• Welcome to MeraPahad Community Of Uttarakhand Lovers.
 

Articles By Bhisma Kukreti - श्री भीष्म कुकरेती जी के लेख

Started by एम.एस. मेहता /M S Mehta 9910532720, July 26, 2009, 12:54:53 PM

Bhishma Kukreti

Best  Harmless Garhwali Humor  on New Colonization in Health Sector; Garhwali Comedy Skits  on New Colonization in Health Sector; Satire on New Colonization in Health Sector; Wit, Sarcasm , Garhwali Skits , Garhwali Vyangya , Garhwali Hasya on New Colonization in Health Sector

                                       स्वास्थ्य मा अस्वास्थ्यकारी उपनिवेशवाद

                                          नीमहकीम  अर्थशास्त्री :::  भीष्म कुकरेती

           कंज्युरजिस्म , नवउपनिवेशवाद  अर ग्लोबलाइजेसन मा प्रजातंत्र की दुहाई दिए जांद पर प्रजातंत्र को मजाक कंज्युरजिस्म , नवउपनिवेशवाद  अर ग्लोबलाइजेसन मा इ उड़ाए जांद जन भारत मा साम्यवादी प्रजातंत्र का छतरा लेक साम्यवाद की स्थापना बान कार्यरत रैन अर अब जब कुछ नि ह्वे सकणु च तो भारतीय साम्यवादी भारत कु सुपिन दिखणा रौंदन ।

   अचकाल भारत मा नवउपनिवेशवाद अर स्वास्थ्यकारी फासिज्म का  पंजा गाँव गांव तक फैली गे।

हेल्थ कौन्सियस याने स्वास्थ्य चेतना का नाम पर नवउपनिवेशवादि भौं भौं किस्मौ छल -छद्म -झोल झाल करणा छन।

अब जरा फ्लेक्स बणाण वाळुं छद्म तो द्याखो परसि मि लूण मा चुनक रुटि खाणु छौ अर दगड़ म दूध बि पीणु छौ तो तबि टेलीविजन बिटेन एक जिन आई अर वैन मी पर जोर की चटकताळ लगांद जोर कैकि ब्वाल -

खबरदार जो इस जहर को खाया तो ! तुम्हारा कोलस्ट्रेल बढ़ जाएगा , इन्सुलिन बढ़ जाएगा , तुम बीमार ह्वे जैल्या !

मीन पूछ -भै त क्या खाण ?

त टीवी बटें धमाकेदार आवाज आयि कि तुम रागी का फ्लेक्स खाओ।

रागी के फ्लेक्स याने मंडुआ का आटाक , चूनक पड़कुंड या पपड़ी   !

अब ये उपनिवेशवादी सलाहकार तैं कु  बताल कि मि निखालिस चुनक रुटि खाणु छौ, जैपर क्वी रॉयल्टी बि नि दीण पड़न तो वु उपनिवेशवादी भकलाणु च कि आठ सौ गुणा मैंगा पड़कुंड /पपड़ी खा अर अमेरिका तैं फैदा पौंछा बस !

इनि भौत सालुं पैल यूँ वाणिज्य उपनिवेशवाद्यूंन हमर हल्दी , चंदन का मुख पर लेप बंद करैक रसायनी क्रीम लगाणो ब्वाल। तब यूंन बतै छौ कि चन्दन अर हल्दी से मुख पर झाईं पोड़ जांदन अर अब जब भारतीय कंपनियां ये लैक नि रै गेन कि वु हल्दी अर चंदन घोटी सौकन तो यी बहुराष्ट्रीय कंपनियां धै लगैक बुलणा छन अब हमारी क्रीम नया प्राकृतिक रूप मा ऐ गे अब हमर फेस क्रीम मा चंदन बि च , हल्दी बि च अर खनु खरबट त पैलि बिटेन छैं इ च।

कोलगेटन हमर आयुर्वेदिक दंत मंजन बंद कराणो बान क्या क्या टुटब्याग , क्या क्या प्रपंच नि क्या क्या झूट नि ब्वाल अर क्या क्या अफवाह नि फैलैन अर अब जब भारतीय कंपनियां बांज पड़ि गेन तो  कोलगेट आदि मल्टिनेसनल ब्रैंड  रोज रोज नया नया टोटगा भारतीय उपभोक्ताओं तैं बताणा छन -

क्या आपके टूथपेस्ट में टिमरू है ?

क्या आपके टूथपेस्ट में लौंग है ?

क्या आपके टूथपेस्ट में नमक है ?

अर कुछ साल पैल यूं बहुराष्ट्रीय कम्पन्यूंन निखालिस भारतीय आयुर्वेदिक टूथपेस्ट अर प्रोमिस जन ब्रैनण्डू   तैं चटेलिक गाळी दे छौ कि यी सब हानिकारक छन।

अच्काल यी बहुराष्ट्रीय कम्पनी स्वास्थ्य का नाम पर भारतीय नमकीन आदि पर जोर से आक्रमण पर लग्यां छन अर भारतीय नमकीन कम्पनी  यूंक व्यापारिक आक्रमण से पस्त ह्वे जाल तो यूंन हमर जन नमकीन बेचिक नफा कमाण।  हमरी जूता हमर इ मुंड पर।

अब ऑलिव ऑयल भारतीय तेलुं पैथर खुन्करी ना स्वास्थ्य का नाम पर बमगोळा  लेक पैथर पड़्यूं च।  जैदिन भारतीय कंपन्यूँक भट्टा बैठ जाल तब यूँ ऑलिव आयल वाळुंन अपण ब्रैंड पर कड़ु तेल बिचण , तिलुँ तेल बिचण अर बुलण कि हमर तेल मा चरक संहिता का तत्व छन।

कफ सिरप बणाण वाळुंन हमर सर्दी भगाण वळ पारम्परिक आयुर्वेदिक  क्वाथ थै थीच आल अर अब नया पैक मा वै क्वाथ तैं हजार गुणा दामुं मा बिचणा छन अर मुनाफ़ा अमेरिका पौंछणा छन।  इनि ल्यासण - लहसुन ; आदु -अदरक; सैद -शहद का मिश्रण का साथ हूणु च या त्रिफला चुर्णो दगड़ हूणु च पैल बहुराष्ट्रीय कम्पन्युंन यूँ मिश्रण की हंसी उड़ाई अर अब अफु बणैक नया नाम देकि या चाय पत्ती मा मिलैक हजारों गुणा अधिक मुनाफ़ा कमाणा छन।

अजकाल स्वास्थ्य का नाम पर नया उपनिवेशवाद से भारतीयों जेब खाली करयाणी च।


6/3/15 ,Copyright@ Bhishma Kukreti , Mumbai India
*लेख की   घटनाएँ ,  स्थान व नाम काल्पनिक हैं । लेख में  कथाएँ , चरित्र , स्थान केवल व्यंग्य रचने  हेतु उपयोग किये गए हैं।
Best of Garhwali Humor in Garhwali Language on New Colonization in Health Sector; Best of Himalayan Satire in Garhwali Language on New Colonization in Health Sector; Best of  Uttarakhandi Wit in Garhwali Language on New Colonization in Health Sector; Best of  North Indian Spoof in Garhwali Language on New Colonization in Health Sector; Best of  Regional Language Lampoon in Garhwali Language on New Colonization in Health Sector; Best of  Ridicule in Garhwali Language on New Colonization in Health Sector ; Best of  Mockery in Garhwali Language  on New Colonization in Health Sector; Best of  Send-up in Garhwali Language  on New Colonization in Health Sector; Best of  Disdain in Garhwali Language on New Colonization in Health Sector; Best of  Hilarity in Garhwali Language on New Colonization in Health Sector ; Best of  Cheerfulness in Garhwali Language on New Colonization in Health Sector ;  Best of Garhwali Humor in Garhwali Language from Pauri Garhwal on New Colonization in Health Sector ; Best of Himalayan Satire in Garhwali Language from Rudraprayag Garhwal  on New Colonization in Health Sector; Best of Uttarakhandi Wit in Garhwali Language from Chamoli Garhwal on New Colonization in Health Sector ; Best of North Indian Spoof in Garhwali Language from Tehri Garhwal  ; Best of Regional Language Lampoon in Garhwali Language from Uttarkashi Garhwal  ; Best of Ridicule in Garhwali Language from Bhabhar Garhwal  ; Best of Mockery  in Garhwali Language from Lansdowne Garhwal  on New Colonization in Health Sector; Best of Hilarity in Garhwali Language from Kotdwara Garhwal  on New Colonization in Health Sector; Best of Cheerfulness in Garhwali Language from Haridwar on New Colonization in Health Sector  ;
Garhwali Vyangya , Garhwali Hasya,  Garhwali skits; Garhwali short skits, Garhwali Comedy Skits, Humorous Skits in Garhwali, Wit Garhwali Skits   
                    स्वच्छ भारत  , स्वच्छ भारत , बुद्धिमान भारत!




Bhishma Kukreti


              History: First Attack by Gorkha Army on Kangra Fort

History of Gorkha /Nepal Rule over Kumaun, Garhwal and Himachal (1790-1815) -54
   
   History of Uttarakhand (Garhwal, Kumaon and Haridwar) -573
 
                        By: Bhishma Kukreti (A History Research Student)

Grokha Army conquered Kangra valley by 1805 -06. According to Maularam, when Gorkha Chief Amar Singh Thapa freed Kutlaid, Suket, Mandi and other hill states from rule of Kangra Kingdom and defeated  Bushahr Kingdom army; the Kings of Guler and Chamba came to meet Amar Singh Thapa. Amar Singh reached to Jwalamukhi and offered tribute to Devi goddess there. All the kings with army and Gorkha army led by Amar Singh Thapa forwarded and surrounded Kangra Fort. The foreign armed forces as rohilas, Maratha etc in Kangra Army fled due to fear of Amar Singh Thapa.
Amar Singh Thapa surrounded Kangra Fort for three years. There was ample of food and other necessary materials in Kangra Fort that Sansar Chand did not need such items from outside of the Fort. When Amar Singh Thapa could not win kangra Fort the Gorkha army and other hill states army started looting nearby villages and oppressing them on daily basis. The families of kangra Kingdom started fleeing to other territories for saving them from oppression of Gorkha soldiers. Many families from villages fled to plains of Punjab and many to Chamba. There was nobody for farming and villages became barren land or waste land. The grass started growing in country yards of villages and wild animals started taking refuse in houses.
            Secret Treaty of Amar Singh Thapa with Sansarchand
  Maularam mentioned in Garhrajyvanshkavya that Sansarchand sent bribery money to Amar Singh that he should atc falsely the attack on kangra fort but should not use the real force. Amar Singh Thapa was pretending attack but was not real attack. Dr Dabral conclusively states that Amar Singh Thapa left many areas unprotected that Kangra King could get supply from outside of Kangra Fort and his family could have connections outside of Kangra Fort. 

*** History of Gorkha /Nepal Rule over Kumaun, Garhwal and Himachal (1790-1815) to be continued .... 55
   
Copyright@ Bhishma Kukreti Mumbai, India, bckukreti@gmail.com 6/3//2015
History of Garhwal – Kumaon-Haridwar (Uttarakhand, India) to be continued... Part -574
(The History of Garhwal, Kumaon, Haridwar write up is aimed for general readers)
XX

                    Reference

Atkinson E.T., 1884, 1886 , Gazetteer of  Himalayan Districts ...
Hamilton F.B. 1819, An Account of Kingdom of Nepal and the territories
Colnol Kirkpatrik 1811, An Account of Kingdom of Nepal
Dr S.P Dabral, Uttarakhand ka Itihas part 5, Veer Gatha Press, Dogadda
Bandana Rai, 2009 Gorkhas,: The Warrior Race
Krishna Rai Aryal, 1975, Monarchy in Making Nepal, Shanti Sadan, Giridhara, Nepal
I.R.Aryan and T.P. Dhungyal, 1975, A New History of Nepal , Voice of Nepal
L.K Pradhan, Thapa Politics:
Gorkhavansavali, Kashi, Bikram Samvat 2021 
Derek J. Waller, The Pundits: British Exploration of Tibet and Central Asia page 172-173
B D pande, Kumaon ka Itihas
Sharma , Nepal kin Aitihasik Rup Rekha
Chaudhari , Anglo  –Nepalese Relations
Pande, Vasudha , Compares Histriographical Traditions of Gorkha Rule in Nepal and Kumaon
Pradhan , Kumar, 1991, The Gorkha Conquests , Oxford University  Press
Minyan Govrdhan Singh , History of Himachal Pradesh
A.P Coleman, 1999, A Special Corps
Captain Thomas Smith, 1852,Narrative of aFive Years Residence at Nepaul Vol.1

XXX
History Gorkha/Gurkha capturing Kangra, Himachal; History Gorkha/Gurkha capturing Kangra, Himachal by crossing Sutlej; History Gorkha/Gurkha capturing Mahalmoriya Kangra, Himachal; History Gorkha/Gurkha capturing Teeera Sujanpur Kangra, Himachal; History Gorkha/Gurkha capturing Nadaun, Kangra, Himachal; History Gorkha/Gurkha capturing Nadaun Fort Kangra, Himachal; History Gorkha/Gurkha Freeing Kutalid Kingdom from Sansar Chand, Himachal; History part of Jwalamukhi, History of Looting in Kangra Villages by Gorkha, Opression by Gorkha army in kangra Kingdom


स्वच्छ भारत !  स्वच्छ भारत ! बुद्धिमान भारत




Bhishma Kukreti

                                सांप की कथा
                                 लिओनिड ऐड्रेयेव
                                (रुसी एकालाप एकाँकी )
                          गढ़वाली अनुवाद ::: भीष्म कुकरेती

[(एक स्त्री ताल माँ हिलणि -डुलणि च। स्त्रीक आँख बुज्याँ छन , वींतैं कुछ बि होश नी च जन बुल्यां व सम्मोहित ह्वेक अपण शरीर हिलाणी ह्वा । वा भौत इ सुंदर च , आकर्षक च )
(कुछ क्षणों बाद वींक आँख खुल्दन , वींक मुख पर अर्ध मुस्कान आंद।  वा अपण एक अंगुळि ऊँठ पर धरदी )]
                                                             स्त्री
             श्श , श्श , श्श।  म्यार नजदीक आवो , भौत नजदीक अर म्यार आंख्युं मा झांको।
तुम जाणदा छंवां कि म्यार एक आकर्षक व्यक्तित्व च । कोमल , संवेदनशील अर चेतनापूर्ण।  मि अपण समय से   अधिक समझदार छौ। म्यार शालीन शरीर मा इन लोच छौ कि मि अपण शरीर तैं आकर्षक रूप से मूड़ी लींद छौ। तुम तैं म्यार नाच दिखण मा आनंद आलु ।  आलु कि ना ? क्या नाच दिखौं ? क्या क्या एक गोल डीलु जन घ्यारा  मा मुडि जौं ? क्या मि अपण द्रुतगामी चाल दिखौं कि हवा बि शरमै जाव। क्या मि अपण आलिंगन से तुमर स्वागत करूँ ?

           श्श , श्श , श्श।  म्यार नजदीक आवो , भौत नजदीक अर म्यार आंख्युं मा झांको।
अरे म्यार आँखों से दूर किलै दिखणा छंवां ? क्या तुमतैं  मेरी तड़फ भरीं , सीधी अर छिददी नजर नि पसंद नी आणि च ? हाँ हाँ म्यार सर जरा भारी च तो मि धीरे धीरे हिलणु छौं। म्यार सर जरा भारी च तो बि  मि हिल्दु छौं तो मेरी नजर सीधी ह्वे वे जांद। नजीक आवो। मि तेरी गर्मी महसूस करण चांदु। हाँ हाँ ठीक च तु अपण  अंगळयुं से म्यार होशियार माथा पर जोरै  मार मार अर किनारा पर हाथ फिरैल त जु गड्ढा च उखपर ज्ञान भर्युं च अर संध्याकाल  का फूलूं ओस भरीं च। जब म्यार हिलण से हवा हलकदि त उख एक जाळ बणि जांद जैमा आकर्षक सपना भर्यां छन, ध्वनिहीन चाल कु सम्मोहन ! लहराती अर्धस्वर की ध्वनिहीनता ! मि मौन छौं अर हिलोरे लीणु छौं। मि अग्नै दिखणु छौं अर हिलोरे मारणु छौं। मि अपण गर्दन मा कौन सा एक अजीब सि भार लेक बैठ्युं होलु ?

मि त्वे से प्रेम करदु । मै तुमसे प्रेम करती हूँ  I Love You I
मि हमेशा  एक आकर्षक व्यक्तित्व वळि छौ, अर मि चांदु छौ कि मि तैं संवेदना , कोमलता अर सच्ची तरह से प्यार करे जावु। नजदीक आ। आ । म्यार दांत दिखणि छे ? म्यार  मोहक , सफेद , छुट छुट दांत ? जाणदि छे ना , जब मि तेरी भूकी पींद छौ याने किस करदो छौ त
तबि मि यूंसे काटदु छौ कट कट। ना ना डा लगाणो ना पर बस कुतरदु छौ कुतरदु। मि तब तक कटणु रौंद छौ जब तक चमकीली रक्त बूंद नि ऐ जांद छौ , जब तक एक किराट  नि आंद छौ जन बुल्या घंटी क गुदगुदीदार आवाज। यु क्षण बड़ो आनंददायक हूंद छौ - हाँ अन्यथा नि ले हाँ।  यदि ऊँतै म्यार काटण पसंद नि छौ जौंक मि भुक्की पींद छौ , जौं तैं मि काटदु छौ तो उ लोग बार बार मीम कटवाणो किलै आंद ? आंद क्या ? अर वो वापस आंद छा। वु एक अनजान सि  शक्ति से बशीभूत ह्वैक वापस आंद छा  जन ज्वार चन्द्रमा कु आकर्षण से खिंचैक आंदन। वु अफु पर काबू नि कर सकद छा।  अर मि भौत बार ऊंकी भुक्कि पींद छौ  अर हर बार रक्तिम ! अर आज ! आज ! मि बस एकि दैं भुक्कि पे सकुद - कथगा बड़ी व्यथा च - केवल एक बार !  केवल एकाकुण बस एक भुक्कि , प्रेमी हृदय, संवेदनशील आत्माओं का वास्ता , प्रेम आकांक्षाओं का अतृप्त प्रेमियों का वास्ता अर प्रेम मिलन का वास्ता एक भुक्कि तो भौत इ कम च।  पर यू मि छौं, एक दुख्यारी जु भुक्कि पींदी पर केवल एक बार , अर म्यार प्रेम का मंगनेर जाणदु च कि म्यार प्रेम - संवेदनशील , वैवाहिक किश का बाद हैंक प्रेम ना। म्यार प्रेम अभूतपूर्व च नैसर्गिक च।  ना भै ना मि त्वे तैं कतै धोका नि द्योलु। ओहो ! रगबगी ना जब मेरी कहानी खतम ह्वे जाली तो अवश्य ही त्वे तैं किस करुल,  तेरी बि भुक्कि प्योलु।

मि त्वे से प्रेम करदु । मै तुमसे प्रेम करती हूँ  I Love You I
म्यार आंख्युं मा देख। क्या मेरी आँखि भव्य अर अत्यार्षक नि छन ? क्या कबि तीन इथगा दृढ अर सीधी दृष्टि देख च ? या स्थिर दृष्टि बरछी समान त्यार हृदय तैं चीर दींदि। मि समिण दिखणु छौ अर हलकणु छौं ,मेरी दृष्टि आकर्षित करदि , तेरी डौर-भै  , त्यार प्रेम , तेरी थकावट , तेरी समर्पित तृष्णा सब मि अपणी हरी  आंख्युं मा जमा कैरि दींदु I और नजदीक आ।  आ।  मि अबि रानी छौं अर तू मेरी सुंदरता तैं दिखण बगैर  नि रै सकदी पर एक समय बि छौ जब -आह कथगा आश्चर्यजनक समय ! वै समय का विचार ही घोर यातना दे दींदन -अस्पष्ट , यातनादायी अर आश्चर्यजनक समय ! क्वी बि मै से प्रेम नि करदु छौ।  क्वी बि मि तैं नि पुजद   छौ।  म्यार निर्दयतापूर्बक उत्पीड़न ह्वे, कीचड़ माँ कुचेल्यों ग्यों , मेरी हंसी उड़ाए गे- ये मेरी ब्वे ! उ समय आश्चर्यजनक अर पीड़ादायक छौ। भौत सा मादे एक !  भौत सा मादे एक !

मीन ब्वाल कि नजदीक आ , ब्वाल च कि ना ?

उ में से प्रेम किलै नि करदा छा ? क्या मि तब आज जन आकर्षक जीव  नि छौ ? बस तब मीमा कपट , धूर्तता अर दुर्भावना नि छे , मि तब सौम्य , सरल अर सुहृदयी छौ अर तब आश्चर्यचकित करण वळु नाच नाचदु छौ।  पर ऊंन मि तैं यातना  दे , त्रास दे , उन मि तैं आग मा जळै I ऊँ भारी भरकम जंगली जानवरूं , घटिया जानवरूंन मितै पतेड़ , मींड, उंक भारन मि तैं तौळ दबै   . .. बड़ा दातुंन अर बड़ा बड़ा खूनी जबड़ों -जिबाड़न मि तैं चीर अर ये शक्तिहीन दुखदायी  समय मा मीन बळु काट, माटु घूळ - मि निराशा मा बस मोरणि वाळ छौ I
मि हर रोज दबण से अधमरु ह्वे जांद छौ। हर दिन मि हताश ह्वेक मरण लैक ह्वे जांद छौ। आह ! क्या त्रासदी को समय छौ।  त्वे तैं मी पर दया नि आदि ? उ जंगळ   वै समौ तै याद नि करदु पर मि तैं त याद आंद च।  म्यार नजदीक आ , मि तैं सुविधा दे , आनंद दे , मि - घायल , दुखी , प्यारा जू सुंदरता से नाच बि सकद I
मि त्वे से प्रेम करदु । मै तुमसे प्रेम करती हूँ  I Love You I           
तू मीतै समजदी छे - है ना ? तू यखुली छे ? मि अपण रक्षा कनकै करदु छौ ? मीम तब यि छुट छुट शानदार सफेद दांत छा जु केवल भुकि पीणो का वास्ता इ छया। तो मि इथगा बड़ा बड़ा  जानवरूं से कनै रक्षा करदु छौ ? उ त अब मि अपण गौळ मा इथगा भारी मुंड बुकणु छौ, मेरी नजर सीधी च अर मेरी नजर अब रौबीली च, पर तब म्यार मुंड भौत हळकु छौ मेरी आँखि गिंजगिंजी।  तब मीम क्वी बिष नि छौ। अब म्यार मुंड इथगा भारी च कि येतैं सीधो नि रख सकद I मि अपण शरीर देखि देखि बड़ी  हों अर म्यार कपाळ मा द्वी गारि छन जु मेरि आँखि छन। शायद चमकदी गारी मूल्यवान छन पर कोमल आंख्युं जगा यूँ  आंख्युं तैं अळगैक लिजाण कठण च किलैकि यी म्यार मस्तिष्क दबाणा रौंदन। म्यार मुण्डकण भौत कठिन च ! मि अग्नै दिखणु रौंद अर हलकणु रौंद। मि त्वै तैं हौरू धुंध मा दिखणु छौ , तू भौत दूर छे। नजदीक आ - आ अर मेरी अंग्वाळ बौटी ले,  आ गले लग जा।  तू भौत तागतवर छे - है ना ? आ अपण तागत दिखा। मि कम्पणु छौं , थरथराणु छौं।
   पता च ना मि दुःख मा बि बिगरैलि छौं। मि प्यार का कारण इ कमजोर छौं। मेरी पुतळी देख; मि यीं तैं सिकड़ुल अर चौड़ करुल , अर एक नैसर्गिक चमक द्योलु -रात मा टिमटिमांदा गैणा, हरेक कीमती पथरों याने रंगीन पथरों जन हीरा , पन्ना की हरित कांति पुखराज को पीली रंगीनियाँ , मणी टर्न की लालिमा वळ विनोद च।  मेरी आंख्युं मा झाँक।  मी राणि छौँ-  मि अफुं तैं ताज पैराणु छौं - जु चमकणु च , जळणु च , आभायित हूणु च - जु तेरी स्वतंत्रता , जीवन छें ल्याल -अर वा च बिष। यु बिष की एक बून्द I 
इन कन ह्वै ?मि नि बोलि सकुद। म्यार त्यार प्रति क्वी बुरु भाव नी च , कै हौर दगड़ बि नी च। भौतुं मादे एक !
मि ज़िंदा रौं अर कष्ट भुगणु रौं। मि चुप रौं। मि दिन काटणु रौं। जब बि छुप सकुद छौ मि लुकि जांद छौ ; मि जल्दी जल्दी से रींगिक भजदु छौ। पर ऊंन निर्दयता से मि तैं दबाइ अर रवै बि नि सकुद छौ।  ऊंन मि तैं दबाइ ! मि सुंदर आंसू बगांद छौ -मि रोई नि सकुद छौ; अर म्यार नाच गतिवान हूंद गे अर अधिक आकर्षक हूंद गे । अन्धकार मा , अकेला मा , मि अपण हृदय मा दुःखका नाच नचदु छौ , वु म्यार नाच का तिरष्कार करदा छा अर मौक़ा मिलण पर मार सकद छा । अचाणचक म्यार मुंड बड़द गे अर भारि हूंद गे - आचर्यजनक च ना ! म्यार मुंड भारी हूंद गे ; छुट अर सुंदर, उनि जन होशियार अर सुंदर ; यु भौति भारी हूंद गे , मीन अपण गौळ धरती तरफ झुकाइ अर अपण कोमल शरीर तैं त्रास दे ।   अब त आदत पड़ि गे; पैल पैल त परेशानी ह्वे अर बड़ो दुखदायी छौ । मि तैं लग मि मरण वाळ छौं। पर मि नि मोर।   बचि ग्यों।
अर तब अचाणचक ....   अब म्यार न्याड़ आ अब  ... मेरी आंख्युं मा झाँक।  शश श्श ! श्श!, श्श !
अर अचाणचक म्यार शरीर भारी ह्वे गे - यु कडकडु अर अजीब ह्वे गे -इख तक कि मी बि डौर ग्यों। मि अफु से इ डर गे छौ ! मि इना ऊना मुड़न अर झंकण चाणु छौ पर मे से नि ह्वे I मि खाली अग्वाड़ी इ देख सकुद छौ जन कि आज -मि आंख्युं से असर कर सकुद छौ ; मि जड़वत ह्वे गयों - म्यार आंखुं तैं देखिक हौर जन बि जड़वत पत्थर जन ह्वे जांदन।  म्यार आखुं मा त देख !

मि त्वे से प्रेम करदु। मेरी कथा पर नि हौंस।  यदि तू हंसली तो मि नराज ह्वे जौलु।  तू हँसलि त मीन त्यार नि हूण। मि अपणि  जिकुड़ी हृदय फ़ाड़िक दिखाण चाणु  छौं, म्यार संवेदशील हृदय, मि अपण सर्वस्व दिखाण चाणु छौं , अपर अस्तित्व बि ! त्वै तैं मि अपण दुःखभोग समजाण चाणु छौं। मी एक युगलबंदी करण चाणु छौं , परिपूर्ण युगल   ... पर यु संभव नी च।  किन्तु मेरी सब कोशिस बेकार छन - मि इखुलि छौं।  मीन हमेशा इखुलि य रौण। मेरी पैलि अर आखरी भुक्कि  तरंगित, लहरांदु  दुःख च, रंज च , शोक च  - अर जैसे मि प्रेम करदु उ इखम नी च अर मीन फिर से अपण प्रेम खुजण , अर यदि मि तैं परिचित स्वर सुण्याल त फिर से मीन अपण कथा शुरू से लगाण - म्यार हृदय ये तैं न सहन नि कर सकद, अर बिष मि तैं उत्पीड़ित करद अर म्यार मुंड हौर बि गर्रु ह्वे जांद। क्या मि हताशा मा बि सुंदर नि छौं ? नजदीक आ , नेड़ आ।
मि तेरी भुक्कि लीणो बिलकुल तयार छौं।

एक दैं मि जंगळम नयाणु छौ - मि तैं साफ़ सफै पसंद च - यु एक सभ्य जन्म कु चिन्ह च अर मी बार बार नयेंदुं।  पाणि मा नयाँद अर नाचद दैं मीन अपण प्रतिछाया द्याख अर अपण अप्रतिम सुंदरता पर मि मोहित ह्वे ग्यों। मि सुंदर चीजुं शौक़ीन छौं  ! अचाणचक मीन अपण कपाळ मा हौर जन्मजाति आभूषणो दगड एक नयो चिन्ह द्याख  ... एक आशचर्यजन्य चिन्ह  ... शायद ये इ चिन्ह से मुंड गर्रु ह्वे , चेतनाशून्य दृष्टि ह्वे अर गिछ पुटुक मीठो सवाद। म्यर कपाळ मा एक चौबट्या, गहरा रंगौ चिन्ह च -बिलकुल इखम -देख। नजीक आ। क्या यु आश्चर्यजनक नी च? वै समय मि नि समज; मि तैं भलु लग , मीन स्वाच यु सुंदर च।  पर वैदिन इ , वै दर्दनाक दिन ही , जैदिन चौबट्या चिन्ह आयि , म्यार पैली भुक्कि अंतिम बण गे , मेरी भुक्कि प्राणघातक ह्वे गे।
मि अबि बि हलाहल तैं चख सकुद। मि त्वैकुण तयार करणु छौं।  मि तैं बेशकीमती रत्न आभूषण पसंद छया पर ये म्यार विष से अधिक बेशकीमती क्या ह्वे सकुद। एक अणु बरोबर बूंद। तीन कबि द्याख च ? कबि ना , कबि  ना। पर तू दिखलि !   पता च एक छुटि सि बून्द बणाणो बान कथगा दुःख भुगण पड़द , कथगा गुस्सा पैदा करण पोड़द , कथगा शक्ति नष्ट करण पोड़द , तब जैक एक अणु बरोबर विष की बूँद बणद   ! मि राणी छौं ! यीं छुटि सि विष की बूंद का दगड़  मि मृत्यु बि रखदु अर म्यार राज्य सीमाहीन च ,इख तक कि दुःख बि सीमाहीन च ,इख तक कि मृत्यु बि सीमाहीन च। मि राणी छौं ! मेरी दृष्टि निष्ठुर च , निर्दयी च निर्मम च ! म्यार नाच अलौकिक च !  मि बिगरैलि छौं ! कईयों मादे , भौतुं मादे !

आ नजीक आ , और नजीक आ , मेरी कथा समाप्त नि ह्वे।
वैदिन वै शापित जंगळ मा मि धीमी गति से चौल , हरो राज्य मा।  मि राणी छौ अर राणी जन  नजाकत से मि दैं तरफ झुक , बैं तरफ झुक । अर वु भागि गेन ! राणी जन मि अपण प्रजाक समिण झुकु - अर वु विचित्र लोग भाजि गेन। वु किलै भागिन ? मेरी आंख्युं मा झांक। क्या त्वै तैं उख डरौण्या चीज दिख्ये -एक भयंकर चमक अर मांश।  क्या त्वे तै डॉ लगणु च ? क्या म्यार ताज की किरण से तयार आँख बुजेणा छन ? क्या तू जड़वत हूणि छे ? क्या तू कखि ख्वै गे ? मि अब अपण आखरी नाच नाचलु -तौळ नि गिर। मि कुंडली मा बैठलु , मि कंचुळ तेजी से चलौलु अर मि अपण कडकड़ो शरीर से त्वे तैं पकड़लु -एक सौम्य पर मजबूत अंग्वाळ। ले मि ऐ ग्यों ! मेरी केवल एकि भुक्कि स्वीकार कौर , वैवाहिक भुक्कि - प्रताड़ित जीवों कुण या  भुक्कि सबसे शोकप्रद भुक्कि च। भौत सि भुक्क्युं मादे एक भुक्कि ! भौत सि भुक्क्युं मादे एक भुक्कि !
झुक !
मि ते से प्रेम करदु !
अब मर !
मर !
****   ****  ****
Copyright@ लिओनिड ऐड्रेयेव प्रकाशक या अन्य ,
अनुवाद नाटक सिखण वाळुं कुण च।



Bhishma Kukreti

Best  Harmless Garhwali Humor  on Different Perceptions for Success and Wealth  , Garhwali Comedy Skits on Different Perceptions for Success and Wealth  , Satire on Different Perceptions for Success and Wealth  , Wit on Different Perceptions for Success and Wealth  , Sarcasm on Different Perceptions for Success and Wealth  , Garhwali Skits on Different Perceptions for Success and Wealth  , Garhwali Vyangya on Different Perceptions for Success and Wealth  , Garhwali Hasya on Different Perceptions for Success and Wealth


                                    सफल व्यक्ति की पछ्याणक

                                 एकालाप संकलन  ::: भीष्म कुकरेती

  प्रगतिशील अर वूंक बीच विरोध च जु हरेक मनिख तैं सफलता अर पद रूतबा से मापदन।  पद तैं सफलता मनण वळ लोगुं हिसाब से कै बि क्षेत्र मा चाहे व्यापार हो या नौकरी या खेल हो  , फिल्म हो  जू बि सफल हूंद वू इ अच्छु च। याने यूंकुण  अच्छा की परिभाषा ही सफलता च।

यूंकुण सफल व्यक्ति ही समाज का खम्बा छन।  किलैकि ऊंक समज मा सफल व्यक्तिन या सफलता हुस्यारी , कठिन परिश्रम अर अच्चु व्यवहार से ही पाइ होलि। यूंक हिसाबन सफल व्यक्ति ईमानदार हूंद, सहृदय हूंद अर ठंडु मिजाजक हूंद। यूंक परिभाषा मा विजेता कुछ बि गलत नि कर सकुद। हीन मनुष्यों तैं यूंसे सबक लीण चयेंद हर समय यूंकि पूजा करण चयेंद।  जब यि लोग सुणदन कि अलण सफल व्यक्ति जन कि स्टॉक कारोबारी हर्षद मेहता या खिलाड़ी श्रीसांत या अधिकारी जन कि पेट्रोलियम मिनिस्ट्री मा जनकदेव जेल मा बंद ह्वे गेन तो यूंकि सिट्टी पिट्टी गम ह्वे जांद किलैकि यूंको शब्दकोश मा सफल व्यक्ति तो देवतुल्य हूंद , देवी रूप हूंद अर यी भ्रष्ट आचरण मुक्त हूंदन।  यूंकि सिट्टी -पिट्टी गुम इलै हूंद कि यूंकि बणयी धारणा मा सफल व्यक्ति तो भगवानौ दुसर रूप हूंद।

          दुसर तरफ प्रगतिशील व्यक्ति हमेशा उच्च स्थान प्राप्त व्यक्ति की सफलता का बारा मा हमेशा ससंकित रौंद अर सुचद कि सफल व्यक्ति खलनायक ही हूंद।  द्याख नी च तुमन हिन्दुस्तानी कम्युनिस्ट हर अमीर तैं रक्तजीवी परजीवी माणद। प्रगतिशील लोगुं मनण च हर धनी व्यक्ति , हरेक दौलतमंद अर सौकार एक निर्दयी , क्रूर अर भाग्यशाली हूंद। हालांकि कठिन परिश्रम  ,बुद्धिमता , हुस्यारी , साख -सद्भावना से ही धन मिल्दो पर केवल कठिन परिश्रम से मणिक धनी नि हूंद निथर हरेक कुली अम्बानी -अदानी  नि ह्वे जांद ! धन कै ना कै बिटेन लुठण पड़द या निकाळण पड़द जन कि पृथ्वी से ! प्रगतिशीलूं अपरिवर्तनीय धारणा च कि बगैर शोषण , बिना दोहन का  या दूसरौ कंधा से फायदा उठायें बगैर   धन आइ नि सकद !जब क्वी धनी व्यक्ति याने उद्योगपति जन कि कुमारमंगलम बिरला या अम्बानी का मैनेजर जेल जांदन तो प्रगतिशील व्यक्ति तैं क्वी आश्चर्य नि हूंद किलैकि यूंक मनण च कि उद्योगपतियुं जगा तो जेल मा इ च। पर प्रगतिशील व्यक्ति आश्चर्य करदन जब सुणदन कि कै संत या महात्मा की अन्तेष्टि मा लाखों लोग ऐन।  प्रगतिशील लोगुं धारणा च कि हरेक साधू -संत -महात्मा आशाराम बापू इ हूंद।

जरा इन बतावदि आप क्या छन ? क्या आप रूतबा या सफलता से मनिख तैं मापदा या प्रगतिशील विचारुंक  छंवां ?

7/3/15 @ Bhishma Kukreti , Mumbai India
*लेख की   घटनाएँ ,  स्थान व नाम काल्पनिक हैं । लेख में  कथाएँ , चरित्र , स्थान केवल व्यंग्य रचने  हेतु उपयोग किये गए हैं।
Best of Garhwali Humor in Garhwali Language on Different Perceptions for Success and Wealth  ; Best of Himalayan Satire in Garhwali Language on Different Perceptions for Success and Wealth   ; Best of  Uttarakhandi Wit in Garhwali Language on Different Perceptions for Success and Wealth  ; Best of  North Indian Spoof in Garhwali Language ; Best of  Regional Language Lampoon in Garhwali Language ; Best of  Ridicule in Garhwali Language  ; Best of  Mockery in Garhwali Language  ; Best of  Send-up in Garhwali Language  ; Best of  Disdain in Garhwali Language ; Best of  Hilarity in Garhwali Language  ; Best of  Cheerfulness in Garhwali Language  ;  Best of Garhwali Humor in Garhwali Language from Pauri Garhwal  ; Best of Himalayan Satire in Garhwali Language from Rudraprayag Garhwal  ; Best of Uttarakhandi Wit in Garhwali Language from Chamoli Garhwal  ; Best of North Indian Spoof in Garhwali Language from Tehri Garhwal  ; Best of Regional Language Lampoon in Garhwali Language from Uttarkashi Garhwal  ; Best of Ridicule in Garhwali Language from Bhabhar Garhwal  ; Best of Mockery  in Garhwali Language from Lansdowne Garhwal  ; Best of Hilarity in Garhwali Language from Kotdwara Garhwal  ; Best of Cheerfulness in Garhwali Language from Haridwar  ;
Garhwali Vyangya , Garhwali Hasya,  Garhwali skits; Garhwali short skits, Garhwali Comedy Skits, Humorous Skits in Garhwali, Wit Garhwali Skits   
                    स्वच्छ भारत  , स्वच्छ भारत , बुद्धिमान भारत! 



Bhishma Kukreti

         History: Gurkha /Gorkha's Second Attack on Kangra Fort

History of Gorkha /Nepal Rule over Kumaun, Garhwal and Himachal (1790-1815) -55
   
   History of Uttarakhand (Garhwal, Kumaon and Haridwar) -574
 
                        By: Bhishma Kukreti (A History Research Student)
            When Amar Singh could not capture Kangra Fort in first attempt , Gurkha Prime Minster Bhim Sen Thapa sent another Army led by his bother Nain Singh Thapa from Nepal. The said army marched from Nepal via Kumaon, Garhwal, Keonthyul, Hindour, Kehlur. The army looted villages coming on its way to Kangra. People of the villages of way fled into Forest for protection from Nepal Army. Amar Singh was under obligation by taking bribe from Sansar Chand and left a few roads for food and other material supply to Kangra Fort. Nain Singh Thapa closed all the paths reaching to Kangra Fort. Nain Singh Thapa saw that no supply reached inside Kangra Fort. Though , it wass adi that Sansar Cahnd kept materials for twelve years inside the Fort.  Nain Singh Army were spread surrounding the Kangra Fort from all sides and kangra army could not dare to attack on Gurkha Army. Sanasar Cahhnd decided to leave the Fort in night.
              Amar Singh Thapa was frustrated by attacks of Nain Singh Thapa. He was worried that if Nain Singh capture Kangra Fort , his reputation would diminish  before reputation of Nain Singh Thapa. Amar Singh Thapa sent a secret letter to Sansar Chand not to worry as he would not help Nain Singh.
Nain Singh ha deep desire that he won Kangra Fort and enhance his reputation as was of Amar Singh Thapa. He asked his force to attack on Kangra Fort with speed.However, Amar Singh Thapa suggested him to be careful before the Gun fires from Kangra Fort Army. Amar Singh Thapa and his supporters did not help Nain Singh Thapa.
Nain Singh with his army reached near the Fort and would have captured the Fort within short time. However a Gun thrown by Kangra Army exploded on his body. There was chaos in Nain Singh Army. Kangra Army cried that Nain Singh Thapa was dead. Nain Singh stood up but his body was bleeding. The doctors did their best to save Nain Singh Thapa but Nain Singh died after three days of fatal injury by gun explosion. 
Amar Singh Thapa was happy and sad. He was happy that Nain Singh died by sad because Nain Singh was his family relative too. Now, Amar Singh was conscious that Nepal adminsitratoions would know his breach to Nain Singh and Gurkha army.

*** History of Gorkha /Nepal Rule over Kumaun, Garhwal and Himachal (1790-1815) to be continued .... 56
   
Copyright@ Bhishma Kukreti Mumbai, India, bckukreti@gmail.com 7/3//2015
History of Garhwal – Kumaon-Haridwar (Uttarakhand, India) to be continued... Part -575
(The History of Garhwal, Kumaon, Haridwar write up is aimed for general readers)
XX

                    Reference

Atkinson E.T., 1884, 1886 , Gazetteer of  Himalayan Districts ...
Hamilton F.B. 1819, An Account of Kingdom of Nepal and the territories
Colnol Kirkpatrik 1811, An Account of Kingdom of Nepal
Dr S.P Dabral, Uttarakhand ka Itihas part 5, Veer Gatha Press, Dogadda
Bandana Rai, 2009 Gorkhas,: The Warrior Race
Krishna Rai Aryal, 1975, Monarchy in Making Nepal, Shanti Sadan, Giridhara, Nepal
I.R.Aryan and T.P. Dhungyal, 1975, A New History of Nepal , Voice of Nepal
L.K Pradhan, Thapa Politics:
Gorkhavansavali, Kashi, Bikram Samvat 2021 
Derek J. Waller, The Pundits: British Exploration of Tibet and Central Asia page 172-173
B D pande, Kumaon ka Itihas
Sharma , Nepal kin Aitihasik Rup Rekha
Chaudhari , Anglo  –Nepalese Relations
Pande, Vasudha , Compares Histriographical Traditions of Gorkha Rule in Nepal and Kumaon
Pradhan , Kumar, 1991, The Gorkha Conquests , Oxford University  Press
Minyan Govrdhan Singh , History of Himachal Pradesh
A.P Coleman, 1999, A Special Corps
Captain Thomas Smith, 1852,Narrative of aFive Years Residence at Nepaul Vol.1

XXX
History Gorkha/Gurkha capturing Kangra, Himachal; History Gorkha/Gurkha capturing Kangra, Himachal by crossing Sutlej; History Gorkha/Gurkha capturing Mahalmoriya Kangra, Himachal; History Gorkha/Gurkha capturing Teeera Sujanpur Kangra, Himachal; History Gorkha/Gurkha capturing Nadaun, Kangra, Himachal; History Gorkha/Gurkha capturing Nadaun Fort Kangra, Himachal; History Gorkha/Gurkha Freeing Kutalid Kingdom from Sansar Chand, Himachal; History part of Jwalamukhi, History of Looting in Kangra Villages by Gorkha, Opression by Gorkha army in kangra Kingdom


स्वच्छ भारत !  स्वच्छ भारत ! बुद्धिमान भारत



Bhishma Kukreti

                   Shri Krishna Era in context History of Haridwar, Bijnor, Saharanpur

                                   हरिद्वार,  बिजनौर , सहारनपुर  इतिहास  संदर्भ में श्री कृष्ण युग
                                                History of Haridwar, Bijnor, Saharanpur  Part  --73   

                                             हरिद्वार,  बिजनौर , सहारनपुर का इतिहास  -आदिकाल से सन 1947 तक-भाग -73

                                                                   इतिहास विद्यार्थी ::: भीष्म कुकरेती
                                         कुरुवंश व हरिद्वार,  बिजनौर , सहारनपुर
                       श्री राम युग के बाद श्री कृष्ण युग शुरू हुआ जिसमे कुरु व यादव वंश की विशेष समृद्धि हुयी
   श्रीकृष्ण युग में पौरव  नरेश बड़े प्रतापी राजा हुए। पौरव ने कुरुक्षेत्र व कुरुजांगल में अपने राज्य का विस्तार किया।  इस तरह इस वंश का नाम कुरु वंश पड़ा।
  कुरु वंश में शांतनु बड़े राजा हुआ।  शांतनु की पत्नी गंगा से देवव्रत पुत्र हुआ जिसने पिता हेतु जीवन भर ब्रह्मचर्य रहने का व्रत लिया और भीष्म के नाम से प्रसिद्ध हुआ ।  शांतनु की दूसरी पत्नी का नाम सत्यवती था , सत्यवती से दो पुत्र किन्तु वे पुत्र प्राप्त न कर सके अतः नियोग से सत्यवती पुतर्बहुओँ से तीन पुत्र प्राप्त किये गए।
                                                 पाण्डु
नियोग से विचित्रवीर्य की दो पत्नियों व एक दासी से क्रमशः तीन व्यास पुत्र हुए -धृतराष्ट्र , पाण्डु व विदुर।  विदुर दासी पुत्र होने से राज्य प्राप्त नही कर सकते थे , धृतराष्ट्र चक्षुहीन होने से राजगद्दी ना पा सके व पाण्डु को कुरुवंश की राजगद्दी प्राप्त हुयी।
पाण्डु ने स्वंबर से कुंती से विवाह किया व धन से माद्री  से शादी की। पांडु ने कई देस जैसे दर्शाण , मगध , विदेह , कशी , सुम्ह्य व पुंड्रदेश जीते।
पांडु शिकार करने का शौक़ीन था।  हस्तिनापुर के नजदीक भाभर क्षेत्र था जहां पांडु अधिकांश शिकार करने आता था याने पांडु का संबंध सहारनपुर , हरिद्वार , बिजनौर व गढ़वाल से था। गढ़वाल भाभर  स्थान का नाम पाण्डुवालात सोत है।
पांडु को किसी खास वीमारी के चलते राजगद्दी छोड़ गढ़वाल या भाभर में रहना पड़ा. महाभारत में इस क्षेत्र वर्णन है जिससे पता चलता है कि पांडु हस्तिनापुर से भाभर होकर नागशत /नागथात पर्वत पर चले गए।  पाण्डु आश्रम हिमालय में था और हस्तिनापुर से दो सौ मील के लगभग  क्योंकि कुंती को इस आश्रम से हस्तिनापुर पंहुचने में सोलह दिन लगे थे। कुंती से तीन देवताओं से तीन पुत्र -युधिष्ठर , भीम व अर्जुन हुए और देव वरदान से माद्री से नकुल व सहदेव पुत्र हुए। पांडु का आश्रम शतश्रृंग शायद अगस्त्यमुनि के पास था जहां पांडुओं का जन्म हुआ। शायद गढ़वाल के इस क्षेत्र  में नागपुर नाम पाण्डु के आने के बाद पड़ा होगा
** संदर्भ - ---
वैदिक इंडेक्स
डा शिव प्रसाद डबराल , उत्तराखंड  इतिहास - भाग -२
राहुल -ऋग्वेदिक आर्य
मजूमदार , पुसलकर , वैदिक एज
घोषाल , स्टडीज इन इंडियन हिस्ट्री ऐंड कल्चर
आर के पुर्थि , द एपिक सिवलीजिसन

Copyright@ Bhishma Kukreti  Mumbai, India  7/3 /2/2015

   History of Haridwar, Bijnor, Saharanpur  to be continued Part  --74

हरिद्वार,  बिजनौर , सहारनपुर का आदिकाल से सन 1947 तक इतिहास  to be continued -भाग -74
   
Shri Krishna Era in context History of Kankhal, Haridwar, Uttarakhand ; Shri Krishna Era in context History of Har ki Paidi Haridwar, Uttarakhand ;Shri Krishna Era in context History of Jwalapur Haridwar, Uttarakhand ;Shri Krishna Era in context History of Telpura Haridwar, Uttarakhand ;Shri Krishna Era in context  History of Sakrauda Haridwar, Uttarakhand ;Shri Krishna Era in context History of Bhagwanpur Haridwar, Uttarakhand ;Shri Krishna Era in context  History of Roorkee, Haridwar, Uttarakhand ; Shri Krishna Era in context History of Jhabarera Haridwar, Uttarakhand ;Shri Krishna Era in context History of Manglaur Haridwar, Uttarakhand ;Shri Krishna Era in context History of Laksar; Haridwar, Uttarakhand ;Shri Krishna Era in context History of Sultanpur,  Haridwar, Uttarakhand ; Shri Krishna Era in context History of Pathri Haridwar, Uttarakhand ;Shri Krishna Era in context History of Landhaur Haridwar, Uttarakhand ;Shri Krishna Era in context History of Bahdarabad, Uttarakhand ; Haridwar; History of Narsan Haridwar, Uttarakhand ;History of Bijnor; History of Nazibabad Bijnor ; History of Saharanpur;
Shri Krishna Era in context History of Nakur , Saharanpur;Shri Krishna Era in context  History of Deoband, Saharanpur; Shri Krishna Era in context History of Badhsharbaugh , Saharanpur;
कनखल , हरिद्वार का इतिहास ; तेलपुरा , हरिद्वार का इतिहास ; सकरौदा ,  हरिद्वार का इतिहास ; भगवानपुर , हरिद्वार का इतिहास ;रुड़की ,हरिद्वार का इतिहास ; झाब्रेरा हरिद्वार का इतिहास ; मंगलौर हरिद्वार का इतिहास ;लक्सर हरिद्वार का इतिहास ;सुल्तानपुर ,हरिद्वार का इतिहास ;पाथरी , हरिद्वार का इतिहास ; बहदराबाद , हरिद्वार का इतिहास ; लंढौर , हरिद्वार का इतिहास ;बिजनौर इतिहास; नगीना ,  बिजनौर इतिहास; नजीबाबाद , नूरपुर , बिजनौर इतिहास;सहारनपुर इतिहास
                       स्वच्छ भारत !  स्वच्छ भारत ! बुद्धिमान भारत



Bhishma Kukreti

               
                                               फोर्टीन ( FOURTEEN )
                                               लेखक -ऐलिस गरस्टेनबर्ग (1921 )
                                                   अनुवाद - भीष्म कुकरेती

चरित्र -
मिसेज होरास प्रिंगल - (फ़ैसनेबल स्त्री )
इलेनी - मिसेज होरास की पुत्री प्रथम प्रदर्शन कुण तयार
डुनहाम - खानसामा

  ]सीन - न्यूयॉर्क मा एक घोर।  लम्बी टेबल , एकेक कुर्सी अमणि समणि अर छै छै कुर्सी अगल बगल माँ कुल चौदह कुर्सी।   डुनहाम अंतिम फिनिशिंग टच दीणो इना उना फिरणु च ,मिसेज प्रिंगल आदि , वा फ़ैसनेबल स्त्री च , संध्या का वास्ता गाउन मा च। भवनात्मक ,पर काबू करण जाणदि च , काम निकाळम हुस्यार , जीवंत व सुंदर व शालीन। वा  जल्दीबाजी मा प्रवेश करदि।  वींक हतुंम फूलूं बुके अर एक कागजुं खाली बॉक्स लांदि जौंन  वीन फूल ढक्यां छन। ]
                                           
मिसेज होरास प्रिंगल- डुनहाम ! हार्परक सुचना आयि कि वु अपण एक अथा बीमार दगड्या का पास च।  वैन यी फूल भिज्यां छन -हाँ यु वैन ठीक कार। मि तैं पसंद नि करदो कि क्वी जवान लौड़ आखरी समय पर डिनरौ निमंत्रण ठुकरावो।
डुनहाम  (वीं मांगन बुके आदि लींदु )- मिसेज पिंगल ! मि यूँ फूल अर बक्सा ले लींदु।
मिसेज होरास प्रिंगल टेबल  पर ध्यान दींदि )-च्च च्च ! मि तैं यु पसंद नी च कि तु टेबल सुंदर ढंग से तयार कौर अर -फिर देर ह्वे जा - क्वी ना क्वी बस आण इ वाळ होलु। रसोइयाणि क्या हाल छन   ?
डुनहाम - जन रौंदी च गरम मूड मा   !
मिसेज होरास प्रिंगल- भलो भलो ! उन वा  अभिनेत्री तरां  जन च । जब  मूड मा हो त बढ़िया अभिनय। जब तक वा स्वादिस्ट भोजन बणा तब तक मि तैं फर्क नि पड़द कि वा गरम च या अल्डी च। बकै तू वीं तैं दूरि रखि।  अच्छा गुस्टाव कख च ?
डुनहाम -अब क्या बुले जावु , बर्फीला तूफ़ान च अर वु  रस्ता साफ़ करणो जयूँ च।

मिसेज होरास प्रिंगल- ओहो, उन सि हूंद त शामियाना लगै दींदा कैतै पता छौ कि मेन टैम पर तूफ़ान ऐ जाल।
इलैनी - ममी ! यी छन प्लेस कार्ड्स अर डाइग्रैम , लगै द्यूं ?
मिसेज होरास प्रिंगल-हाँ हाँइलैनी  , लगै दे। त्यार डैडी टाइ से परेशान छन तो ऊंक मदद करणो जाणु छौं (वा जाणो तयार हूंदी ) डुनहाम ! एक प्लेट कम कर दे।
डुनहाम -एक प्लेट उठै द्यूं ? हैं ?  आप तेरा प्लेटूं दगड़ बैठिल्या ?
मिसेज होरास प्रिंगल- तेरा ! हाँ तेरा प्लेटूं दगड ठीक नि हूंद। यु सब मिस्टर हारपरो नादानी से हूणु च।  बिमार दोस्त ! हूँ ! वु बि लापरवाह लोगुं मादे च जु निमंत्रणो जबाब कबि बि समय पर नि  दींदन। वैक फुलुं देखिक मीन वै तैं माफ़ कर दे  पर देख ना क्या परेशानी खड़ीं कर दे वैन, तेरा प्लेट ! अब अंतिम समय पर कै तैं भट्यों ?   इलैनी मेरी मदद कर कि कै तैं बुलाण लास्ट मिनट मा ?
(वा टेलीफोन टेबल पर जांदी अर टेलीफोन डायरेक्ट्री का पेज फरकांदी )
इलैनी - जॉर्ज अंकल हमेशा काम आंद।
मिसेज प्रिंगल - पर वु मुख नि खुल्दु।
डुनहाम -मैडम ! मिस्टर मॉर्गन , हमेशा जोक सुणाणा रौंदन।
मिसेज प्रिंगल - हाँ हाँ ! तू हुस्यार छे।  इलैनी ! त्यार बाळ भौत टाइट छन।  जरा खोल दे बाळुं तैं।  (टेलीफोन मा ) - हेलो ! मिस्टर मॉर्गन का रेजिडेंस ! ओ भलो भलो ! मि समिणक बंगलो से  मिसेज प्रिंगल बुलणु छौं।  औ ओहो ! अच्छा जब मिस्टर मॉर्गन आवन तो बोल देन कि म्यार तरफान डिनर पार्टीक न्यूत  दीण छौ । जनि आल तो फोन करणो बोल दियां। जनि आल तो ... क्या दस मिनट मा आण वाळ छन ? (मिसेज प्रिंगल इलेनाक बाळ पकड़दि अर फुलाणो कोसिस करदि,  इलेना मुख पर दर्द का भाव पर मिसेज प्रिंगल ध्यान नि दींदि ) यदि मोर्गन नि आल तो क्या करला ?
इलेनी - ममी ! मि तैं टेबलम रौणै जरूरत नी च। उनि बि या तेरी पार्टी च।  सब शादी शुदा छन अर उमर मा मे से बड़ छन
मिसेज प्रिंगल (टेबलक डाइग्रैम इलेना तैं दींदी अर दिखांद ) -मीन त्वै तैं ऑलिव वर्थ  का पास नि बिठाळण क्या ? करोड़पति ! ऑलिव वर्थ करोड़पति च ! 
इलेनी -हूँ ! वैन ध्यान बि नि दीण।
मिसेज प्रिंगल -वु त्वे से ब्या नि कर सकुद क्या ? अरे अपण शादीक  बान तू कोशिस बि नि कर सकिद क्या ? मि कुछ इन करुल कि अविवाहित का दगड त्यार टांका भिड़न शुरू ह्वे जावो।  बकै तु अपण काम पुरू नि कर सकिद क्या ?
इलेनी - ममी ! कुछ नि हूण। तू मेरी शादी कै महत्वपूर्ण नौनौ दगड़ करण चाणि छे जन वो च। मि तैं वै देखिक इ डौर लग जान्दि जन बुल्यां मौत ऐ गे हो। मि हकलाण मिसे जांद।  जन बुल्यां मि प्रिंस ऑफ वेल्स से मिलणु हों !
मिसेज प्रिंगल -प्रिंस ऑफ वेल्स ! ऊँ ! अरे ये घरम प्रिंस ऑफ वेल्स आणो बान क्या से क्या नि कर सकुद !  न्यूयॉर्क तो प्रिंस ऑफ वेल्स पर  कुरबान च। मि ब्याळि मिस्टर ऑलिव वर्थ से बुलणु बि छौ कि प्रिंस तैं इख बुलाणो बान कुछ बि कर सकुद। मि सरा जिंदगी बान अपण सामाजिक रूतबा स्थापित कर द्योलु। मेजवानी वास्ता म्यार सम्मान बि च। ( टेलीफोन बजद ) जरा मि फोन उठांद।  -हेलो ! -मिसेज सेडविक ! -हाँ -मि मिसेज प्रिंगल बुलणु छौं -क्या ? ना - ओह ! बरफबारी मा कार फंस गे - दुसर कार नि मील सकद ? (वा फोन धरदि अर ) भलो ह्वे ,  व विधवा सेडविक  नि ऐ सकिद - अब ह्वे बारा प्लेट ! डुनहाम ! द्वी प्लेट हटा दे।  ( डुनहाम द्वी प्लेट हटान्द , इलेनी कार्ड्स बदल्दि ; मिसेज प्रिंगल टेलीफोन मा व्यस्त रौंदी ), हैं !  - बड़ी शरम की बात च ! म्यार त दिल इ टूटि गे! अरे त्यार बगैर पार्टी मा मजा कखन आलु ! अच्छा तीन कोशिस कार च ना ? म्यार त आँसु आणा छन। गुड बाइ ! (टेलीफोन धरदि ). भलु ह्वे वा नि आणि च।  डुनहाम द्वी कम , द्वी कॉकटेल बचि गेन अर कम से कम चार शैम्पियन बच गेन। (टेलीफोन उठांद ) हेलो मिस्टर मॉर्गनक घौर ? मि मिसेज प्रिंगल बुलणु छौं।  अच्छा अबि तलक मिस्टर मौर्गन नि ऐन ? अच्छा मिस्टर मौर्गन मा म्यार टेलीफोनक बारा मा कुछ नि बुलिन।  अब डिनरकुण देर ह्वे गे।  (व टेलीफोन धरदि )। . अच्छा मीन क्लीन तैं निमंत्रण दियुं च ,  अहसान चुकाणो बान .... अर शैम्पियन बचि गे -
डुनहाम - अचकाल शराबबंदी कारण अर ज्यादा पार्टी हूणै बाद शराब कम मिलणी च।
इलेनी (हतोत्साहित ह्वेक ) -पर ममी ! यदि बारा इ मेमान आणा छन तो डैडी टेबल का एक सिरा पर नि बैठ सकदन।
मिसेज प्रिंगल -नै नै ऊँ तैं एक सिरा पर बैठण पोड़ल।  अरे घरक मालिक टेबलक इना उना  बैठल तो या असभ्यता ही मने जाली।
इलेनी - नि ह्वे सकद।  द्वी किनारों पर द्वी स्त्री बैठण चयेंदन-
मिसेज प्रिंगल (घबड़ैक )   -क्या बेतुका च -मि हमेशा  जांद।  बारौं तैं बैठाण असंभव च। (व प्लेस कार्ड दिखदि ) मीन यूँ जनान्युं मादे कै तैं बि टेबलक सिरौं नि बैठाळण- एक वा या मिसेज डर्बी च -बिल्ली -मि वीं तैं सम्मान नि दे सकुद अर -मिसेज  (टेलीफोन बजद ) डुनहाम फोन उठा । 
डुनहाम- हेलो मिसेज प्रिंगलक घौर इ च - क्या संदेशच  ? जी हाँ -क्या जी ?- मिस्टर - डॉक्टर ! क्या डॉक्टरन ब्वाल कि तुम्हारी बेटी तैं ददरु हुयुं च-
मिसेज प्रिंगल - ददरु ! इलेनी !
इलेनी -ममी !
डुनहाम- जी हाँ ! (वु फोन धरुद ) बेटी पर ददरु हूण से मिस्टर डर्बी अर मिसेज डर्बी नि ऐ सकदन तो ऊंक ड्यार अयाँ मेमान मिसेज अर मिस्टर फ्लीटवुड बि नि ऐ सकदन।  बीमारी इ इन च कि मिस्टर डर्बीन क्षमा मांग।
मिसेज प्रिंगल -मतबल चार हौर कम ह्वे गेन।
इलेनी - मतबल केवल आठ इ प्लेट लगल। डुनहाम ! प्लेट उठा -
(वा उत्तेजना माँ कुर्सी अर चांदीक थाळी आदि उठाण लगद। परेशानी मा मिसेज प्रिंगल बि सहायता करण लग जांद। इन सहायता की आदत नि हूण डुनहाम  तैं घंघतोळ हूंद अर व रगबग से प्लेट उठांद तो प्लेट गिरण से टूटी जांदन, चण्डिक प्लेट गिर जांदन , उदेश्यहीनता मा वु जल्दीबाजी कर्द ) 
मिसेज प्रिंगल -अरे क्वी इन नी च जैतैं हम आखरी बगत आमंत्रित कौर सकां -
इलेनी -उ हैटवूड्स -
मिसेज प्रिंगल -अरे जब उ बुलांदन तो शराब नि दींदन। मेरी शराब मोफत की नी च जु मि ऊँ तै बुलौं -
इलेनी - ग्रीन -
मिसेज प्रिंगल -वा बड़ी बोर च।
इलेनी -मिस्टर कोनले
मिसेज प्रिंगल - वु डिनर पार्टी मा आन्दु इ कब च ? मीन कथगा दै निमंत्रण दे पर आइ  नी उ।
इलेनी - हेस्टर लौंगले -
मिसेज प्रिंगल -नै न ! तू अर लौंगले एकी टेबल मा ऑलिव वर्थ का पास नि बिठै सकदु। लौंगले ते से सुंदर अर चतुर -चालाक बि च -
इलेनी - टेलीफोन डायरेक्ट्री कख च ? (वा टेलीफोन डायरेक्ट्री टटोळदि ) टुप्पर्स ?
मिसेज प्रिंगल -टुप्पर्स ? इलेनी ! वै परिवार मा  छै जन छन -
इलेनी - हाँ पर यांसे सब लोग चौदह ह्वे जाला अर डैडी टेबलक एक सिरा पर बैठ सकदन।
मिसेज प्रिंगल -ठीक च तू कोशिस कौर।  मि तयार डैडी तैं समजाणो जांदु कि वु ड्रवाइंग रूम  मा रावन।  मेमान आण इ वाळ होला।
(वा  भैर जांदी )
इलेनी - (टेलीफोन करदी ) - हेलो टुप्पर्स का घौर ? हेलो मि इलेनी प्रिंगल बुलणु छौं - औ  मिस इला  टुप्पर्स बुलणी छे  ? बढ़िया।  अच्छा तुमन  डिन्नर तो नि खै ह्वाल - क्या च आज हमर इख  डिन्नर पार्टी छे - अर कुछ लोगुंन अचानक अबि ब्वाल कि वु लोग नि आणा छन - तो - उन त बुलणम  शरम लगणी च -अच्छा तो आप आणा छन - मजा ऐ जाल - अच्छा अच्छा - क्वी बात नी च - पर क्या ? अच्छा ? हैं ? (टेलीफोन पर हाथ लगैक ) मेरी समझ मा नि आणु च कि क्या करण ? (व घंघतोळ माँ च घबड़ाइं च ) डुनहाम  ! मेरी समझ मा नि आणु कि क्या जबाब दीण त जल्दी से माँ तैं बुला ( डुनहाम जल्दी से भैर जांद ) । (अब टेलीफोन पर बात करदि ) हांअअअ १ अच्छा ठीक च - तो सब - हाँ हाँ ...बिलकुल क्वी बात नी च - पक्को ना ? फिर ठीक च ।  (फोन धरदी ) हैं मीन क्या कौर दे ? उँह ! माँ नि हूंद त मि कुछ बि जबाब दे दींदु। हे भगवान ! अब मीन क्या काण्ड लगै दें
मिसेज प्रिंगल (वा जल्दी से भीतर आदि अर डुनहाम पैथर च ) -इलेनी ! क्या बात च ?
इलेनी - अब तू इखम नि छी - तो मीन हाँ बोल दे - अब तू नि छे त मीन हाँ बोल दे।
मिसेज प्रिंगल -पर ह्वाइ क्या च ?
इलेनी - मीन टुप्पर्स स कौंक इख फोन लगाइ।  ऊंन हाँ तो बोल दे पर दगड मा ऊंक इख द्वी हौर मेमान अयाँ छन तो उ सब आठ जन आणा छन।  अब सब आदिम ह्वे जाल सोळा , सोळा !
डुनहाम- पर मैडम टेबल की लम्बै -चौड़ै इन च कि सोळा लोग कनकै बैठ सकला ?
मिसेज प्रिंगल -इलेनी ! तयार हाल हमेशा - तिकड़म इ नि लगांदि।  तेर जगा मि हूंद तो मीन नम्रतापूर्वक बोल दीण छौ कि हमर टेबल इथगा लम्बो नी च।
इलेनी - हाँ पर तू बि त  इखम नि छे ।  त्वे तैं पता च कि रंगतंगा समय पर मि कुछ का कुछ बोल दींदु।
डुनहाम- पर प्लेट - प्लेट तो चौदह ही छन।
इलेनी - मि नि खौलु।
मिसेज प्रिंगल -पर मि अपण बेज्जती नि हूण द्योलु।  हम इथगा मा बि बढ़िया इंतजाम कर सकदवां। हम टेबल पर एक बोर्ड लगै सकदां ( डुनहाम भैर जांद, मिसेज प्रिंगल अर इलेनी टेबलक चादर उठांदन )
इलेनी - पर माँ मि तै टेबलम बैठणो जरूरत नी च।
मिसेज प्रिंगल - बस तीन  ऑलिव वर्थ का पास वळि सीटमा बैठण।  अर अब बुलणो जरूरत नी च कि तीन नि बैठण।
इलेनी - पर बोर्ड लगाणै जरूरत नी च।  किटास से बि त काम चल सकद।  प्लेट अर कुरस्यूं तैं हौर आस पास करे सक्यांद -
मिसेज प्रिंगल -त्वे तैं पता च ना कि मिस्टर टुप्पर हाथी जन म्वाट च अर मिसेज कोनली बि भैंस जनि च त किटास से काम नि चल सकद।
डुनहाम (भीतर ऐक  )- मैडम ! सर्युळाणी भौत गुस्सा मा च। बुलणि च कि वीं केवल चौदह आदिम्युं कुण खाणक बणयूँ च।   

मिसेज प्रिंगल -मि कुछ नि जाणदु कि - सूप कैन खोलो , भुजी काटो अर - सोळा आदम्युं कुण खाणक बणन चयेंद अर -
डुनहाम - हाँ पर आइसक्रीम अर पुडिंग को क्या करे जावो ?
इलेनी - हाँ मि बोलि द्योलु कि मि तैं आइसक्रीम अर पुडिंगपसंद नी च।
मिसेज प्रिंगल -पर फिर बि (टेलीफोन बजद ) -टेलीफोन (मुंड पर हाथ ) अब क्वा च ? नि उठावो! टेलीफोन मि तैं पागल करणु  च। (फिर वै टेलीफोन उठाणो जांदी ) हेलो ! - हाँ - मि मिसेज प्रिंगल - हाँ ! अरे जैसिका - च्च ! च्च ! खतरनाक जुकाम ? ओहो (वा हथ हिलैक  डुनहाम तैं टेबल पर बोर्ड जुड़नो मना करदी। सबि खुश हून्दन ) ओहो इ राम दा।  बिचारो मिस्टर ! हाँ हल्दी अर शहद को लेप आवश्यक च।  ऊंक स्वास्थ्य कु ख़याल रख भैरों ! बाई बाई। (फोन धरदी ) ख़ुशी बात च जैसिका अर वींक पति नि आणा छन तो अब बि केवल चौदह आदिम ही ह्वे।
इलेनी - पर अब कार्ड गलत ह्वे गेन।  जौंक कार्डम नाम छन उ त छै इ आणा छन।  आठ लोग नया छन। अब नै डाइग्रैम बणाण पोड़ल। अब यूंक  सीट कै हिसाब से रखे जाव !
मिसेज प्रिंगल -ला कार्ड मि तैं दे। (वा टेलीफोन टेबल मा इ खड़ी रौंदी अर वा पैड  मा पेन्सिल से डायग्राम बणान्दि )
इलेनी - ले यी कुछ नया कार्ड छन (वा पुरण कारडुं तैं फड़दी अर डुनहाम की टेबल सजाण मा मदद करदि )
मिसेज प्रिंगल -हूँ ! क्या गोळ -माल ह्वे गे।  मीन सिटिंग अरेंजमेंट का ड्रवाइंग बणाणम कथगा समय लगै छौ।कु क्खम बैठल  पर भौत ध्यान दे छौ। अरे तौळ दर्वाज़ाक घंटी बजणी च। जा ड्रवाइंग रूम बिटेन देखिक आ कि क्वा च - मीन ऐनी कुण बोल छौ कि उखक ध्यान रखी। (डुनहाम जांद अर टेलीफोन की घंटी बजदि ) हत्यारा टेलीफोन ! अब क्वा च अर क्या च ? (फोन उठान्दि ) हेलो ! हाँ मिसेज प्रिंगल बुलणु छौं - कु ? मिस्टर ऑलिव वर्थ ? हैं ? मिस्टर ऑलिव वर्थ का सेक्रेटरी ? क्या रैबार च ? क्या ? मिस्टर ऑलिव वर्थ कख ? मिस्टर ऑलिव वर्थ तैं अचानक बोस्टन जाण पड़ अर सूचना दीण मा असमर्थ - मिस्टर ऑलिव वर्थ डिन्नर  मा शामिल नि ह्वे सक्दन , वु बोस्टन का वास्ता - (मिसेज प्रिंगल फोन रख दींदि , वा गुस्सा, आहत , निराशा मा हाथ झटकदि  ) वैक हिम्मत त द्याखो ! वैक हिम्मत त द्याखो !  मेरी पार्टी कुण ना बोली दे अर वु बि ऐन बगत पर ? अरे मेजवान की बि क्वी इज्जत हूंदी।  पट्ट अबि ना ब्वाल वैन ! हैं ! हैं मीन कथगा परेशानी से डिन्नर पार्टीक इंतजाम कर अर आखरी बगत पर रैबार आंद  कि बोस्टन जाण पड़णु च।  मेरी बि क्वी हैसियत च कि ना ? अरे मीन सब इंतजाम कर्युं छौ कि इलेनी अर ऑलिव आस पास बैठल अर फिर अग्नै बात बढ़लि।  पैसा वाळ च त क्या ह्वे ? मि कम छौं ? कैक इज्जत बि त क्वी चीज हूंद। स्वार्थी ! (व वैक नामक कार्ड फाड़दि ) अब मीन वै से कतै बात नि करण।  कुट्टी ! बस कुट्टी ! म्यार दगड इन बर्ताव ? कुट्टी !
इलेनी (डर अर घंघतोळ )  - ह्वे सकद च अचानक व्यापारिक काम ऐ गे हो अर आनन फानन मा बोस्टन जाण पोड हो।
मिसेज प्रिंगल (वा ध्यान नि दींदि ) -मेरी गणत ये सहर मा सबसे बेहतरीन मेजबानुं मा हूंद।  लोग मेरी मेहमानबाजी की तारीफ़ करदन। लोग मेरो निमंत्रण का वास्ता तरसणा रौंदन। मि सफलता पसंद करदु - असफलता से भारी चिड़द।  वु आज म्यार सबसे महत्वपूर्ण अर धनी मेहमान छौ। हरेक आदिम वै से मिलणम गर्व महसूस करद- अर वु नी आणु च - मि क्या क्या - मि गुस्सा - मीतैं गुस्सा - गुस्सा ।  आग लग जैन ये बर्फीला तूफ़ान पर -
इलेनी - अब मि टेबल से दूर रै सकुद। वु नी आणु च मतबल फिर से हम तेरह जन ह्वे गेवां।
मिसेज प्रिंगल (गुस्सा मा )-बिस्तर मा पद जा।  उखि मि दूधौ बोतल मा दूध अर पटाखा भेजि दींदु।
इलेनी - पर ममी मेरी क्या गलती कि ऑलिव तैं व्यापारिक काम से भैर जाण पोड ?
मिसेज प्रिंगल -हाँ त्वी ले कामक हूंदी त तेरी प्रसिद्धि सूणीक वु सब काम धाम छोड़िक डिन्नर पार्टी मा आंद. पर तू डरपोक अर संकोची जि छे तो तनि मनी खानदानक  छ्वारा बि ते देखिक बितक जांद। म्यार इथगा बड़ो नाम च कि क्वी मेरी सहायता नि करदु।  अब त तेरा इ छन त जा बिस्तर जोग ही ह्वै जा।  मेरी नजर से दूर ह्वै जा।
डुनहाम (भितर आंद )- इ मिस्टर मॉर्गन छा।
मिसेज प्रिंगल -मिस्टर मॉर्गन ! पर मीन तो नौकर मा बोलि छौ कि आज नि अयाँ।
डुनहाम- वूं तैं तुमर दुसर रैबार नि मील।  अर मिस्टर प्रिंगल से फोन मा बुलणा छया कि आमंत्रण से मिस्टर मॉर्गन अहसानबन्द छन अर डिन्नर मा आण पर गर्व महसूस करला।
इलेनी - ल्या फिर से तेरा ह्वे गेन बशर्ते मि बिस्तर नि ग्यों।
मिसेज प्रिंगल -तीन बिस्तर मा नि जाण। डुनहाम ! अर अब फिर से चौदह ह्वे गेवां।
डुनहाम-मि कॉकटेल बणाणो तयारी करदो।  ऐनी बुलणी छे कि बरफ मा  मोटर दौड़न लग गेन। भौत देर ह्वे गे अर सरुळयाणी   बड़ बड़ करणी च कि खाणक सुखण लग गे
(फोन बजद , इलेनी चम्म ख़ड़ी हूंदी )
इलेनी - ना मीन नि उठाण।
मिसेज प्रिंगल - मि तैं इ जबाब दीण पोड़ल - ना बुलण - हेलो - (करकरी आवाज मा ) हाँ हेलो ? मिसेज टुप्पर ! हाँ मिसेज टुप्पर !  पर तुम तैं आण इ चयेंद - हमन तुमर बान इथगा तयारी करीं च अर -हाँ -पूरा आठ आदम्युं कुण -मेरि तुमर लड़की से बात करि छे आर तुमर लड़किन अपण मेमानों बारा मा बि बोलि छौ - हमन सब्युं कुण प्लेट बि लगै आलिन - नै नै मेरी बेटी तैं निमंत्रण दीणो अधिकार च - नै नै - इन बि क्या च -हाँ जबरदस्ती नि छे -पर बात करिक ही तो -नै नै - उफ़ क्या , ह्यां - (वा फोन धरदी ). मिसेज टुप्पर सै बुलणी च कि मेमानुं तैं दूसरौ डिन्नर मा लीजाण क्वी सभ्यता थुड़ी हूंद।  पर यांक कारण वु आठ ना छैइ आणा छन आठ ना ! डुनहाम ! द्वी प्लेट कम कर अब हम बारा इ छंवां।
इलेनी - पर यदि बारा ह्वे तो पिताजी टेबलक सिरा वळि सीट मा नि बैठ सकदन-
मिसेज प्रिंगल (थकीं थकीं सि )- अब मीन कबि पार्टी नि दीण।  लोगुं तैं पता हूण चयेंद कि उ आणा छन कि ना।  आमंत्रण स्वीकार करदन अर अंतिम क्षणों मा ना बोल दींदन। अरे मीन इथगा बढ़िया बैठणो इंतजाम कर्युं च। अर कु क्खम बैठल यांक पुरो ख्याल रख्युं छौ अर अंतिम समय पर -अब कै हिसाब से बिठाळु ? यदि मिसेज मोर्गन इखम बैठदि तो मिसेज कोनले ऊना बैठलि अर मिसेज  टुप्पर तैं उखम बैठण पोड़ल अर वगल मा मिस्टर टुप्पर पर मि चांदु कि उखम मिस्टर मॉर्गन बैठन अर पर -इन कनै -अब तो असंभव च।  अब मीन नि दीण पार्टी।  फिर ऑलिव बर्थ जन लोग बि छन - अरे कथगा बि सौकार ह्वावन कथगा बि प्रभावशाली ह्वावन कथगा बि महत्वपूर्ण ह्वेवन धौं। बिना सभ्यता का यी कुछ बि नि छन। असभ्यता की हद ह्वे गे ! अरे इख मेरी मधुर , सुंदर लड़की दगड परिचय हूंद तो क्या जाणु छौ वे ऑलिव बर्थ कु ! इलेनी ! सूण अब वै असभ्य ऑलिव बर्थक दगड बात कार त मि गुदुल फोड़ द्योलु हाँ ! अब मीन ऑलिव बर्थ तैं कत्ते बि सम्मान नि दीण।  अब उ मेरी नजरूं से गिर गे। ऑलिव बर्थ ! मि त्वे से घृणा करदु।
( डुनहाम चांदी की थाली मा एक लिफाफा लेक आंद
डुनहाम- मैडम - मिस्टर ऑलिव बर्थ की तरफ से एक रैबार च।
मिसेज प्रिंगल -मिस्टर ऑलिव बर्थ से संदेश ? (व लिफाफा खोल्दी )
डुनहाम- हांजी मैडम ! तौळक  हाल मा द्वी अपछाण्यक मेमान अयाँ छन। ऊंन यु लिफाफा दे। वैन ब्वाल कि वु सेक्रेटरी च। बकै सबि मेमान मथ्याक हॉल मा जमा छन। मीन सब्युं तैं गौण बरोबर बारा -आप, मिस्टर प्रिंगल अर मिस इलेनी तैं मिलैक।  पुट बारा। अर वु द्वी नया मेमान आपक जबाब की इंतजारी मा छन।  एक की सूरत जणि -पछयणि लगणी च पर पता नि कु छन धौं ! मि तैं लगणु च म्यार कखि ना कखि दिख्यां छन -

मिसेज प्रिंगल (वा पत्र पढ़न मा व्यस्त छे।  पत्र पढ़द पढ़द वीं तैं आश्चर्य हूंद अर भौत खुस हूंद ) -इलेनी ! हे भगवान ! पता च को च हमर इख  अयाँ ? प्रिंस ऑफ वेल्स ! प्रिंस ऑफ वेल्स !
डुनहाम- सेक्रेटरी बुलणु छौ कि आपन फोन काट दे जब कि मिस्टर ऑलिव बर्थन रैबार दे छौ कि प्रिंस ऑफ वेल्स तुमर डिन्नर पार्टी मा आण चाणा छन आ -असल मा तूफानी बरफबारी से प्रिंस ऑफ वेल्स का शहर का अन्य प्रोग्रैम कैंसिल करण पोड़ी गे छ तो आपसे बढ़िया मेजवान ये शहर मा नी च तो -
मिसेज प्रिंगल -प्रिंस ऑफ वेल्स म्यार ड्रवाइंग हाल मा बैठ्याँ छन ? अर इन्तजार मा छन कि मि कब ऊं तैं डिन्नर का वास्ता आमंत्रण द्यूं ?
इलेनी - पर यांसे तो हम तेरा जन ह्वे जौंला -
डुनहाम- इलेनी ! प्रिंसक सेक्रेटरी बि च अर उ बॉडीगार्ड -
मिसेज प्रिंगल (गर्व से तड़तड़ी खड़ी हूंदी )- हाँ ! सेक्रेटरी बि त च।  याने हम सब चौदा छंवां। डुनहाम ! कॉकटेल दीणो शुरुवात कौर। जै तैं जख्म बैठणाइ बैठण द्यावो।  मि  वेल्स तैं लेक आंदु।
इलेनी (ब्वेक पैथर पैथर )- पर ममी ऑलिव बर्थ भलो युवा च कि ना ? तबि त अपण जगा प्रिंस ऑफ वेल्स तैं भ्याज !
मिसेज प्रिंगल -मि बुल्दु नि छौ कि ऑलिव बर्थ एक सही विवाह योग्य  युवा च ?
इलेनी - मि तैं लगणु च कि मि ऑलिव बर्थ तैं पसंद करुल -
मिसेज प्रिंगल -बेवकूफ लड़की अब ऑलिव बर्थ तैं पसंद करणम  देर ह्वे गे। अब तो प्रिंस ऑफ वेल्स तैं  समय ऐ गे।  (भैर जाणो तयारी मा ) अब साबित ह्वे गे कि मि सबसे उम्दा डिन्नर पार्टीक इंतजाम कर सकद। भगवान ! बरफबारी वास्ता धन्यवाद !
                                                               पर्दा
7/3/15
Translated Drama in Garhwali by Dahngu ka Garhwali  writer; Translated Drama in Garhwali by Gangaslan ka Garhwali  writer; Translated Drama in Garhwali by Lainsdowne Tehsil  ka Garhwali  writer;Translated Drama in Garhwali by Dahngu Pauri Garhwal ka Garhwali  writer;




Bhishma Kukreti

Best  Harmless Garhwali Humor  , Garhwali Comedy Skits , Satire, Wit, Sarcasm , Garhwali Skits , Garhwali Vyangya , Garhwali Hasya


                        एक वकील की दास्तान

             

                       एकालाप संकलन  - भीष्म कुकरेती

जरा यूँ दीवालुं पर ध्यान द्वावदि।  तुम तैं बि यी लगद ना कि यूं दीवालुंक वॉलपेपर संभावित पापुं से सड़ गेन ? लगद च ? जरा यूँ फाइलुं  गट्ठा द्याखदी ! हरेक कागज गलत बयानबाजी का दस्तावेज छन।  नि छन ?

पर जरा मी पर तो नजर मारो ! इख क्वी बि मुस्करैक नि आंद , हंसणै त बाति छोड़ द्यावो। बस इख जु बि आंद गुस्सा मा आंद , चिड़चड़ाट  मा आंद अर हरेक अपण गुस्सा , अपण ईर्ष्या या संदेह कु बूसु /भूषा म्यार मुंडून्द डाळि चल जांद। द्याखो -म्यार हाथ काळा छन हुयाँ - अर दुनिया कु क्वी बि रसायन यूं काळ धब्बौं तैं नि मिठै सकद । जरा म्यार कपड़ों तरफ नजर मारदि -चिर्यां -अर खून से लत -पत -मि अपण कपड़ों तैं   दस-पंदरा  बार  से अधिक नि पैर सकदु - हरेक कपड़ा पर कुछ दिनुं मा कपड़ों पर हौर लोगुं अपराध की सड्यांण , गंध , बास  आण मिसे जांद। कति दैं मि  यीं गंध बास मिटाणो बान अपण कपड़ा खारन मतबल रंगुड़ अर हळकु  तेज़ाब से भि धूंद  पर अपराध की गंध नि जान्दि। लोग सुपिन्यूं मा भली भली बात दिख्दा होला पर मि हरेक सुपिन मा अपराध हूंद, अपराध्युंक आराम से घरम बैठ्युं दिखुद , पीडितुं रोज रोज कोर्ट का चक्कर लगांद दिखुद अर अंत मा अपराध्युं तैं निरपराध छुटद दिखुद - मीन सुपिन मा लालू प्रसाद यादव तैं निपराध छुटद देखि आल अर निरपराध लालू प्रसाद कुण प्रधान मंत्री की शुभकामना वळ संदेश बि द्याख। अबि मीन एक हत्या सुपिन मा द्याख पर सबसे कटखव्वा सुपिन तो तब हूंद जब मि पति -पत्नी तैं तलाक का नाम पर अलग करदु।  हजारों पूळ कागज यी नि बथांदन कि तलाक कु असली कारण क्या च ? जब पूछे जांद कि पति या पत्नी कु अपराध क्या च ? तो सही मामला मा ना तो पति सिद्ध कर सकद ना ही पत्नी सिद्ध कर सकदी कि तलाक जरूरी च।  जब पूछे जांद कि क्या गारंटी च कि तलाक का बाद बि तुम द्वी दूसरौ दगड़ सुखि रैल्या तो जबाब नदारद रौंद -सुपिन मा बि अर ये जामा मा बि। तरास , दुखी अनुभव अर अपराध का संसार मा रैक मि कन से कनो ह्वे ग्यों ? क्या मि एक नीरस , निहृदयी कै से प्यार करण लैक रै ग्यों ? में सरीखा सुखो मनुष्य कैक प्यार पाण लैक रै ग्यों ? जैक टक दुर्दांत अपराधी तैं बचाणै रालि क्या वु कैक सच्चो दोस्त बण सकद ? जैकि  तीब्र इच्छा जघन्य बलात्कारी तैं निरपराध साबित करणै होलि क्या वै तैं क्वी दोस्त बणाणो तयार ह्वालु ? जु निरपराध गांधी का हत्यारों तैं बचाणो बान संविधान की छतरी ल्यालु क्या वैक बच्चा वैसे प्यार करदा होला ? जु अन्ना हजारे तैं अपराधी साबित कर द्यावो क्या वैक पत्नी वै वकील तैं सचमुच का सम्मान दीन्दी होली ? या वा पत्नी करवा चौथ का दिन सरासर ढोंग नि रचदि होली ?

हाँ मेरी कोठी च , कद च , काठी च पर क्या सचमुच मा मि सुखी मनुष्य , संतुस्ट मनुष्य , चिंताहीन मनुष्य छौं ?

पर मेरी मजबूरी तो द्याखो जब तक मनुष्य मा घमंड , गर्व , अभिमान; ईर्ष्या , जलन , मात्सर्य ; उत्पीड़न करण , पीड़ा दीण , दमन करणै भावना ज़िंदा राली मीन ज़िंदा रौण अर मीन बि अपराध बोध की जिंदगी बिताण !


8/3/15 ,Bhishma Kukreti
*लेख की   घटनाएँ ,  स्थान व नाम काल्पनिक हैं । लेख में  कथाएँ , चरित्र , स्थान केवल व्यंग्य रचने  हेतु उपयोग किये गए हैं।
Best of Garhwali Humor in Garhwali Language ; Best of Himalayan Satire in Garhwali Language ; Best of  Uttarakhandi Wit in Garhwali Language ; Best of  North Indian Spoof in Garhwali Language ; Best of  Regional Language Lampoon in Garhwali Language ; Best of  Ridicule in Garhwali Language  ; Best of  Mockery in Garhwali Language  ; Best of  Send-up in Garhwali Language  ; Best of  Disdain in Garhwali Language ; Best of  Hilarity in Garhwali Language  ; Best of  Cheerfulness in Garhwali Language  ;  Best of Garhwali Humor in Garhwali Language from Pauri Garhwal  ; Best of Himalayan Satire in Garhwali Language from Rudraprayag Garhwal  ; Best of Uttarakhandi Wit in Garhwali Language from Chamoli Garhwal  ; Best of North Indian Spoof in Garhwali Language from Tehri Garhwal  ; Best of Regional Language Lampoon in Garhwali Language from Uttarkashi Garhwal  ; Best of Ridicule in Garhwali Language from Bhabhar Garhwal  ; Best of Mockery  in Garhwali Language from Lansdowne Garhwal  ; Best of Hilarity in Garhwali Language from Kotdwara Garhwal  ; Best of Cheerfulness in Garhwali Language from Haridwar  ;
Garhwali Vyangya , Garhwali Hasya,  Garhwali skits; Garhwali short skits, Garhwali Comedy Skits, Humorous Skits in Garhwali, Wit Garhwali Skits   
                    स्वच्छ भारत  , स्वच्छ भारत , बुद्धिमान भारत!




Bhishma Kukreti

 History:  Third Gurkha/Gorkha Attack on Kangra Fort, Himachal
History of Gorkha /Nepal Rule over Kumaun, Garhwal and Himachal (1790-1815) -56
   
   History of Uttarakhand (Garhwal, Kumaon and Haridwar) -575
 
                        By: Bhishma Kukreti (A History Research Student)


When Nain Singh Thapa died on second Gurkha/Gorkha attck on Kangra Fort, Amar Singh Thapa was afraid of his non winning tactics creating a bad name for him and a fear of being perceived as Gorkha/Gurkha Traitor.
Mar Singh increased his army actions. However, Nepal Court was not having confidence and faith on a legendary Amar Singh Thapa. Nepal Court dispatched a new ary led by Rudravir Chautariya and Dalarbhajan Pande for attacking on Kangra Fort. Rudravir started campaign journey from Shrinagar towards Kangra in 1806. The new army started attacking with force on kangra Fort. Kangra King Sansar Chand requested Ran Jit Singh for helping him from Gurkha/Gorkha attack. In past Sansar Chand attacked on Sikh King Ran Singh territory twice. However, Sikh King Ran Jit Singh was also conscious of Gurkha/Gorkha expansion. Sansar Chand agreed to pay 5000 rupees as tribute to Ranjit Singh fr the help. The Sikh King Ranjit Singh started to reach Kangra twice but both the time returned back from the way to Kangra. Kangra gazetteer states that Gorkha /Gorkha commander Amar Singh paid rupees 5000 to Ranjit Singh and Ranjit Singh returned.


*** History of Gorkha /Nepal Rule over Kumaun, Garhwal and Himachal (1790-1815) to be continued .... 57
   
Copyright@ Bhishma Kukreti Mumbai, India, bckukreti@gmail.com 8/3//2015
History of Garhwal – Kumaon-Haridwar (Uttarakhand, India) to be continued... Part -576
(The History of Garhwal, Kumaon, Haridwar write up is aimed for general readers)
XX

                    Reference

Atkinson E.T., 1884, 1886 , Gazetteer of  Himalayan Districts ...
Hamilton F.B. 1819, An Account of Kingdom of Nepal and the territories
Colnol Kirkpatrik 1811, An Account of Kingdom of Nepal
Dr S.P Dabral, Uttarakhand ka Itihas part 5, Veer Gatha Press, Dogadda
Bandana Rai, 2009 Gorkhas,: The Warrior Race
Krishna Rai Aryal, 1975, Monarchy in Making Nepal, Shanti Sadan, Giridhara, Nepal
I.R.Aryan and T.P. Dhungyal, 1975, A New History of Nepal , Voice of Nepal
L.K Pradhan, Thapa Politics:
Gorkhavansavali, Kashi, Bikram Samvat 2021 
Derek J. Waller, The Pundits: British Exploration of Tibet and Central Asia page 172-173
B D pande, Kumaon ka Itihas
Sharma , Nepal kin Aitihasik Rup Rekha
Chaudhari , Anglo  –Nepalese Relations
Pande, Vasudha , Compares Histriographical Traditions of Gorkha Rule in Nepal and Kumaon
Pradhan , Kumar, 1991, The Gorkha Conquests , Oxford University  Press
Minyan Govrdhan Singh , History of Himachal Pradesh
A.P Coleman, 1999, A Special Corps
Captain Thomas Smith, 1852,Narrative of aFive Years Residence at Nepaul Vol.1

XXX
History Gorkha/Gurkha capturing Kangra, Himachal; History Gorkha/Gurkha capturing Kangra, Himachal by crossing Sutlej; History Gorkha/Gurkha capturing Mahalmoriya Kangra, Himachal; History Gorkha/Gurkha capturing Teeera Sujanpur Kangra, Himachal; History Gorkha/Gurkha capturing Nadaun, Kangra, Himachal; History Gorkha/Gurkha capturing Nadaun Fort Kangra, Himachal; History Gorkha/Gurkha Freeing Kutalid Kingdom from Sansar Chand, Himachal; History part of Jwalamukhi, History of Looting in Kangra Villages by Gorkha, Oppression by Gorkha army in Kangra Kingdom, History Second attempt Gorkha/Gurkha attack on Kangra Fort, Ranjit Singh and Kangra Kingdom

स्वच्छ भारत !  स्वच्छ भारत ! बुद्धिमान भारत




Bhishma Kukreti

                                   Yudhisthir in context History of Haridwar, Bijnor, Saharanpur
                                    हरिद्वार,  बिजनौर , सहारनपुर   इतिहास संदर्भ में युधिष्ठिर

                                              History of Haridwar, Bijnor, Saharanpur  Part  --74


                                             हरिद्वार,  बिजनौर , सहारनपुर   इतिहास  -आदिकाल से सन 1947 तक-भाग -74

                                                                   इतिहास विद्यार्थी ::: भीष्म कुकरेती

                  महाभारत कथाओं के संदर्भ में ऐसा लगता है कि सहारनपुर हस्तिनापुर क्षेत्र में था।  गंगाद्वार (हरिद्वार)  व बिजनौर क तुलनात्मक दृष्टि से कौरव -पांडवों के मुकाबले आदिवासी क्षेत्र रहा होगा।  गंगा का माहत्म्य शुरू हो गया था और कनखल एक विख्यात आश्रम व विद्याध्ययन क्षेत्र बन चुका था। हरिद्वार के पास ही भृगुश्रृंगी पर भृगु आश्रम था।  हरिद्वार के समीप पौड़ी गढ़वाल के उदयपुर पट्टी में भृगुखाल स्थान को भृगुश्रृंगी माना जाता है।  भृगुखाल के कुछ दूरी पर एक गाँव है रिख्यड जो ऋषि अड्डा का अपभरंश माना जाता है।
                                             युधिष्ठिर

युधिष्ठिर पांडु पुत्रों में सबसे बड़े थे।  पांडु मृत्यु के बाद कुंती युधिष्ठिर सहित अन्य पुत्रों को हस्तिनापुर लायी थी। यद्यपि कुछ लोगों ने इन्हे पाण्डु पुत्र मैंने में संसय किया था पर ये पाण्डु पुत्र ही कहलाये।  इनकी शिक्षा दीक्षा भी धृतराष्ट्र पुत्र कौरवों के साथ द्रोणाचार्य के नेतृत्व में हुआ।  युधिस्ठिर को कुरु की राजगद्दी हेतु कुंवा बनाया गया किन्तु दुर्योधन की रणनीति तहत जैसे लक्षागृह में जलाने  का प्रयत्न तो कुंती को पांडुओं वनवास में छुपना पड़ा और इस समय वे गंगाद्वार के निकट किसी वन में छुपे जहां भीम ने  हिडम्ब राक्षस को मर उसकी भीं हिडंबना राक्षसी से विवाह किया. उनसे घटोतकच्छ पुत्र हुआ जो बड़ा वीर व दुस्साहसी था.
फिर पांडव एकचक्रांनगरी (वर्तमान चकरौता ) गए।  वहां यमुना तट पर भीम ने  बक राक्षस का वध किया।
महाभारत के आदिपर्व के वर्णन से लगता है कि पांडवों का यह वनप्रवास सहारनपुर, हरिद्वार, बिजनौर , गढ़वाल क्षेत्र में बीता था। पांडवों ने इस दौरान ब्राह्मण वेश में मत्स्य , त्रिगर्त , पंचाल व कीचक क्षेत्रों में भी प्रवास किया।  मत्स्य , त्रिगर्त , पंचाल व कीचकबिजनौर से दक्षिण पूर्व में थे।


** संदर्भ - ---
वैदिक इंडेक्स
डा शिव प्रसाद डबराल , उत्तराखंड  इतिहास - भाग -२
राहुल -ऋग्वेदिक आर्य
मजूमदार , पुसलकर , वैदिक एज
घोषाल , स्टडीज इन इंडियन हिस्ट्री ऐंड कल्चर
आर के पुर्थि , द एपिक सिवलीजिसन

Copyright@ Bhishma Kukreti  Mumbai, India 8 /3/2015

   History of Haridwar, Bijnor, Saharanpur  to be continued Part  --75

हरिद्वार,  बिजनौर , सहारनपुर का आदिकाल से सन 1947 तक इतिहास  to be continued -भाग -75
   
Yudhisthar in context History of Kankhal, Haridwar, Uttarakhand ;Yudhisthar in context  History of Har ki Paidi Haridwar, Uttarakhand ; Yudhisthar in context History of Jwalapur Haridwar, Uttarakhand ;Yudhisthar in context  History of Telpura Haridwar, Uttarakhand ;Yudhisthir in context  History of Sakrauda Haridwar, Uttarakhand ;Yudhisthir in context  History of Bhagwanpur Haridwar, Uttarakhand ; Yudhisthir in contexHistory of Roorkee, Haridwar, Uttarakhand ; Yudhisthir in context History of Jhabarera Haridwar, Uttarakhand ; Yudhisthir in context History of Manglaur Haridwar, Uttarakhand ; Yudhisthir in context History of Laksar; Haridwar, Uttarakhand ; Yudhisthir in context History of Sultanpur,  Haridwar, Uttarakhand ; Yudhisthir in context  History of Pathri Haridwar, Uttarakhand ; Yudhisthir in context  History of Landhaur Haridwar, Uttarakhand ; Yudhisthir in context  History of Bahdarabad, Uttarakhand ; Haridwar; Yudhisthir in context  History of Narsan Haridwar, Uttarakhand ; Yudhisthir in context  History of Bijnor; Yudhisthir in context  History of Nazibabad Bijnor ; Yudhisthir in context  History of Saharanpur;
Yudhisthir in context  History of Nakur , Saharanpur;Yudhisthir in context   History of Deoband, Saharanpur; Yudhisthir in context  History of Badhsharbaugh , Saharanpur; Yudhisthir in context Saharanpur History
कनखल , हरिद्वार का इतिहास ; तेलपुरा , हरिद्वार का इतिहास ; सकरौदा ,  हरिद्वार का इतिहास ; भगवानपुर , हरिद्वार का इतिहास ;रुड़की ,हरिद्वार का इतिहास ; झाब्रेरा हरिद्वार का इतिहास ; मंगलौर हरिद्वार का इतिहास ;लक्सर हरिद्वार का इतिहास ;सुल्तानपुर ,हरिद्वार का इतिहास ;पाथरी , हरिद्वार का इतिहास ; बहदराबाद , हरिद्वार का इतिहास ; लंढौर , हरिद्वार का इतिहास ;बिजनौर इतिहास; नगीना ,  बिजनौर इतिहास; नजीबाबाद , नूरपुर , बिजनौर इतिहास;सहारनपुर इतिहास
                       स्वच्छ भारत !  स्वच्छ भारत ! बुद्धिमान भारत


--