भाषा पर म्वाळ लगाओ , लगाम लगाओ
भगवान -किलै , नरक नरक , नरक।  बैठ अर मेरी बात ध्यान से सूण।
सुंदुरु  (खाट का किनारा पर आंख्युं पर हथ धरिक )- हाँ हाँ पर अपण दिमाग पर काबू कॉरो
भगवान -ओहो मीम जब मुंड ही नी च तो दिमाग बि नी च। 
सुंदुरु -हां हाँ सही आपम दिमाग ह्वेइ नि सकुद। 
भगवान -ओहो म्यार मतबल च कि मि तैं दिमाग
सुंदरु -हाँ हाँ।  चलो अपण कथा सुणा !   
भगवान - सूण म्यार संरक्षक बणनो कोशिस नि कौर हाँ !
सुंदरु -क्षमा , ब्वालो ब्वालो
भगवान -ठीक च ठीक च।  मेरी साधारण  मनुष्य वळि छवि खतम करणो काम पर लग जा। अजकाल आम लोग बि मि तैं तन्नि मन्नी शक्ति समजदन।  म्यार प्रति लोगुं बड़ी  कैजुअल अप्रोच ह्वे गे। लोग मि तैं ब्रह्माण्ड रचयिता नि समझणा छन।  लोग मि तैं अजीब फ़िल्मी झुल्लों मा , कनफणि सि कपड़ों माँ कार्टून सि समजदन। मि तैं एक बड़ी इज्जत चयाणी च। मि चांदो कि लोग उनि व्यवहार कारन जन उचित व्यवहार हूंद।  पैल लोग समय पर मंदिर जांद छा , नियम धियम से मि तैं याद करदा छा।  अब त म्यार नाम तबि सुमरिन्दन जब सबसे झूठी कसम खाण हो।  मि त अब न्यायालय या संसद मा बि झूठी कसम खाणो एक जरिया बणि ग्यों।
सुंदरु -या फिर जब लोगुं तैं छींक आंदि तब !
भगवान -क्या?
सुंदरु -रण द्यावो !
भगवान - ठीक च , ठीक च ! तेरी मा ऐ गे कि म्यार क्या मतबल च। मि चांदो कि तू यीं स्तिथि तैं पूरी बदल दे।  पूरो ओवरहॉलिंग !
सुंदरु -पर !
भगवान -अच्छा अपर नौकरी की चिंता से चिंतित ह्वे गे ? फिकर नि कौर। अरे भै भूलि गे कि मि ब्रह्माण्ड रचयिता भगवान छौं ! (छत से रुपयों बरखा हूंद )
सुंदरु -ना ! ना ! मि नौकरी या तनखा बारा मा चिंतित नि छौं    .... पर फिर बि  ....
भगवान  ( बाद्लूँ गड़गड़ाट , भगवान गुस्सा मा )-यी क्या च भै ? मीन त्वै तैं बगैर इनकम टैक्स का सौ करोड़ दिएन अर फिर बि तू म्यार अहसानमंद नि ह्वे ? भगवान इनि रोज रुपयों बरखा नि करद हाँ !
सुंदरु -क्षमा ! मि सच्ची मा तुमर अहसानमंद छौ।  पर एक समस्या च।  मि भगवान पर विश्वास नि करदु अर ते जन सॉरी तुम जन भगवान पर त कत्ते विश्वास नि करदु।
भगवान - मि नि समजणु छौं कि तू कनफ्यूज किलै छे हूणु ? मि एक ज्योति रूप मा तेर समिण छौं। फिर तू में पर विश्वास किलै नि करणु छै।  कखि तू सीणु त नि छे ?
सुंदरु -यी आप तैं समजाण बडु मुश्किल च। मीन कबि नि ब्वाल कि भगवान नी च। मि धार्मिक किस्मौ मनिख नि छौं।  पर हाँ यदि भगवान च त ठीक अर भगवान नी बि च तो बि मै पर फरक नि पड़द।
भगवान -पर अब त तू नि बोल सकुद कि म्यार अस्तित्व नी च।
सुंदरु -ओहो ! म्यार बुलणो मतबल या च कि मि ये कामौ बान सही व्यक्ति नि छौ।
भगवान -त त्यार मतबल च कि मि कै धार्मिक नेता तैं ये काम पर लगौं ? मीन यु काम बि कौर छौ।  पर यी धार्मिक नेता अपणो इ राज्य स्थापित करण मा व्यस्त ह्वे जांदन अर अपणी सत्ता रक्षा बान इन काम करण लग जांदन कि जु मनिखों वास्ता बि ताज्य हुँदैन। अर अब त क्वी रामदेव , क्वी शंकराचार्य , क्वी इमाम बुखारी या क्वी के जॉन बुल्दु बि च कि भगवान च त आम लोग सुचदन कि यि धार्मिक नेता अवश्य ही कैं पार्टी बान वोट मंगणा छन। अब त लोग यूं तैं भगवानौ एजेंट ना राजनैतिक पार्टीक ऐजेंट माणदन। 
सुंदरु -पर क्या लोग मेरी बात सूणल ?
भगवान -हाँ ! पर चूँकि तीन पैली बोल याल कि तू भगवानौ अस्तित्व पर अविश्वास बि नि करदी हाँ तो धार्मिक किस्मौ मनिख नि छे।  जा लोगुं मा जैक बोल कि मि ही भगवान छौं याने ज्योतिस्वरूप  ही असली भगवान छौं।  लोगुं तैं समझा कि मि छौं अर वी ज्योतिस्वरूप मा छौं।  संसार तैं बता कि भगवान असली त ज्योतिस्वरूप मा हूंद। लोगुं तैं समझा कि वो मेरी पूजा आत्मचिंतन से दुबर शुरू कारन जन पैल हूंद थौ। चूँकि तेरो क्वी धार्मिक भूतकाल नी त लोगुंन त्वे पर चट्ट विश्वास करण।
सुंदरु -हम ! धन्यवाद !
भगवान - भई मि सत्य बुलणु छौं। लोगुंन तेरी बात पर विश्वास करण अर अखबार व मीडियान त्वे तैं मीडिया मा प्रथम स्थान दीण।
सुंदरु -पर भगवन ! मैं नि लगद  म्यार इन बयान कि मि तैं ज्योतिरूप मा भगवान मील छा पर क्वी बि पत्रकार विश्वास कारल।  इख तलक कि क्षेत्रीय पत्रकारुंन  बि विश्वास नि करण . ऊंन बुलण कि अपण फोन से भगवान से बात करावो।
भगवान -बोल देकि भगवान मा इन फोन नि हूंद।
सुंदरु -ओहो ! आप नि समजणा छंवां।  मी तैं भगवानन दर्शन दे जन छ्वीं तो सैकड़ों साल से लगणा छन। इख तलक कि डेढ़ सैकड़ा साल का संत महात्मा साईं महाराज या साईं बाबा अब भगवान की गणत मा ऐ गेन।
भगवान -वी तो रुण च कि महात्मा भगवान बणी गेन।
सुंदरु -तो आप क्वी चमत्कार कारो
भगवान -मि तैं पता छौ कि तीन अंत मा इनि बुलण।  अरे भै मीम चमत्कार से भगवान सिद्ध करणो बान क्वी बजट नी च।  सब बजट तो पहाड़ खड़  करण या पहाडुं मा उजड़ -बिजड़ मा खतम ह्वे गे।  फिर मि बि बजट डेफिसिट मा छौं।  बहुत सा ग्लेसियर लमडाण छ पर बजट की कमी से भौत सा ग्लेसियर उनि अदा मा लटक्यां छन। चमत्कार करणो बान बड़ो पैसा लगद।  वैसे पाँव भर पैसा मा चमत्कार विषयक पिक्चर बणी जाली तो ! यदि हॉलीवुड या बॉलीवुड या क्वी टीवी सीरियल वाल तयार ह्वे जाल।
सुंदरु -अबि त आपन मि तैं सौ करोड़ देन ! अर जम्मू कश्मीर मा इथगा रगड़ -बगड़ करणो बजट कखन आई ?
भगवान -अरे उ त कुछ  पर्यावरणवादियूंन  पाप करिन तो ऊँ तैं डंड्याणो बान एडहॉक बजट लाण पड़द। भाई चमत्कार की योजना मा भौत सा खोट छन।  बस तू देवदूत बण अर लोगुं तैं बता कि परमेश्वर हूंद च अर ज्योतिस्वरूप हूंद।
सुंदरु -यदि मि ना करी द्योल तो ?
भगवान -तो भोळ तू एक सुक्युं डाळ का रूप मा पाये जैल। 
सुंदरु -अर यदि मि दुसर शहर भाजी जौल तो ?
भगवान - किलै मि तैं हंसाणि छे ?
सुंदरु -वो मि बिसर ग्यों कि आप भगवान छंवां। ठीक च मि देवदूत बणनो तयार छौं पर एक शर्त च।
भगवान - क्या शर्त च ?
सुंदरु -तुम तैं लंच मा योजना कु प्रारूप विवेचना करण पोड़ल
भगवान -ऊँ ! ऊँ !
सुंदरु -लंच कु पैसा मि द्योलु
भगवान -ठीक च त्वे तैं मि तैं वी खलांण पोड़ल जु मेरी इच्छा होली , कुछ भी मांग सकुद मि !
सुंदरु -कुछ बि !
(कुछ बि शब्दों साथ कमरा मा सामन्य उज्यळ हूंद।  फिर धुंवा फैलदो अर धीरे धीरे धुंवां छंटद तो लोग दिखदन कि एक बुड्या , सुंदुरु हथ पकड़िक जाणु च )
फिर अचानक धुप्प  अंध्यर ह्वे जांद

सर्वाधिकार @ जेफ़ गोइबल
17/9/2014

उत्तराखंड गढ़वाली नाटक , पौड़ी गढ़वाल , उत्तराखंड से गढ़वाली नाटक ;चमोली गढ़वाल , उत्तराखंड से गढ़वाली नाटक ;रुद्रप्रयाग , उत्तराखंड गढ़वाल से गढ़वाली नाटक ;टिहरी गढ़वाल , उत्तराखंड से गढ़वाली नाटक ;उत्तरकाशी गढ़वाल, उत्तराखंड  से गढ़वाली नाटक ; देहरादून ,गढ़वाल, उत्तराखंड  से गढ़वाली नाटक ; हरिद्वार गढ़वाल, उत्तराखंड  से गढ़वाली नाटक ; अनूदित गढ़वाली नाटक श्रृंखला
Garhwali drama from Garhwal, Uttarakhand

Bhishma Kukreti

                 यी सतनज्या  डौर अबि बि डरांदन  !

                      खरोऴया :: भीष्म कुकरेती

    अब मि नाती नतिण्यूं वाळ ह्वे ग्योँ तो भि बचपन मा सुण्यां  कथगा इ शब्द आज बि परोक्ष या अपरोक्ष रूप से आँख दिखाणा रौंदन , धमकाणा रौंदन , खुट पर कुटंसि बांधणा रौंदन।

   सरा जिंदगी यूँ कथगा ही डौरुं तैं खुकली पर उठैक लिजाणु रौं , कंधों मा जनकैक लिजाणु रौं , जिकुड़ी पर चिपकैक लिजाणु रौं अर  आज बि हर समय अपड दगड़ सिवाळणु रौंदु।

          जब मि अपण बचपन पर नजर मारदु त बचपन की पैली याद पकड्वा की डौर च।  मतबल होश संभाळणो पैली  केवल अर केवल डौर की च। ब्वेका वु शब्द अबि बि याद आंदन कि   - ये भैर नि जै , देळि से भैर गे ना कि पकड्वा पकड़िक लीजाल, पकड्वा त्यार रामतेल  निकाळल जन कि कई साख्युं पैल एक दैं फलण गांवक अलण ज्योरूक पड़ददा कु झड़ दादा तैं पकड्वा पकड़िक लीग छौ अर फिर पकड्वान ऊँ ज्योरू तैं ऊल्टु लटकैक रामतेल निकाळि छौ ।  हरेक मा , हरेक दादी अपण बच्चा तैं देळि से भैर नि आणो बान एक ऐतिहासिक सच्चो खलनायक याने मुस्लिम उठाईगीर का चित्रण करिक डरांदि छे अर हम बालक -बालिका देळि से भैर एक नई दुनिया की खोज करण चांदा छा किन्तु वो पकड्वा डौर हम तैं सुलभ , प्रकृति दत्त गुण सतत  अन्वेषण  करण से दूर कर दीन्दी छे।  आज बि मा अन्वेषण करण मा मि तैं डौर लगद, नया -नया क्षेत्र मा जाणो सुचदि पग्गड़धारी , भयानक , निर्दयी पकड्वा याद ऐ जांद जाँसे शरीर मा अस्यो -पस्यो (पसीना ) का धारा बगण शुरू ह्वे जांदन अर अंतमा पिछलग्गु बणन मा फायदा चितांदु। 

   फिर जब हम फिरण लैक ह्वे जांद छा त सरा गांका हमसे बड़ा -बूड़ लोग डरांदा छा कि अंक्वैक जावो निथर नवा कखि तुमर घुण्ड फुटि जाल , मुंड फुटि जाल , हथ -खुट टूटि जाल , भट्युड़ थिंचे जाल, त्वे पर रोग लग जाल ।   जख हमर शरीर अर मन कठिन किन्तु रोमांचक यात्रा (गांवक सैर ) करणो उत्साहित करदा छा तो हमर वरिष्ठ हमारी रोमांचिक प्रवृति पर डौर का गरम गरम रंगुड़ फेंकिक हमारी रोमांचक प्रवृति सदा सदा का वास्ता खतम करी दींद छा।  आज यीं उमर मा बि शारिरिक नुक्सान का बारा मा सोचिक हि डौर लगण शुरू ह्वे जांद अर सच्ची पूछो तो ता जिंदगी का रोमांच इख तलक कि बस या साइकल यात्रा मा बि शारीरिक नुक्सान कु डौर  लगद।

डौर हमर दिमाग मा कीटि कीटिक भरे जांद छे।  हमारी सामाजिक शिक्षा कु आधार ही डौर छौ। 

जब बिटेन होश संभाळ अर आज तक अपण वरिष्ठों से एक वाक्य हर दिन सुणदु -   तन नि कौर! लोग क्या ब्वालल   अर यी लोग क्या ब्वालल वाक्यन मि तैं ऊँ यी पुराणो रस्तों पर चलणो मजबूर कार जू रस्ता लकीरों का फकीरों का वास्ता आरक्षित छन।  हमेशा से इच्छा हूंदी छे कि मि अफुकुण एक अभिनव , नया रस्ता बणौ  किंतु वरिष्ठों सिखयुं वाक्य "तन नि कौर! लोग क्या ब्वालल  " मि तैं पिट्याँ -खत्याँ,बेकार, ढंगार, उबड़ -खाबड़, थकाँद रस्तों पर ही चलणो मजबूर करद।

एक हैंक डरौण्या वाक्य च जु अबि बि सब में से बुल्दन - ये भीषम तू तन करणी छे अर कखि रिस्तेदार , भाई -बंद नाराज ह्वे गे तो ? अर ये वाक्यन मि तैं सफाचट निकज्जु बणै दे।  मि तैं हर समय डौर रौंद कि मि इन करुल , मि तन करुल तो कखि ब्वे- बाब, भै -बंध में से प्यार की जगा घृणा करण बिसे जाल तो ? अर कैक प्रेम नि ख्वे जावो का डौरन मि कुछ बि नि करदो।

भूत का डौर तो हम तैं जन्मदि दूधो दगड़ पिलाये जांद अर दगड़ मा बुड्या हूणों खुराक बि दूधौ दगड़ ही ही पिलाये जांद अर फिर हम ताजिंदगी वर्तमान मा रौण ही भूल जाँदा अर यूँ डौरुं चक्कर मा यु लोक ((वर्तमान ) अर परलोक (भविष्य ) की सब खुसी भेळ जोग ह्वे जांदन।

मृत्यु की तो डौर अफिक ऐ जांद अर या डौर हमारी सब संभावित तागत पर हर समय जंक लगाणी रौंद , हर संभावना पर मृत्यु भय पलस्तर लगाणु रौंद।

अब द्याखो ना ये लेख टाइप करणो बाद मि तैं डौर सताणि च कि -

पता नि पाठक Like करदा छन कि ना ?

पता नी पाठक पढ़दा छन कि ना ?

पता नि पौढिक पाठ्कुं तैं लेख पसंद आलो कि ना ?

पता नि म्यार देवदूत याने प्रेमी पाठक टिप्पणी करदा छन कि ना ?

खैर हे पाठको ! तुम नि डौरो अपणि राय निडर ह्वेक बताओ।  ह्यां आपकी टिप्पणि से मि तुमर कुछ बि नि बिगाड़ सकद तो आलोचना करण बि पोडो  तो आलोचना कारो ना ! पर कुछ तो कारो ! मेरी नराजी से नि डौरो।  उल्टां डौर तैं डराओ !

         

Copyright@  Bhishma Kukreti 18 /9/ 2014

Bhishma Kukreti

        History of Bawani Famine, Disaster and Calamity   in Pradyuman Period

History of Last United Garhwal King Pradyuman Shah part- 12
History of Garhwal including Haridwar (1223- 1804 AD) –part -186     
   History of Uttarakhand (Garhwal, Kumaon and Haridwar) -434 

                       By: Bhishma Kukreti (A History Research Student)
                  Bawani Akal or Drought Famine of 1852 Samvat
              There was a stiff drought in Garhwal in Samvat year 1852 or 1795-96 and there was disastrous earthquake too. The drought is still remembered as Bawani ku Akal.
         The drought was so acute that there was shortage of food everywhere including forests produces. There was reduction in population of Garhwal.
           The rain deficiency was so sharp that people could not sow the seeds and they were forced to eat boiled tree bark and weeds.  Mass migration started and people became slaves in the plains. People were forced to sell the human beings.
                The border villages of Kumaon and Garhwal were already population less. The raids of Gorkhas from Kumaon on the east of Garhwal also forced people to migrate from the effected regions.
             Rohillas Musslim raiders used to rain and loot Salan ( Badlapur, Paini, Langur, Sheela, Dhangu, Dabralsyun, Udyapur, Ajmer regions) region. The villagers were also compelled to leave the region. Gorkha soldiers entered into Garhwal from Bhabhar, Langur Salan region and they used to repress people of Salan. The region was having scanty population. There was infighting for crown in Shrinagar for a century. The weakening of King's administration increase taxes on people and people became poorer than poorest.
Captain Hardwicke travelled from Haridwar, Bhabhar, Dwarikhal, Bilkhet, Naithana and Shrinagar. Captain Hardwicke described about worsening conditions of villages. He described that there were hardly five hut in a village. Rarely, he saw ten huts in a village.

                             Earthquake of 1803
   There was sever, disastrous earthquake on Anat Chaturdasi in 18o3 in Garhwal.  There were quake jerks and shots for seven days.
  There were cracks on most of the houses of Garhwal. Many hills got crack. In many cases the water sources dried and in many cases, new water sources also emerged.  Many farm walls were also fall down.
In Shrinagar, every house was effected by earthquakes. 80 percent of houses were so much affected that the houses were not fit for living. The palace became the piles of ruins. There was heavy rain after earthquake and it was salt in would. The records in palace were destroyed due to earthquake and it is one of reasons that we don't get historical evidences of Garhwal.
         In Barahat Uttarkashi, the houses fell down. More than three hundreds of people lost their life and many got injured. There was total destruction in Barahat.
Animals also died in thousands in Garhwal.
In Devprayag, many houses and temples got destroyed. There was breakage on roof of Raghunath temple. Daulat Rao Sindhiya repaired the Raghunath temple.
In many temples in Garhwal, Badrinath temple was in ruined condition after the quake. Daulat Rao Sindhiya repaired the temple and by that the originality of temple was lost. The temples of Joshimath were also fallen down. There was also destruction in Kedarnath temple.
Thousands of people and animals died in that earthquake. The economic loss was countless.

Copyright@ Bhishma Kukreti Mumbai, India, bckukreti@gmail.com 18/9/2014
History of Garhwal – Kumaon-Haridwar (Uttarakhand, India) to be continued... Part -434
(The History of Garhwal, Kumaon, Haridwar write up is aimed for general readers)
History of Garhwal from 1223-1804 to be continued in next chapter ....
XX    
Notes on South Asian Modern Period  History of Garhwal;  South Asian Modern Period   History of Pauri Garhwal; South Asian  Modern Period   History of Chamoli Garhwal;  South Asian Modern Period   History of Rudraprayag Garhwal;  South Asian Modern  History of Tehri Garhwal;  Modern  History of Uttarkashi Garhwal;  South Asian Modern Period   History of Dehradun, Garhwal;  Modern  History of Haridwar ;  South Asian Modern Period   History of Manglaur, Haridwar;  South Asian Modern Period   History of Rurkee Haridwar ;  South Asian Modern Period   History of Bahadarpur Haridwar ; South Asian Modern Period  History of Haridwar district to be continued

Bhishma Kukreti

दिमाग डिस्काउंट पर उपलब्ध हैं -  कुतगळी लगांद लघु नाटिका
                           
                       भीष्म कुकरेती
((एक ठेला माँ दिमाग धर्यां छन।  हॉकर्स धै लगांद।  तरह तरह के दिमाग , मगज , मस्तिष्क या ब्रेन डिस्काउंट में लेलो , लेलो दिमाग, ले जाओ ब्रेन )
ग्राहक - जी मि तैं एक बढ़िया सि दिमाग बथावदी !
सेल्समैन - जी ! मीम   भौत सि वेराइटी छन।  आप तैं कन मगज चयेणु च।
ग्राहक -जी आप दिखाओ तो सै।  जू दिमाग पसंद आलु मि खरीद लेलु
ग्राहक -हमर इख सबि क्रडिट कार्ड बि चलदन 
सेल्समैन -वाह
सेल्समैन -जी हमर इख डिस्काउंट इ ना बल्कणम इन्स्टालमेन्ट पर ब्रेन मिल जांदन।
ग्राहक -वो भलो भलो ! दिमाग दिखावो त सैइ 
सेल्समैन -ल्या एक लाख रुपया कु दिमाग बीस  हजार मा
ग्राहक -इथगा ज्यादा डिस्काउंट ?
सेल्समैन -हाँ यी दिमाग तीन दैं चुनाव हर्युं नेताक च।
ग्राहक -नै नै ! हर्युं नेताक दिमाग नी चयाणु च
सेल्समैन -त ल्या द्वी लाख रुपया कु दिमाग एक लाख अस्सी हजार  मा
ग्राहक -कैक दिमाग च ?अर कम डिस्काउंट किलै
सेल्समैन -एक अध्यापक का अर ये गवर्मेंट प्राइमरी टीचरो कबि बि क्वी ट्रांसफर नि कार साकु
ग्राहक -नै नै ! जरा स्टॅण्डर्डो दिमाग दिखावो
सेल्समैन -त ल्यावो तीन लाखो मस्तिष्क ढाई लाख मा ले ल्यावो
ग्राहक -कैक मस्तिष्क  च ?
सेल्समैन -यु एक रिसर्च स्कॉलरों मस्तिष्क च
ग्राहक -जरा क्वी ब्रेन टाइपो दिमाग दिखावदी
सेल्समैन -ल्या पांच लाख कु ब्रेन , इखपर क्वी डिस्काउंट नी च
ग्राहक -कैक ब्रेन च ?
सेल्समैन - प्रिंसिपलौ ब्रेन च
ग्राहक -इख पर क्वी डिस्काउंट किलै नी च ?
सेल्समैन -किलैकि यु ब्रेन अनयूज्ड  ब्रेन च।  वै  प्रिंसिपलन अपण ब्रेन कबि यूज हि नि कार

Bhishma Kukreti

कंडळी के बहुउपयोग

                 डा..बलबीर सिंह रावत


Nettle, Urtica dioica, कंडळी  एक ऐसा सर्वतोमुखी पौधा है जो दुनिया के ठन्डे इलाकों में  सर्वत्र आसानी से उग जाता है।  यह पौधा जहां उगता है वहा से ढेर सारे रे खनिज इत्यादि अपने में ले लेता है, जिस से इसकी उपयोगिता अनमोल हो जाती है। इस अकेले एक पौधे में कई कई पोषक तत्व पाये जाते हैं जो शरीर की प्रतिरोधक शक्ति बढ़ाते हैं,यह रक्त संचार प्रणाली को तंदुरुस्त रखता है और रक्तशोधन भी करता है।   कंडली में भिटामिन  A ,C, K, B १-३ , B ५, कैल्सियम ,फॉस्फोरस, मैग्नीशियम , पोटासियम ,लौह , ताम्बा, बोरोन, सिलिका , जिंक , फॉर्मिक अम्ल , सेराटोनिन ,और ओमेगा ३ , -६ इत्यादि तत्व पाये जाते हैं। 
कंडळी को बर्फीले िाकों में बसंत ऋतु का टॉनिक भी कहते हैं। इसकी चाय बनाकर ठंडी करके पीने से हाजमा ठीक रहता है , बीमारी के बाद के कमजोरी को भगाने में यह चाय सहायक होती है। कन्डली की धबड़ी और साग तो हर उस पहाड़ी जन ने खाया होगा जिसने जीवन के  कुछ साल पहाड़ों में गुजारे है , आजकल  शहरों में पर्वतीय जानो की शादी व्याह की दावतों में पहाड़ी भोजन में कन्डली ऐज ए मस्ट पदार्थ का दर्जा पाती जा रही है। कन्डली शकरकंद का मीठा हलुवा घर पर बनाइये और एक नए व्यंजन का आनंद लीजिये।  इस से सूप, और नीम्बू के रस के साथ  ५-१० मिनट उबाल  कर, स्वादानुसार मसाले वाला नमक या चीनी डाल कर ठंडा पेय भी स्वादिष्ट होता है।
कण्डळी की मुलायम कोंपलों को, सुबह ओस सूखने के बाद कैंची से काटना चाहये, इसके सुक्से भी बनाये जा सकते हैं, और कंडली की कोंपलों से सुक्से बनाकर १०० ग्राम के पैकेटों में पैक करके बेचना एक अच्छा रोजगार हो सकता है। कोँपलों से नीचे के तने से, रेशे निकाल कर बाकी बची पत्तियों और डंठलों से दुधारू गायों के लिए पौष्टिक पींडा  भा बनाया जा सकता है। कंडाली शीत जलवायु वाले क्षेत्रों के रहने वाले इन्सानों और पशुओं के लिए प्रकृति की अनूठी भेंट है, बस इसके काँटों की चुभन और लम्बे समय तक रहने वाली पीड़ा से बचने की कला आनी चाहिए। झापाक लग ही जाय तो खाने के सौदे से ढोते रहिये जल्दी राहत मिल जाती है।
कंडाळी का सुक्सा श्री सुरमान सिंह रावत ( 0976146148) , घंडालू , वाया सिलोगी , मल्ला ढांगू से प्राप्त हो सकता है।