• Welcome to MeraPahad Community Of Uttarakhand Lovers.
 

Articles By Bhisma Kukreti - श्री भीष्म कुकरेती जी के लेख

Started by एम.एस. मेहता /M S Mehta 9910532720, July 26, 2009, 12:54:53 PM

Bhishma Kukreti


                                         Religious Tour Memoir for Nagraja Puja
                                            ये बरस  नागराजा पूजा यात्रा की तयारी
                                        मुंबई बटें जसपुर तक नागराजा पूजा जात्रा -4                                         अविस्मरणीय धार्मिक -सांस्कृतिक यात्रा वृतांत                   
                                   
                                                           जत्र्वै - भीष्म कुकरेती

                 गाँव मा सन 1996 से हर तीसरो  साल सार्वजनिक नागराजा पूजा अनुष्ठान चलणु रै किन्तु मि 2015 की पूजा मा इ शामिल ह्वे सकु।  उन मेरी माँ अर तिनि भाई हर पूजा मा शामिल ह्वेन पर मि नि जै साक।  कारण कुछ ख़ास नि छौ मि तब केनस्टार मा उच्च पद पर छौ अर हमर कम्पनी एयर कंडीसनर अर एयर कूलर का व्यापार मा छे तो फ़रवरी से जून तक छुट्टी मिलण कठण बि छे अर छुट्टी का बारा मा सुचण इ गैरवाजबी छौ।
                   जब परिवार वळा अर गाँव वाळ नागराजा पूजा करिक मुंबई आंद छया तो गावक वर्णन सुणान्दा छा  तो मि तै वा प्रवासी यहूदी (यिडिश भाषा ) कथा याद ऐ जांद छौ जखमा एक सैकड़ो साल का प्रवासी यिडिश रूस से जेरुसेलम जांद अर उख यहूदी कर्मकांड पूर्ण करिक आंद अर फिर जेरुसेलम मा बितायां दिन अपण प्रवासी भाइयों तै सुणान्द तो वो प्रवासी यहूदी भौत ही भावुक ह्वे जांद छया अर जत्र्वे से बनि बनि किस्मौ सवाल करदा छा।  प्रवास अवश्य ही अपण दगड़ एक समृद्धि लांद , एक नया ज्ञान दींद किन्तु सांस्कृतिक विछोह की पीड़ा साखियों (जनरेसन्स ) तक दे जांद। मुंबई प्रवास से म्यार  परिवार तै सब कुछ मील जु कामना करे सके अर अब हम नागराजा पूजा जन गणेश उत्सव वेही उत्साह , भक्ति से मनौन्दा जै  हिसाब से नागराजा -ग्विल पूजा अर थड्या  नाच गीतुं जगा गुजराती डांडिया तै अपण ही नाच गीत मानण बि लग गेवां फिर बि सांस्कृतिक विछोह की पीड़ा सहन करणी पड़दी। 
मी बि हर बार  गाँव से बौड़्यां अयाँ भयूँ , मा या चंद्रमोहन जखमोला भाई से कथगा इ सवाल करदो छौ कि गाँव मा कु कु आयि ,जु  नि आयि वु किलै नि ऐ होलु।  फिर पूजा मा क्या क्या ह्वै आदि आदि। सांस्कृतिक विछोह मिटाणो बाण उत्तर चयेंदन तो मि सबसे उत्तर लींदो रौंद छौ।  अर विरोधाभास या च कि म्यार लालन पोषण आर्य समाजी हिसाब से ह्वे अर जब तक म्यार ताऊ जी बच्यां रैन (बीएससी तक ) तब तक हमर ड्यार सत्यनारायण व्रत कथा अर घड्यळ आदि कुछ नि ह्वे छौ।  पर सामाजिक -सांस्कृतिक छोप जल्दी नि हटद।  सामूहिकता की ललक ही तो पूजा च अन्यथा पूजा तो व्यक्तिगत बि  हूंद।
पिछली बार बल नागराजा पूजा मा हमर गाँव मा समापन दिवस याने हवन का दिन 24 कार जमा ह्वे गे छई।  यु समाचार बड़ो ही रोमांचक , दिल बड़ो हूणों अर उलारपूर्ण छौ कि दिल्ली -देहरादून आदि से 24 गाडी जसपुर ऐन। इनि भोत सि घटनाओं का बारा मा सुणणो मिल्दो छौ कि सार्वजनिक नागराजा पूजा मा शामिल हूणों बिगरौ हमेशा लग्युं रौंद छौ। 
   जब नागराजा पूजा का दिन 25 मई से 27 मई घोषित ह्वे गे तो ये साल यु निर्णय लीण मा क्वी देरी नि ह्वे कि ये साल मीन  सपत्नी नागराजा पूजा मा शामिल हूण। अब तयारी रेल टिकेट पर निर्बाह्र छौ।

क्या मुंबई से जसपुर गढ़वाल जाण इथगा सरल च ?
अविस्मरणीय धार्मिक -सांस्कृतिक यात्रा वृतांत का बाकी  भाग 5  में पढ़िए

Copyright @ Bhishma Kukreti 15 /6/15
bckukreti@gmail.com

Tour Memoir , Garhwal Tour Memoir, Religious Tour Memoir, Tour memoir in Garhwali, Tour Memoir of Local Deity Ritual Performances, Tour Memoir of Nagraja Puja, Tour Memoir of Gwill Puja,   Memoir of  Mumbai to Jaspur Journey, Journey Memoir from Mumbai to Dhangu


Bhishma Kukreti


Revenue and Expenditure from Garhwal, Tehri and Dehradun in Gurkha /Gorkha Regime

History: Economical Administration of Garhwal, Kumaon in Gurkha Rule -6
History Discussion on Gurkha/Gorkha Administration in Garhwal - 55
History of Gorkha /Nepal Rule over Kumaun, Garhwal and Himachal (1790-1815) -118   
   History of Uttarakhand (Garhwal, Kumaon and Haridwar) -639
                          By: Bhishma Kukreti (A History Student)

     Revenue from Gangawar (Today's Pauri, Chamoli and Rudraprayag Garhwal)
                    Pau's  Garhwal Settlement Report states the following revenue from Pungadi, Salami, Gheekar, Mijhari, Tandkar, Sonyafagu , Addhanni, Daftari, Khair, Bamboo, Sal, Woods , Asmani Farman etc Taxes were fixed for 1811 to 1815 annually  –
Pargana-------------------Gorkhali rupees
Barahsyun---------------12010
Chanudkot--------------6025
Devalgarh---------------1957
Nagpur------------------11104
Gangasalan--------------11634
Painkhanda--------------4700
Chandpur ----------------20426
Badhan------------------9902
Talla Salan---------------5960
Malla Salan---------------7132
Total---------------------91250
Sayar or Import –Exxport Tax-----10900
Mines and Taksal---------2401
Grand Taotal---------------104551
According to Wiliums , Memoir of Dehradun,  the following annual tax was fixed for 1811-1815 for Doon region-
Pargana-------------------Total Tax
Santaur-----------------------11703
Kalyanpur-----------------------2761 ½
Basantpur----------------------3134 ½
Saudi-----------------------------5335 ½
Sahajpur /Sahaspur ------------2069
Grand Total--------------------- 25003 ½
History, Revenue from Tehri and Uttarkashi Garhwal in Gurkha /Gorkha Regime

According to Tehri Darbar Record the income from Gangapar or Tehri, Uttarkashi region) was for Gorkhali rupees- 67500.
The income from Bhabhar forests was 20000
The income from Dehradun forests was 16000
Therefore, the total annual income from 1811-1815 was Gorkhali Rupees 233054 ½
                 Other source of Incomes
There were following other tax collected as –
Maro Kar- if a person dies without son, the state used to take the property. Local Gurkha officers used to take this tax for his personal benefits as no record is available. Gurkha Officers used to sell the daughters of such dead person.
Rahta or balance Income- If a person became absconding due to non paying tax oe punishment tax, Gurkha officer used to sell his property. Gurkha used to sell his children wives as slave in Haridwar or Nazibabad. No record is available for Rahta Income.
Bahta Income- If a accused person brings back wealth and he leaved the same due to state fear, and Gurkha officer could able to find such wealth it was taken as state property.
Kalyan Dhan- In Gurkha regime people used to dig jewelries under ground and if Gurkha officers found those jewelries it was taken by them as Kalyan Dhan.
Slave selling income- Gurkha officers used to sell slaves and would get income.
Farmers were unable to pay tax in time or forever and there were always dues from State on Kamin (local Garhwali administrator).
A letter written by Bhakit Thapa describes that The Kamin of Dhangu Ghmandu , kalya raut, Gablu, Sobanu and Bhagdeu Bisht did not pay taxes as follows (Dabral)-
1805, Balance taxes of Tikabhent, Pagari and Sumangi was due for Gurkha rupees – 647 ¾
1806 , Pagari Sumangi tax balance for g rs. 664
Total 1311 (Gurkha Rupees) 
The record of Dhangu Kamin confirms that there was balance due on villages in 1811. The details are as follows (Dabral)-
Total villages ------------------------------------------------------123
Number of villages those paid tax above decided tax------------18
Number of villages those paid exact tax-----------------------------5
Number of villages those paid taxes half ------------------------------975
Number of villages those could not pay paid tax at all ----------------3
This is an example that villagers were unable to pay tax as they did not have income sources.
                     Year wise Income
In 1811, Dahsrath BhKhatri and Bahadur Bhandari decided annual tax collection target for Rs 91250 for Gangawar region and the real collection was as under
1811- Rs 71815
1812-57735
1813—51623
The collection target for 1815 was 91250 for Gangawar region but in reality the tax was collected Pargana wise as follows all in Gurkha Rupees-
Pargana-------------Targeted Tax collection ------------Actual collection
Barahsyun---------------12010-------------4577
Chanudkot--------------6025-------------3069
Devalgarh ---------------1957------------1334
Nagpur------------------11104-------------3033
Gangasalan--------------11634----------5384
Painkhanda--------------4700------------1750
Chandpur ----------------20426-----------7763
Badhan------------------9902------------------3612
Talla Salan---------------5960---------------3147
Malla Salan---------------7132------------4037
Total---------------------91250---------------37706
      The above report shows the incapable administration process of Gurkha regime. If any government do not pay attention on increasing income of citizens then there is bound to be imbalance in targeted income and real income for the state.
        Expenditure of Gurkha Administration in Garhwal

  Dr Dabral could procure the following details of expenditure all in Gurkha rupees of Gurkha rulers as follows-
Salaries for soldiers of 15 companies --------130080
Salaries of 3 captain commanders of three battalions----------15015
Daftaris of Gangapar---------------------------------1495
For temples of Shrinagar -------------------------------1003 ½
Tribute to Badrinath Temple ---------------------------280
Total expenditure-------------------------------------------147873
There are no records available for expenditure of Daftaries in Dehradun Tehri region. There would have been definitely other expenses too.
   
                                 Bankrupt Economy of Gurkha Regime
Due to cruel methods in administration, farmers did not produce the agriculture production as per potentiality and could not pay tax to the state. Due to less income, Gurkha rulers could not pay salaries to soldiers and soldiers increased more cruel methods on the subjects. That worsens the situation. The medicines (cruel administrative methods) increase the problems in Gurkha regime.
The Gurkha regime became bankrupts from all angles in Garhwal and Kumaon. The villagers were debt born in Garhwal at the end of Gurkha Rule.
  Garhwal and Kumaon were not poor regions from any angle and Gurkha never paid attention improving situation except exploitation and Gurkha regime had to pay for their poor administration and poor behavior on the subject.



** Most of references and details were taken from Dr Dabral

Copyright@ Bhishma Kukreti Mumbai, India, bckukreti@gmail.com 15/6/2015
History of Garhwal – Kumaon-Haridwar (Uttarakhand, India) to be continued... Part -640
*** History of Gorkha/Gurkha /Nepal Rule over Kumaun, Garhwal and Himachal (1790-1815) to be continued in next chapter 

(The History of Garhwal, Kumaon, Haridwar write up is aimed for general readers)
XX
                    Reference

Atkinson E.T., 1884, 1886 , Gazetteer of  Himalayan Districts ...
Hamilton F.B. 1819, An Account of Kingdom of Nepal and the territories
Colnol Kirkpatrik 1811, An Account of Kingdom of Nepal
Dr S.P Dabral, Uttarakhand ka Itihas part 5, Veer Gatha Press, Dogadda
Bandana Rai, 2009 Gorkhas,: The Warrior Race
Krishna Rai Aryal, 1975, Monarchy in Making Nepal, Shanti Sadan, Giridhara, Nepal
I.R.Aryan and T.P. Dhungyal, 1975, A New History of Nepal , Voice of Nepal
L.K Pradhan, Thapa Politics:
Gorkhavansavali, Kashi, Bikram Samvat 2021 
Derek J. Waller, The Pundits: British Exploration of Tibet and Central Asia page 172-173
B. D. Pande, Kumaon ka Itihas
Sharma , Nepal ko Aitihasik Rup Rekha
Chaudhari , Anglo  –Nepalese Relations
Pande, Vasudha , Compares Histriographical Traditions of Gorkha Rule in Nepal and Kumaon
Pradhan , Kumar, 1991, The Gorkha Conquests , Oxford University  Press
Minyan Govrdhan Singh , History of Himachal Pradesh
A.P Coleman, 1999, A Special Corps
Captain Thomas Smith, 1852,Narrative of a Five Years Residence at Nepal Vol.1
Maula Ram/Mola Ram  , Ranbahadurchandrika and Garhrajvanshkavya
J B Fraser , Asiatic Research
Shyam Ganguli, Doon Rediscovered
Minyan Prem Singh, Guldast Tabarikh Koh Tihri Garhwal
Patiram Garhwal , Ancient and Modern
Tara Datt Gairola, Parvtiy Sanskriti

XXX
History Gurkha /Gorkha Rule over Garhwal, Kumaon, Uttarakhand; Himachal; History Gurkha /Gorkha Rule over Pauri Garhwal, Udham Singh Nagar Kumaon, Uttarakhand; Sirmour Himachal; History Gurkha /Gorkha Rule over Chamoli Garhwal, Nainital Kumaon, Uttarakhand; Kangara Himachal; History Gurkha /Gorkha Rule over Rudraprayag Garhwal, Almora Kumaon, Uttarakhand; Baghat Himachal; History Gurkha /Gorkha Rule over Tehri Garhwal, Champawat Kumaon, Uttarakhand; Punar Himachal; History Gurkha /Gorkha Rule over Uttarkashi Garhwal, Bageshwar Kumaon, Uttarakhand;  Nahan Himachal; History Gurkha /Gorkha Rule over Dehradun Garhwal, Pithoragarh Kumaon, Uttarakhand; History Himachal; 
Nepal Itihas, Garhwal Itihas, Kumaon Itihas, Himachal Itihas;  Gurkha/Gorkha ka Kumaon par  Adhikar Itihas , Gurkha/Gorkha Garhwal par Shasan Itihas;  Gurkha/Gorkha Rule in Kumaon, Garhwal Uttarakhand; History Gurkha/Gorkha  Rule in Himachal,
Xx
History, Revenue from Garhwal and Dehradun in Gurkha /Gorkha Regime; History, Revenue from Pauri Garhwal and Dehradun in Gurkha /Gorkha Regime; History, Revenue from Chamoli Garhwal and Dehradun in Gurkha /Gorkha Regime; History, Revenue from Rudraprayag Garhwal and Dehradun in Gurkha /Gorkha Regime; History, Revenue from Gangawar Garhwal and Dehradun in Gurkha /Gorkha Regime; History, Revenue from Garhwal and Dehradun in Gurkha /Gorkha Regime; History, Revenue from Tehri Garhwal and Dehradun in Gurkha /Gorkha Regime; History, Revenue from Uttarkashi Garhwal and Dehradun in Gurkha /Gorkha Regime;










Bhishma Kukreti

Why Did Malan Rawat Mother -Son  not Visit Haridwar

                     (Folk Tales /Community from Garhwal Series-115)

                (A Malan Rawat Community Folk Story)

                           Collected by Bhishma Kukreti

(Narrated by Anand Singh Son of Awatar Singh Malan Rawat of Malan Ganv, Paino Pauri Garhwal)

              There was a superstition among Malan Rawat community of Malan Ganv, Paino, Pauri Garhwal, Uttarakhand that if Malan Rawat Son and Mother visit Haridwar as pilgrims both would die there. The said superstition forced Malan Rawat of Malan Ganv, Paino, Pauri Garhwal not to send Mother and Son together to Haridwar for auspicious Pilgrim.

            The folk story states that before Gurkha Rule, together Son and Mother of Malan Rawat family of Malan Ganv went to Haridwar for pilgrim Rituals. Due to cholera both the son and mother died there in Haridwar. For about century, no son along with his mother together from Malan Rawat of Malan Village visited Haridwar.

         However, around 1920 or so a son and his mother dares to visit Haridwar for auspicious rituals and both died there due to cholera.

               Two deaths of son and mother were enough for Malan Rawat community for thinking that it is inauspicious son and mother together visiting Haridwar. The jinx was there for many years and every Malan Rawat family son and mother were afraid of visiting Haridwar.

However, a few years back Keerti Singh Rawat son of Gopal Singh Rawat of Malan Village went to Haridwar with his mother and did perform rituals in Haridwar. They still are enjoying happy life in Mumbai and the xinx of not visiting by son and mother is now broken. However, still community feels afraid for mother and son visiting Haridwar together.



Copyright@ Bhishma Kukreti 15/6//15, Mumbai, India

bckukreti@gmail.com

References



1-Bhishma Kukreti, 1984, Garhwal Ki Lok Kathayen, Binsar Prakashan, Lodhi Colony, Delhi 110003,

2- Bhishma Kukreti 2003, Salan Biten Garhwali Lok Kathayen, Rant Raibar, Dehradun

Xx

A South Asian Garhwali community story of Malan Rawat from Garhwal; South Asian Garhwali community story of Malan Rawat from Malan Gaon Garhwal; South Asian Garhwali community story of Malan Rawat from Malan village, Paino Patti , Garhwal; South Asian Garhwali community story of Malan Rawat from Malan village, Salan Region Garhwal; South Asian Garhwali community story of Malan Rawat from Malan village, Lansdowne Tehsil, Garhwal; South Asian Garhwali community story of Malan Rawat from Malan village, Pauri Garhwal; South Asian Garhwali community story of Malan Rawat from Malan village, Garhwal, Uttarakhand ; South Asian Garhwali community story of Malan Rawat from Malan village, Garhwal, Himalaya; South Asian Garhwali community story of Malan Rawat from Malan village, Garhwal, North India; 

 

Bhishma Kukreti

Army Administration in Garhwal, Kumaon under Gurkha Rule
History Discussion on Gurkha/Gorkha Administration in Garhwal - 56
History of Gorkha /Nepal Rule over Kumaun, Garhwal and Himachal (1790-1815) -119   
   History of Uttarakhand (Garhwal, Kumaon and Haridwar) -640
                          By: Bhishma Kukreti (A History Student)

               Central Himalaya was difficult terrain for others to win over. However, Nepali/Gurkha soldiers were habitual of such difficult terrain. The Gurkha/Gorkha soldiers were better trained and patriotic than small Kingdoma of Nepal, Doti, Katyur and Chand Kingdoms of Kumaon, Garhwal, and Kingdoms of Himachal. In north India Ranjit Singh had better army than Gurkha in 1814.
                           Gurkha Soldiers
  In Nepal Army, there were Gurkha Chhetri soldiers in lower, middle and high cadres. Thapas were more in numbers than other communities. In lower cadre soldiers, the Magar soldiers were high in numbers and then Gurang. Both the communities belonged to Mongol breed.
Gurkha, Magar and Gurung were idol soldiers in terms of sacrificing their lives for the King. They were simple and were not prejudiced by hard rules of Hindu religion. Those Nepali soldiers could take food in dress opposite of Hindu soldiers who used to take off dresses at the time of taking food. They used to take food in Army mess and could accept anything barring Beef.
                     Army Training
  Gurkha army was totally Infantry army and its structure was based on Bengal Army of East India Company in time Clive. Initially, army was divided into Companies. However, when Bhimsen Thapa reached Nepal from Banaras he created apposition Battalion.  He created Captain Position for commanding each battalion.  The commanders used to have parade of soldiers in Tundakhet as norms of East India Company parade and commanders used the same training vocabulary of East India Company. The soldiers were as compatible in parading as the soldiers of East India Company (Nepali poet Jadunath Pokharal). Nepali offers quotes of Jadunath who writes –
"Every morning, after Army Siren, the soldiers reached to Tundakhet ground for parade. Enthusiastic soldiers had a flag before each battalion.  The Major used to take attendance by pen. If any soldiers found absent due to illness, the officer used to visit the soldiers for remedies."
  The trainers used be those East India Company soldiers who left Company due to any reason.
Though, King Prithvi Narayan used have doubts on foreign commanders he appointed three French Gunmen who used to produce gun fighting machines and used to train Nepali gun men.
Tow Europeans Vairnese and Bel were based in Kathmandu.  Vairnese was appointed army trainer too.
When army used to march for new initiative, there was music march before army starts.
                     Army Dresses
   At the end of eighteenth century, Nepali army started having dresses for the soldiers. The dres of soldiers used to be of red Kurti (Shirt) and they used to have white Gurkha cap. The officers used to have dress resembling English officers. The tag on officer's dress did not have any meaning. Offiers and soldiers used to have Khukri in their waste. Khukhri handle used to be embroided by gold as of Hastidal Chautariya and silver plating of soldier's Khukri.
Chiranjan Nepali stated that Nepali army did not follow British army for dresses but followed French Army.
            Arms and Ammunitions of Gurkha Army
There following weaponries with Gurkha Soldiers-
Swords
Khukri
Bow and Arrows
Shields
Spears
Khanda and Bhujal (Axes, Sickle)
Guns
Khukri was used only to would the opponents.
Gorkhas also got arms as copied from Chinese weaponries.
Gun arms were bought from British or produced there.
Prithvinarayn bought guns from Kolkata. Later on started manufacturing in Nepal. There was fault in manufacturing guns in Nepal.
When there was more demands of guns etc, Nepal government imported guns from Nagina. Nagina was major centre of modern guns at that time.
                Numbers of Soldiers
             Though, Ranbahadur informed East India that he had 40000 soldiers in 1800. But that information was not correct.
  It is presumed that in 1814, the following situation was there for numbers of soldiers (Preamble) -
Region --------------------------------------------------------Numbers of soldiers
Kathmandu and Plapya---------------------------------------7000
East of Klai River, Doti etc --------------------------------3500
Garhwal, Kumaon, Himachal--------------------------------3500
-Total-------------------------------------------------------------14000
The permanent army was called battalion. Half the armed forces were kept in Kathmandu as reserve. In each company there were 100 soldiers. A battalion had 500 soldiers.
  Each year soldiers were appointed and were replaced every year. The retired soldiers were called Dhakriya and could not get appointment in army for next two years. At needs, the  Nepal government could call those Dhakaiya.
                                  Casual Soldiers
  Nepal government used to hire temporary soldiers too. In east of Nepal, Kirat and Imbus were kept as casual soldiers. Pindaris were in border. Garhwali and Kumaunis were also appointed casual soldiers.
Those soldiers were not paid salaried but were free to loot at the time of battle or otherwise and get payment by themselves. A few soldiers were given tax free land in place of salaries. According Hiyarse, the numbers of causal soldiers in Kumaon and Garhwal were double than permanent soldiers While Akhatarali stated that the numbers of casual soldiers were half than permanent ones (John Preamble).
** Most of references and details were taken from Dr Dabral

Copyright@ Bhishma Kukreti Mumbai, India, bckukreti@gmail.com 16/6/2015
History of Garhwal – Kumaon-Haridwar (Uttarakhand, India) to be continued... Part -641
*** History of Gorkha/Gurkha /Nepal Rule over Kumaun, Garhwal and Himachal (1790-1815) to be continued in next chapter 

(The History of Garhwal, Kumaon, Haridwar write up is aimed for general readers)
XX
                    Reference

Atkinson E.T., 1884, 1886 , Gazetteer of  Himalayan Districts ...
Hamilton F.B. 1819, An Account of Kingdom of Nepal and the territories
Colnol Kirkpatrik 1811, An Account of Kingdom of Nepal
Dr S.P Dabral, Uttarakhand ka Itihas part 5, Veer Gatha Press, Dogadda
Bandana Rai, 2009 Gorkhas,: The Warrior Race
Krishna Rai Aryal, 1975, Monarchy in Making Nepal, Shanti Sadan, Giridhara, Nepal
I.R.Aryan and T.P. Dhungyal, 1975, A New History of Nepal , Voice of Nepal
L.K Pradhan, Thapa Politics:
Gorkhavansavali, Kashi, Bikram Samvat 2021 
Derek J. Waller, The Pundits: British Exploration of Tibet and Central Asia page 172-173
B. D. Pande, Kumaon ka Itihas
Sharma , Nepal ko Aitihasik Rup Rekha
Chaudhari , Anglo  –Nepalese Relations
Pande, Vasudha , Compares Histriographical Traditions of Gorkha Rule in Nepal and Kumaon
Pradhan , Kumar, 1991, The Gorkha Conquests , Oxford University  Press
Minyan Govrdhan Singh , History of Himachal Pradesh
A.P Coleman, 1999, A Special Corps
Captain Thomas Smith, 1852,Narrative of a Five Years Residence at Nepal Vol.1
Maula Ram/Mola Ram  , Ranbahadurchandrika and Garhrajvanshkavya
J B Fraser , Asiatic Research
Shyam Ganguli, Doon Rediscovered
Minyan Prem Singh, Guldast Tabarikh Koh Tihri Garhwal
Patiram Garhwal , Ancient and Modern
Tara Datt Gairola, Parvtiy Sanskriti
John Premble, Invasion of Nepal
Chitranjan Nepali, Bhimsen Thapa aur Tatkalin Nepal

XXX
History Gurkha /Gorkha Rule over Garhwal, Kumaon, Uttarakhand; Himachal; History Gurkha /Gorkha Rule over Pauri Garhwal, Udham Singh Nagar Kumaon, Uttarakhand; Sirmour Himachal; History Gurkha /Gorkha Rule over Chamoli Garhwal, Nainital Kumaon, Uttarakhand; Kangara Himachal; History Gurkha /Gorkha Rule over Rudraprayag Garhwal, Almora Kumaon, Uttarakhand; Baghat Himachal; History Gurkha /Gorkha Rule over Tehri Garhwal, Champawat Kumaon, Uttarakhand; Punar Himachal; History Gurkha /Gorkha Rule over Uttarkashi Garhwal, Bageshwar Kumaon, Uttarakhand;  Nahan Himachal; History Gurkha /Gorkha Rule over Dehradun Garhwal, Pithoragarh Kumaon, Uttarakhand; History Himachal; 
Nepal Itihas, Garhwal Itihas, Kumaon Itihas, Himachal Itihas;  Gurkha/Gorkha ka Kumaon par  Adhikar Itihas , Gurkha/Gorkha Garhwal par Shasan Itihas;  Gurkha/Gorkha Rule in Kumaon, Garhwal Uttarakhand; History Gurkha/Gorkha  Rule in Himachal,



Bhishma Kukreti

        Why Do Kukreti not buy Land from Bahuguna in Jaspur?

                     (Folk Tales /Community from Garhwal Series-116)
                (A Famous Community Folk Story of Kukreti from Jaspur, Gweel, Dhangu)
                           Collected by Bhishma Kukreti

                    More than 600 years old Jaspur, Malla Dhangu, Pauri Garhwal is original village of Kukreti community. Gweel village was part of Jaspur till recent past. Apart from Kukreti community there are Bahuguna, Jakhmola Negi and Shilpkar communities in Jaspur village.
No Kukreti buy land of Bahuguna community owned land. The saying is very famous about Kukreti should not buy land of Bahuguna.
There was one of great grandparents of Kukreti of Jaspur who did not have any issue. His wife was from Baguan, Dhangu. The said grandfather is related to blood line of late Bhairav Datt Kukreti of Gweel. When that great grandfather died the other brothers did not inform about death to his wife and took the deceased body to Mahadev Chatti (Ganga Bank) for funeral. Grandmother was harvesting paddy in Saud (nearby village) and when she came to know about death she took seven Kernels of seven crops and ran following Madwai (those taking dead body for funeral). She wanted to become Sati with her husband. She was granted becoming Sati (burning live with dead husband in pyre). She burnt herself with her husband. While stepping on the pyre she cursed Kukreti not to buy her land.
Jaspur people built a Math in memory of Sati grandmother.
When Kukreti brought Chait Ram Bahuguna from Tikoli and established in Jaspur for priest deeds he was offered the land of Sati grandmother. No Kukreti think to buy land from Bahuguna owned by them.
This is the truth and this story behind Kukreti not buying land from Bahuguna.

Copyright@ Bhishma Kukreti 16/6//15, Mumbai, India
bckukreti@gmail.com
References

1-Bhishma Kukreti, 1984, Garhwal Ki Lok Kathayen, Binsar Prakashan, Lodhi Colony, Delhi 110003, 
2- Bhishma Kukreti 2003, Salan Biten Garhwali Lok Kathayen, Rant Raibar, Dehradun
XX
Kukreti community, Garhwali folk story from Jaspur, Gweel; Kukreti community, Garhwali folk story from Jaspur, Gweel, Malla Dhangu; Kukreti community, Garhwali folk story from Jaspur, Gweel, Gangasalan pargana; Kukreti community, Garhwali folk story from Jaspur, Gweel, Lansdowne Tehsil; Kukreti community, Garhwali folk story from Jaspur, Gweel, Dist Pauri Garhwal; Kukreti community, Garhwali folk story from Jaspur, Gweel, Uttarakhand; Kukreti community, Garhwali folk story from Jaspur, Gweel, North India; Kukreti community, Garhwali folk story from Jaspur, Gweel, South Asia; 
 

Bhishma Kukreti

यहां कोई ज़िंदा नहीं बचेगा [इख कैन ज़िंदा  नि बचण ] 

एक प्रसिद्ध फिल्म /नाटक का गढ़वाली अनुवाद

अनुवाद - भीष्म कुकरेती


---------------चरित्र ;-----------------



नंदा

धूमल
ब्रज मोहन -
डा मदन 
न्यायधीश आलोक
मिस कोमल
जनरल महेशा
सर्यूळ
मिसेज सर्यूळ
मैक मोहन T
राय चौधरी   
  इंस्पेक्टर मनोज 
आनंद   -
काळू सूट मा
टैक्सी  ड्राइवर
बख्तवार
शिकार जैक हत्या हूंद
प्रदीप 
कीर्ति -
एक डॉक्टर

                     Act -1
                   अंक -1
दृश्य-1  -रेलवे स्टेसन
[टैक्सी ड्राइवर खड़ च , अचानक -]
[नंदा , धूमल , मिस कोमल , आलोक प्लेटफार्म पर आंदन अर बहस करदन कि क्वा टैक्सी लीण ]

टैक्सी ड्राइवर - आप सब लोक बीकोबार द्वीप जाण वळ छंवां ?
सबि इकदगड़ि -हाँ [सब आश्चर्य से एक हैंक तै दिखदन ]
टैक्सी ड्राइवर -साब इक द्वी टैक्सी छन जौन भाऊ चा धक्का याने बंदरगाह जाण।  पाँचेक मिनटम एक हैंकि ट्रेन अबि आण वळि च। उखमा एक हैंक आदिमन आण। आप मादे एक रुक जावो तो वीं दुसर टैक्सी मा आराम से ऐ जावो।
नंदा -ठीक च।  मि रुक जांद अर पैथर औलु।
[कोमल टैक्सी मा बैठदि, फिर आलोक  बैठदन ]
धूमल -मि मिस ? का दगड़ ऐ जौलु।  मिस ?
नंदा -नंदा
धूमल - म्यार निक नेम धूमल च।
[कोमल , आनंद,  आलोक  चल जांदन ]
टैक्सी ड्राइवर [नंदा अर धूमल से ] - साब जब तक हौर नि आंदन तब तक आप टैक्सी मा बैठण चैल्या ?
नंदा - कतै ना। दिमाग  त नि हुयुं खराब ?
धूमल - दिवार वासे अधिक आकर्षक च। हाँ यदि स्टेसन भीतर जाण तो ! हाँ !
नंदा - ना भै ना।  उनि बि ट्रेनक सफर करिक अयाँ छंवां तो -
धूमल - हाँ ए बगत ट्रेनक सफर तो अंग्रेजी का सफर बरोबर ही च।
नंदा - आशा करे सक्यांद कि अब मौसम ठीक रालो।
धूमल - अच्छा ! ये एरिया बारामा कुछ मालूमात ?
नंदा - बिलकुल ना।  मीन अबि तलक अपर मालिक हि नि देख।
धूमल - आश्चर्य ? नी ? हैं ?
नंदा - हाँ उ ह्वे क्या च। मालिकक सेक्रेटरी अचानक छुटि पर चल गे बल।   मीन कबि स्क्रेटरी कोर्स करि छौ।  अर एबीसी कंस्लन्टेन्सी से रैबार आयि कि छुटि बि बितै ले अर टेम्पोरेरी सेक्रेटरी काम बि।
धूमल - अर यदि काम पसंद नि आयो तो ?
नंदा - मीन स्वाच चलो छुटि मनाणो क्वी पैसा दीणु च त किलै ना फायदा उठाये जाव अर जु स्कूलम मीन छै मैना मा कमाण उ बीकोबार द्वीप मा एकी मैना मा कमै द्योल त बुरु बि क्या च।  है ना। ऊनि बि बीकोबार द्वीप समूह की बड़ी बड़ै सुणी छन।  ना ? मि त बीकोबार द्वीप दिखणो बान बड़ो उत्साहित छौं।  कै एक सेठक च बल यु द्वीप।  पर पता नी च कैक च।
धूमल - हाँ बीकोबार जाण मतलब बड़ आदम्यक पछ्याणक च। हम कैक प्रतीक्षा करणा छंवां ?
नंदा - पता नी।  हमन तो पैल समुद्रक किनारा जाण उख बिटेन फेरी हम तै   बीकोबार द्वीप छोड़ द्याली।  उख होटलम पूरो इंतजाम च। इन सुणनम आई कि एकि रिजॉर्ट च बल।
धूमल - हाँ बल रिजॉर्ट बढ़िया च बल।  चलो दिखे जाल कि बीकोबार कु रिजॉर्ट कन च धौं ! पर पैल समुद्रो किनारा फेरी नाव पकड़न।

       -----------------------------------------------दृश्य -2 , Scene -2 -----------------------------------------
             ----समुद्रो किनारा --

[कोमल , ब्रजमोहन ,   आलोक प्रतीक्षा करणा छन।  इथगा मा धूमल , नंदा अर जनरल महेशा आंदन ]
आनंद [फेरी से ]- मिस्टर किसनदत्त   कु आदेश छौ कि अनावश्यक कैक बि प्रतीक्षा नि करण। चलो सब फेरी मा बैठदां। किसनदत्त कु पता नी च पर फेरी मा त बैठण इ पोड़ल।  कुछ अजीब नी च कि मेजबान इ गैब च।
आनंद - हाँ पर क्या करे जावो।  ईं फेरीन बीकोबार द्वीप पौंचाण।    ... चलें बीकोबार द्वीप  .... बीकोबार द्वीप चलो चलो सब चढ़ो।
[सब चढ़दन , फेरी चलदी ]
  -----------------------------------------------दृश्य -3  , Scene -3  -----------------------------------------
       ----------------------बीकोबार का समुद्रौ छाल /किनारा ----------------------------
[आनंद फेरी बंद करदो ]
[ लोग उतरदन ]
धूमल - मौसम बड़ो अजीब च ना ?
आनंद - अजी आज तो भौत अच्छु च।  कबि कबि हफ्ता तक मौसम ठीक नि रावो तो फेरी छाल पर लगाण कठिन ह्वे जांद। हफ्ता दस दिन तक बीकोबार दुनिया से कट जांद।
जनरल महेशा - अरे वाह ! मजेदार द्वीप !
[इथगा मा सर्युळो प्रवेश ]
सर्यूळ - मि सर्यूळ छौं।  मिस्टर किसनदत्त आज नि ऐ सकिन तो मी इ आपक स्वागत करणु छौं।  रिजॉर्ट बस कुछ इ दूर च।  चलें। सब्युं कुण कमरों क इंतजाम च।  चिंता की क्वी आवश्यकता नी च।
[सब सामान उठैक सर्यूळो पैथर चल्दन ]

  -----------------------------------------------दृश्य 4 - , Scene 4 - -----------------------------------------
                        -------रिजॉर्ट , नंदा का कमरा , कमरा मा बेड , कुर्सी मेज अर दिवार पर एक वॉलपेपर ------------
मिसेज सर्यूळ कु प्रवेश - मि मिसेज सर्यूळ  छौं अर म्यार पति अर मेरी आपकी सेवा कु काम च।  जब बि काम हो तो घंटी बजै दियां हम मादे क्वी ना क्वी हाजिर ह्वे जौंला। कुछ चयेणु च ?
नंदा - ना ना।
नंदा [दर्शकों से ]- बड़ी डरीं  च। [मिसेज सर्यूळ  से ] मि मिस्टर किसनदत्त जी की सेक्रेटरी छौं।  त्वै तैं पता ही होलु ?
मिसेज सर्यूळ - ना जी।  मीम तो एक लिस्ट च जखमा मेमानों नाम च अर उंं तै कै कमरा मा ठैराण की लिस्ट  बस।
नंदा - मिस्टर किसनदत्त जीन म्यार बारा मा नि बथै ?
मिसेज सर्यूळ -मीन किसनदत्त जीक सूरत तक नि देखि।  मि अर म्यार पति परसि इख औवां।
नंदा - इक रिजॉर्ट मा कथगा स्टाफ च ?
मिसेज सर्यूळ - बस मि अर म्यार कजे।
नंदा - पर फिर कनकै काम होलु ?
मिसेज सर्यूळ - मि खाणक बणौलु अर कजे सब बकै काम कर ल्याला।  हाँ पर इन नि छौ पता कि इथगा मेमान आला।
नंदा - पर सब्युं कुण ठीक से
मिसेज सर्यूळ -वांक फ़िकर नि करण।  सब व्यवस्थित ढंग से ह्वे जाल।  हम द्वी अनुभवी छंवां।  [चल जांद ]
नंदा - बड़ी अजीब बात च।  कुछ समझ से भैर च।  किसनदत्त जी से मिलण छौ।  [कमरा मा घुमदी। दिवार पर एक कविता लिखीं छे।  वा कविता पढदी ]
दस सैनिक घुमणो गेन
एकक सांस रुकि गे तब नौ रै गेन
नौ सैनिक कमरा मा देर रात तक रैन
एक से तो बिज  इ  नी अर तब आठ रै गेन
आठ सैनिक ऊख गेन
एकॉन ब्वाल मि इखि रौल अर  तब सात  रै गेन
सात सैनिक लकड़ी काटणो गेन
एकान अफु इ काट दे अर  तब छै   रै गेन
छै सैनिक शहद जमा करणो गेन
एक तै चिमल्ठुन तड़कै दे  अर  तब पांच  रै गेन
पांच सैनिक न्यायालय गेन
एक तै पुलिसन पकड़ दे अर  तब चार  रै गेन
चार सैनिक समुद्र मा गेन
एक तै हिलसा मछली न निगळ दे अर  तब तीन  रै गेन
तीन सैनिक चिड़ियाघर गेन
एक तै शेरान खै दे अर  तब द्वी  रै गेन
द्वी सैनिक आग का पास गेन
एक जळ गे अर  तब एक  रै गेन
एक सैनिक अकेला रै गे
वै बिचारोन फांस खै दे अर  तब  क्वी नि  रै गेन
नंदा - बड़ी अजीब कविता च।  कविता को अर्थ क्या होलु ? हौरुं तै पुछलु कि इन कविता कु अर्थ क्या च ? बिलकुल निराशावादी कविता !



-----------------------------------------------दृश्य 5 - , Scene 5 - -----------------------------------------
  -----------------सब डाइनिंग टेबल का चारों तरफ बैठ्याँ छन --------------

मैक मोहन - ये जरा यी द्याखदी ! [एक कांच की बड़ तौल मा दस आदिम छा ] सुंदर सैनिक सि लगणा छन।
नंदा -कथगा छन ? दस ?
मैकमोहन - हाँ ! दस।
नंदा - आश्चर्य ! पुरानी कविता का बोल बि दस सैनिक छया , हमर कमरा मा वो गीत टंग्युं च अर इखम बि दस सैनिकु मुति -
न्यायमूर्ति आलोक कुमार - मूर्खतापूर्ण , बचकाना भरम।
[समुद्र माँ हवा की  जोरै आवाज , कमरा का किनारा पर एक ग्रामफोन धर्युं च। ]
कोमल -समुद्रै आकर्षक आवाज !
नंदा - मि तै इन आवाज बिलकुल पसंद नी च।  तूफ़ान कु अंदेशा ? या जगा तूफ़ान जोग नी च।
कोमल - किसनदत्त जी तै परेशानी तो हुयी होली इक नौकरूं कु इंतजाम करण मा ?
नंदा -हाँ किसनदत्त जी तै परेशानी तो ह्वै इ होलि।
कोमल -किसनदत्त ? यी ब्वाल ना ?
नंदा - हाँ।
कोमल -मि अपण जिंदगी मा कै किसनदत्त तै नि मील।
नंदा - पर -
[अचानक एक आवाज सुण्यान्दि ]
आवाज - देवियो अर सज्जनो ! आप पर  अभियोग छन।  जरा ध्यान से सूणो !
डा मदन ! 12  अप्रैल मार्च 1929  याद करो जब आपका कारण अनिरुद्ध सिंह का प्राण गेन।
कोमल ! तुम ! 8 दिसंबर 1933 कुण मृदुला   की मृत्यु की जुमेवार छे।
शर्मा  ! तीन बंदा सिंग की हत्या 7 मार्च 1928  कुण  कार।
नंदा - याद कर जब तीन  जुलै 1934  कुण बखत्वार की हत्या कार।
धूमल ! तुमर कारण से जनवरी मा इक्कीस आदिवास्युं की हत्या ह्वे।
जनरल महेशा ! तुमन 7 अगस्तौ 1928 कुण बड़ी चालाकी से अपण जनानिक प्रेमी राजेन्द्र तै मृत्यु मुख मा भ्याज।
मैकमोहन -पोरुक साल तीन द्वी लोगुं हत्या कार।
आलोक कुमार ! तुम पर 12 जुलै 1930 कुण टोनी की हत्या कु अभियोग च।
सर्यूळ अर तेरी जनानिन 23 नवंबर 1930 कुण ऐलिस कु खून कार।
हाँ ! तो अभियुक्तो ! तुम तै सफै मा कुछ बुलणाइ ?
[सर्यूळक हतुं चायकी ट्रे भीम पड़दी  . मिसेज सर्युळ बेहोश हुंडि अर डा मदन वींक उपर झुकदन ]
डा मदन - कुछ नी च।  शौक च।  बस द्वी चार मिनटम होश मा ऐ जाली। 
धूमल - सर्यूळ !  ढक्क्न ब्रैंडी लया ! वीं तै जरूरी च।
सर्यूळ -हाँ ठीक च।  लांद छौं [भैर चल जांद ]
नंदा - कु छौ ? कैकि आवाज छे ? इन लगणु छौ जन बुल्यां टेप हो।
जनरल - क्या माजक च यु ?
धूमल - या आवाज तो कमरा से इ आई लगणी च। [इना उना दिखद ] अरे लया स्यु टेपरिकॉर्डर से आवाज आई।
आवाज - तुम सब पर हत्या कु अभियोग छन।
नंदा - बंद कारो  तै टेप तै। भयानक च आवाज !
डा मदन - वास्तव मा एक मजाक।
आलोक कुमार - क्या यु मजाक ही च ?
डा मदन - तो क्या च ?
आलोक कुमार -मै नि लगद मजाक च।
मैकमोहन - एक बात सब भुलणा छंवां कि टेप कैन ऑन कार ?
आलोक कुमार - हाँ पता लगाण जरूरी च।
[सर्यूळ ब्रैंडी लेक आंद।  कोमल मिसेज सर्यूळ पर झुकीं च ]
सर्यूळ- मैडम मि ब्रैंडी पिलांदु। रानी ! रानी !  छे ना ?
डा मदन = चिंता नि कर रानी।  बस अचानक एक झटका च।
रानी सर्यूळ - मि बेहोस हूँ क्या ?
डा मदन - हाँ ! तुम इन गिरी जन पत्थर पोड हो।
रानी सर्यूळ - ये मेरी ब्वे ! डरोण्या न्याय ?
डा मदन [ब्रैंडी लींद ] रानी ले ब्रैंडी पे।
रानी [ब्रैंडी पींद ]- अब ठीक च।  अच्छु  महसूस करणु छौं। ये ब्वे स्या आवाज -
सर्यूळ - मे से बि ट्रे छुटि गे। बकबास ! झूठ !
आलोक - यु टेप कैन चलाइ ? सर्यूळ तीन चलै ?
सर्यूळ [किरैक ] हाँ।  पर मि तै पता नि छौ कि इखमा क्या छौ।  निथर मि कबि बि निर्भागी टेप नि चलांदु।
आलोक -ठीक से बता।
सर्यूळ [पसीना पुंछुद ]- मेकुण आदेश छौ। बस आदेश।
आलोक -कैक आदेश ?
सर्यूळ -किसनदत्त जीक।  आदेश छौ कि ड्रावर मा टेप होलु अर जब सब डाइनिंग टेबल  मा ह्वावन तबि चलाण छौ।  अर मीन बि ना रानीनं चलाण छौ।
आलोक - वाह सुंदर बुणी कथा !
सर्यूळ -कथा नी च। भगवान कसम सत्य च। मीन समज कि क्वी ख़ास गाणा होलु जु तुम सब तै पसंद आंदु होलु।
जनरल महेशा - बेतुका तर्क ! झूठा अभियोग ! कुछ करण पोड़ल ! यु किसनदत्त क्वी बि हो -
कोमल - हाँ ! पर छ को च यु ?
आलोक -हम तै यु खुजण पोड़ल। सर्यूळ ! तू अपण घरवळि तै बिस्तर मा पड़ाळिक जल्दी आ -
सर्यूळ - जी
डा मदन - सर्यूळ ! मी बि आंद।
[सर्यूळ, रानी अर डा मदन जांदन ]
मैकमोहन - भै तुमर तो मि नि जाणदु पर मि पियां बगैर नि रै सकुद। [भैर जांद।  शराब , सोडा अर गिलास लेक आंद ]
[मदन अर सर्यूळ  वापस आंदन ]
आलोक - हाँ अब बता सर्यूळ? यु किसनदत्त क्वा च ? तू क्या जाणदु एक बारा मा ?
सर्यूळ - ये रिजॉर्ट का मालिक च किसनदत्त।  मीन कबि नि देख।
महेशा - तीन कबि नि द्याख ? क्या मतबल ?
सर्यूळ - हम बस एक हफ्ता कुण छंवां।  एक एजेंसी एबीसी एजेंसी का द्वारा हम तै चिट्ठी मील अर एडवांस मा पैसा बि मिलेन।
बृजमोहन - पुरानी एजेंसी।
आलोक - चिठ्ठी कख च ?
सर्यूळ - मि इख नि लौं।  जब पैसा एडवांस -
आलोक - ठीक च।  अच्छा अगनै बोल -
सर्यूळ -हम तै परसि आणो आदेश मिल्युं छौ अर हम परसि पौंचि गवां। इख राशन पाणी सब कुछ धर्युं छौ।  एक एक बात कु ख्याल रख्युं  छौ।
आलोक -फिर ?
सर्यूळ - ब्याळि , चिट्ठी मील कि किसनदत्त जी अर ऊंक घरवळि कै ख़ास जगा फंस गेन। तो नि आणा छन अर कुछ हौर आदेश का साथ टेप चलाणो आदेश बि छौ।
आलोक - वा चिट्ठी त ह्वेली  ?
सर्यूळ - हाँ [किसौंदन चिट्ठी निकाळदु ] ल्या -
आलोक - होटल बीमा जी सीमा जीक लेटरहेड मा चिट्ठी अर टाइपराइटर से टाइप करीं च। 
   बृजमोहन [चिट्ठी हाथ मा लींद ] आम बढ़िया कागज , टाइपिंग से लगद टाइप राइटर बि नया रै होलु।  कुछ पता नि चल सकद।  हतुं निसान ? पर  फायदा नी च।
मैकमोहन - हूँ ! किसनदत्त कुछ अजीब नाम तो नी च पर फिर बि किसनदत्त !
आलोक - मिस्टर मैकमोहन ! थैंक यू।  तुमन ध्यान दिले दे।  अब जरा सुचण पोड़ल। पैल तो यु जणन जरूरी च कि यु किसनदत्त छ क्वा च ? हमम किसनदत्त का बारामा जु बि जानकारी च शेयर करण पोड़ल कि आखिर यु किसनदत्त को च अर वैक उदेस्य क्या च ?
कोमल -हाँ अवश्य ही कुछ रहस्य च।  जब मि तै पत्र मील तो मी बि हस्ताक्षर नि पछ्याण सौकु। किसनदत्त छौ कि कृष्णहरी पता नी च। अर मि त ये नामक कै आदिम तै कबि नि मील।
आलोक -चिट्ठी च ?
कोमल -हाँ ल्यावो।
आलोक [पढ़द ] हूँ मिस नंदा ?
नंदा - एजेंसी से टेम्परेरी सेक्रेटरी पद का वास्ता अर एजेंसी से चिट्ठी।
आलोक - मैकमोहन ?
मैकमोहन - म्यार पुरण दगड्या महाबीरन बुलै बल इख ऐ जा।
आलोक - डा मदन ?
डा मदन - मि तैं व्यापारिक तौर पर बुलाये गे। व्यापारिक आमंत्रण।
धूमल - मै लगद कि कुछ -
आलोक - जरा चुाप रावो बाद मा।
धूमल - किन्तु -
आलोक - जरा सैज सैज कैक।  है ना ? जनरल महेश ?
महेश - एक किसनदत्त से पत्र ऐ छौ कि -वु म्यार दोस्त च अर -पर चिट्ठी लांद बिसर ग्यों।
आलोक - अर धूमल जी ?
धूमल - बिलकुल उनि जन जनरल तैं ।
आलोक - द्याखो हाँ ! आवजन सब्युंक नाम सुणै पर ब्रजमोहन का नाम नि सुणाइ , बृजमोहन जी ? ब्वालो ?
ब्रजमोहन - मि शर्माक नाम से जाणे जांद।
आलोक -कुछ तो गलत च।  हैं न ?
बृजमोहन -जी मि शर्मा नि छौं।
धूमल - तो साला तू कु छे ?
बृजमोहन - मि पैल पुलिस मा जासूस छौ।  अर अब एक डिटेक्टिव एजेंसी चलांद।  मि तै पैसाक साथ साथ आदेश छ अर किसनदत्त का गहणो की हिफाजत का वास्ता मीन तुम पर निगरानी रखण छे।  पर अब लगद  किसनदत्त छैं इ नी च।
आलोक -मतलब बात साफ च कि कै अनजान मनुष्यन हम सब तै इख बुलाइ।
नंदा - पागलपन की हद ह्वे गे।
आलोक -वै पागल आदिमन हम सब तै इख भट्याइ।  अर उ किसनदत्त या कुछ हौर हम अर हमर जिंदगी का बारा मा सब कुछ अच्छी तरां से जाणदु च। अर वैन हम सब पर अभियोग बि लगाइ। अब हम तै अग्वाड़ी का बारा मा जानकारी हासिल करण चयेंद।
मेहश - बिलकुल झूठो च वु।
नंदा - बकबास।
मैकमोहन -पता नी वैक मतलब क्या च ?
आलोक - तो सूणो ! हमर अनजान मेजबानन में पर टोनी की हत्यौ अभियोग लगाई।  मी टोनी तै जाणदु छौ।  टोनी पर एक बुडड़ी हत्याक केस मेरी अदालत मा चलि  छौ। वैन बड़ी चालाकी से वकालत करे बि छे पर मीन वै तै फांसीक सजा सुणवै छे।  मि तै क्वी दुःख नी च।
डा मदन - न्यायमूर्ति आलोक जी ! क्या केस हुयां बगैर सजा बि सूण ?
आलोक - ना कबि ना।
डा मदन - वु झूठ बुलणु च।
नंदा - मि स्कूलम छौ।  एक दिन बच्चों तै तैरणो बान बच्चों तै स्विमिंग पूल मा लौं।  वु बखत्वार बि छौ।  म्यार ध्यान कखि हौर जगा छौ अर वु डुबिक मर गे।  वैक माता पितान बि मै पर अभियोग नि लगै।  यु अभियोग लगाण वळ कु हूंद ? [रुंदी ]
महेश -नंदा का कंधा थपथपैक ] बिलकुल बकबास च यु किसनदत्त।  मीन अपण असिस्टेंट राजेन्द्र तै अवश्य भेजी छौ पर वु अपण गलती से मोर।  गलत क्रिया से /
धूमल - अरे हम जंगल मा छया अर  रिबिड़ गेवां तो हम राशन पाणी ली गेवां अर इन माँ वो जंगली आदिवासी भूक तीसन मर गेन तो मेरी क्या गलती ? पैल अफु तैं बचाण जरूरी हूंद।
नंदा - तो तुमन वूं आदिवास्युं तै उनि छोड़ दे ?
धूमल - पर क्या करदु ?
मैकमोहन -अरे हत्या कख कार ? वु द्वी बच्चा गाडी तौळ ऐ गेन तो ? मि क्या कौर सकुद छौ ? ऊँ द्वी बच्चों का भाग्य इ इन छौ कि। यु सरासर एक एक्सीडेंट छौ बस।
सर्यूळ - मि बि बोलुं  साब ?
आलोक - हाँ हाँ बोल!
सर्यूळ - मि अर मेरी घरवळि तब चायबगान की मालकिन बुडड़ी एलिस का इख काम करदा छ।  तैदिन तूफानी रात छे।  बुडड़ी अचानक बीमार पद।  टेलीफोन बि।   डाक्टर बुलांद बि त कनकैक बुलांद ? मि कनि करिक मि कस्बा ग्यों पर डाक्टर तै आंद देर ह्वे अर तथ्गा मा बुडड़ी गुड़गे। हम बुडड़ि लगैक सेवा करदा छ। हम पर कैन बि भगार नि लगै।
बृजमोहन - अर एलिस से कुछ तो मील छौ ना ?
सर्यूळ - सेवभक्ति का रूप मा मालकिनन बसियत मा लिख्युं  छौ।
धूमल - बृजमोहन जी आपक नाम बि त च।
बृजमोहन - बंदा सिंग  इंडियन कमर्शियल बैंक लुटणो ऐ छौ अर मीन गवाही दे छौ।
आलोक - हाँ याद ऐ गे।  यद्यपि केस मीम नि ऐ छौ पर बंदा सिंग एक पुलिस वळक गवाही से ही अभियुक्त साबित ह्वे  छौ अर सजा मील छे वै तै।
बृजमोहन - हाँ पर वु थोड़ा दिनूं मा मरि गे।  मीन अपणी ड्यूटी निभाई बस। यांसे म्यार प्रमोसन बि ह्वे।
डा मदन - अनिरुद्ध सिंह या क्वी बि ?  मि तै त नाम बि याद नी च। रोगी जब मरणो ह्वे जांद तब अस्पताल आंदन।  अर इन मा ओपरेसन असफल बि हूंदन।  इन मा डाक़्टरूं पर अभियोग लगाण सरासर गलत च।
[सबि कोमल का और दिखदन ]
कोमल -म्यार तरफ किलै दिखणा छंवां ? मीन कुछ नि बुलणै।
आलोक -कुछ ना ?
कोमल -कुछ ना।
आलोक - मतलब ?
कोमल - मि अपण अंतरात्मा का हिसाब से कार्य  सम्पन करदु ।
[चुप्पी ]
[अंत मा आलोक अपण गौळ साफ़ करद ]
आलोक - अच्छा सर्यूळ ! द्वीप मा तुम द्वी झण छोड़िक हौर क्वा च ?
सर्यूळ- क्वी बि ना।  क्वी ना।
आलोक - सत्य ?
सर्यूळ- क्वी बि नी च।
आलोक - अज्ञात मेजबानौ उदेस्य कु क्वी पता नी चलणु च। यु मेजबान पागल ना बल्कि भोत इ होसियार च।  पर जु बि च वु खतरनाक च।  वेक नेक इरादा नि लगणा छन। यु द्वीप खतरनाक साबित ह्वे सकुद।  हम तै अब्याक अबि द्वीप छुड़न चयेंद।
सर्यूळ- द्वीप छुडन ?
आलोक -हाँ अब्याक अबि।
सर्यूळ-पर द्वीप मा एक बि नाव नी च।
अलोक - नाव नी ?च
सर्यूळ- नाव तो छोडो आस पास एक बि पटल्या नी च कि तुम वैमा तैरिक जै सकवां।
आलोक - तो तुम देस से संपर्क करदां ?
सर्यूळ- आनंद द्वारा।
आलोक - आनंद ?
सर्यूळ- हाँ उ सुबेर नाव से आंद।  अंडा , दूध अर इंग्लिश ब्रेड लेक आंद।  अर यदि चिट्ठी हो तो चिट्ठी बि लांद।
आलोक - तो सुबेर जब आनंद आलु त हम सब वीं नाव से चल जौला।
[सब हाँ करदन।  पर मैकमोहन की स्वीकृति नि हूंदी ]
मैकमोहन - अरे यी बि क्वी बात ह्वे कि क्वी हम तै जिबळ पुटुक बंद करण चाणु च अर हम वैक बारामा बि नि जणन चाणो छंवां ? तथ्य यद्यपि रोमांचक अर भयप्रद च पर इनि चल जौला क्या ? जरा रोमांच का लुफ्त ही उठाये जावो।
आलोक - मेरी उमर अब रोमांच अनुभव की नी च।
मैकमोहन -[मुसकरैक ] -उमर का तकाजा ! मि त शराब अर रोमांच का लोभी छौं।   ऊँ ऊँ [वु गिलास पर मुख लगांद ,  पींदु । अर गौळ पकड़दु अर धड़ाम से भीम गिरदु ] [डाक्टर मदन आंद वैक नबज टटोळदु ]
मदन -हे भगवान ! यु त मरि गे । 
महेशा - क्या ? गौळ फंस अर मरि गे।
मदन [गिलास सुंगद - सोफोकेटिंग से मृत्यु ह्वे।
महेशा - हैं मीन इन मृत्यु कबि नि देख।
डा मदन - इन पोटेशियम साइनाइड से ही ह्वे सकद।  पर क्वी बि त वैक गिलास  नजदीक नि छौ।
धूमल - मतलब वैन अफिक अपण गिलासुंद जहर अफिक डाळ ? आत्महत्या ?
डा मदन - अबि त इनि लगणु च पर -
नंदा - पर मैकमोहन एक जिंदादिल इनसान छौ।  वु आत्महत्या नि कर सकुद।
डा मदन - हाँ पर फिर कैन साइनामाइड डाळ ? क्वी बि आस पास नि छौ। फिर आत्महत्या कु क्वी कारण बि नी। च
बृजमोहन - अर वु आत्महत्या वळ मनिख बि नि छौ।
डा मदन - हाँ
बृजमोहन - चलो अपण कमरा मा जांदवां।
अलोक - हाँ सेण बि जरूरी च।
  सर्यूळ- मि कमरा साफ़ करदु
धूमल -सुबेर कर ले।
डा मदन - तेरी घरवळि कन च ?
सर्यूळ- मि देखिक आंदु [जांद च अर आंद च ] हाँ वा मजे से सीणी च।
डा मदन - ठीक च।  वीं तै डिस्टर्ब नि करी।
सर्यूळ-- जरा मि डाइनिंग रूम साफ़ कर लींदु। [-जांद ]
[कुछ देर बाद सब चल जांदन ]

अनुवाद - भीष्म कुकरेती
---------------------------यहां कोई ज़िंदा नहीं बचेगा [इख कैन ज़िंदा  नि बचण ]नाटक कु शेष भाग दृश्य 6 माँ पौड़ो ------------------
------------------------------ यहां कोई ज़िंदा नहीं बचेगा [इख कैन ज़िंदा  नि बचण ]Next part in Scene 6 -------------------




























Bhishma Kukreti

यहां कोई ज़िंदा नहीं बचेगा [इख कैन ज़िंदा  नि बचण ]


[नाटक -केवल प्रशिक्षण हेतु ]
अनुवाद - भीष्म कुकरेती

दृश्य 5 से अग्वाड़ी

-----------------------------------------------दृश्य - 6 , Scene 6 - -----------------------------------------
             [   डा मदन बिजणु च ]

[ डा मदन सियुं च अर सर्यूळ बिजाळणो आंद ] सर्यूळ- डा साब साब ! खड़ा ह्वेन जरा।
मदन - क्या ह्वे ?सर्यूळ- मेरी घरवळि - वा बिजणी नी च।  मीन कथगा इ कोशिस कार। मि तै कुछ ठीक नी लगणु च।
[मदन गाउन पैरदो , द्वी भैर जांदन ]
-----------------------------------------------दृश्य -7   , Scene 7   -----------------------------------------
[मिसेज सर्यूळ सियीं च। मदन आर सर्यूळ आदन।   डा मदन तपास करद।
मदन मुंड हिलांद -
सर्यूळ- -क्या वा ?मदन -हाँ वा अब यीं दुन्या मा नी च। सर्यूळ- हार्ट अटैक ?
मदन [सोचिक ]-वींक साधारण तब्यत कन छै ?
सर्यूळ- -वातरोग छौ पर ठीक छे। मदन - अजकाल कै डॉक्टरन बि तपास कार ?
सर्यूळ- डाक्टर ? सालों से वा क्या हम दुयुं मादे क्वी डाक्टरम नि गेवां। मदन -मतलब हार्ट अटैक का क्वी चांस नि छया ?सर्यूळ- -ना !मदन -नींद ठीक  आंदि छे ?
सर्यूळ- हाँ ठीक था। मदन -नींद की गोळि  गाळी ?सर्यूळ- -ना ना कबि ना।  वींन वै गोळी खै ज्वा  आपन दे छे। मदन -हूँ !
-----------------------------------------------दृश्य - 8   , Scene  8 -----------------------------------------
                     [समुद्रौ छाल ]
[महेश , आलोक , नंदा , धूमल , ब्रजमोहन समुद्रौ किनारा पर समुद्रौ तरफ दिखणा छन ]
बृजमोहन  - कखि बि मोटर बोत का नामो निशाण नि दिखेणु च।
नंदा - यु तो बीरान द्वीप च तो -अर इख सब चीज धीरे धीरे चल्दन।
धूमल - मौसम का क्या हाल ह्वाल ?
बृजमोहन -उन त ठीक दिखेणु च।
धूमल - कुछ पता नी कि कैबरी खराब ह्वे जावो। बृजमोहन -तूफ़ान ?
[समुद्र माँ जोर की हवा ]
धूमल - बड़ी भूक लगीं च ब्रेकफास्ट ?
[सब वापस चल जांदन ]



-----------------------------------------------दृश्य -9    , Scene 9  -----------------------------------------
                 टेबल मा ब्रेकफास्ट
[सर्यूळ छोड़िक सब नास्ता करणा छन। सर्यूळ नास्ता दीणु च ]
कोमल - यु बड़ो मुरझायुं  लगणु च।
डा मदन - यदि वैन  नास्ता बणै अर दीणु च तो वो बि बड़ी बात च। मिसेज सर्यूळ का बगैर -
कोमल -वीं तै क्या होइ ?
डा मदन - वा सियां सियां मा इ मथिन चलि -
[सब सुस्कारी  भरदन ]
नंदा - दुखदाइ ! द्वीप मा आणो बाद द्वी मौत।
आलोक - मौत का असली कारण ?
डा मदन - कुछ बुले नि सक्यांद।
आलोक - तो सर्टिफिकेट ?
मदन - मि इनि नि दे सकुद किलकि वींक केस हिस्ट्री पता इ नी मि तै।
नंदा - हाँ ब्याळि टेप सूणिक वींक व्यवहार झक्झट्या मतबल नर्वस सि अवश्य छौ। फिर शायद हार्ट फेलियर ?
मदन - अवश्य वींक हार्ट बीत बंद ह्वेन पर क्यान ? यु बथाण कठण च।
ब्रजमोहन - वींन रात क्या खाई , क्या पेयी ? यु पता लगाण बि जरूरी ?
मदन - सर्यूळन बोलि कि क्वी इन चीज नि खै छौ।
बृजमोहन - अजी वैक बुलण से क्या हूंद ? वु कुछ बि बोल सकुद।
धूमल - तो आपक क्या ख़याल च ?
बृजमोहन - किलै ना ? ब्याळिक बात माना कुछ हद तक सही हो तो ? अब यदि वा क्वी भेद जाणदि हो अर यदि वा भेद खुलण पर उतारू ह्वे जाव तो ? वींक भेद खुलण से वींक पति खतरा मा ऐ सकुद छौ। अर भेद खुलण से वैक क्या ह्वै सकुद वु जाणदि व्ह्वाल कि ना ? तो भेद नि खुलणो बान यदि वैन चाय मा कुछ मिलै दे हो तो वैक भेद सदा का वास्ता छुप गे कि ना ?
महेशा - हाँ तर्क का हिसाब से सही बि ह्वे सकद।  किन्तु क्वी अपण घरवळि दगड़ इन नि कर सकुद।
बृजमोहन - कैक    गौळ फँस्युं हो तो वु भावना से दूर ह्वे जांद।  भवनाहीन ![सर्यूळ का प्रवेश , वु चरि तरफ इना ऊना दिखुद ]
सर्यूळ- टोस्ट नि बण सक्दन।  आज आनंद नि आई तो ब्रेड बि नि ऐन।  उन यदि वु नि आंद तो वु अपण भाई भिजद छौ पर आज अबि तलक।
महेशा - सर्यूळ ! तेरी घरवळि मौत कु बड़ो दुःख च। हम सब्युंक तरफ़ान पस्त्यो स्वीकार कारो। सर्यूळ- जी धन्यवाद। [चल जांद ]

-----------------------------------------------दृश्य -  10  , Scene 10  -----------------------------------------

                            [ समुद्रौ किनारा ]
[बृजमोहन , धूमल किनारा पर जायजा लीणा छन , कुछ दूर डा मदन समुद्रौ तरफ़ दिखणु च।  कुछ दुरी पर ही कोमल अर नंदा बचळयाणा छन। ]
धूमल - मोटर बोट -?
बृजमोहन -मि बि वी सुचणु छौं जु आप।  प्रश्न च कि आखिर मोटर बोट किलै नि आणि छन। 
धूमल -उत्तर मील क्या ?
बृजमोहन - मेरी समज से यु साजिस कु हिस्सा च कि इना बोट इ नि आवन।
[मेहश नजदीक आंद ]
महेश - हाँ क्वी बि मोटर बोट नि दिखेणी छन।
बृजमोहन -जनरल साब ! क्या तुम बि सुचणा छंवां कि बोटन नि आण ?
महेशा - हाँ इन लगणु च कि बोटन नि आण। जब तक बोट नि आलि हम द्वीप से भैर नि ह्वे सकदां। अर हमर अंत इखि लिख्युं च।  इन लगद हम तै इखि परम शान्ति मिलण वळ च। [धीरे धीरे फंड चल जांद ]
बृजमोहन - एक हैंक पागल ! जन बुल्यां हम सबुन इखि मरण ! पर म्यार दिमाग तच गे वैक बात सुणिक।
धूमल - हाँ म्यार दिमाग बि घुमण मिसे गे।
[मदन बृजमोहन अर धूमल का तरफ आंद। इथगा मा सर्यूळ आंद।  वैक रंग उड़्यूं च ]
सर्यूळ -डा साब डा साब एक बात ?
डा मदन - बोल क्या बात च ?
सर्यूळ -याद च उखम दस सैनिकुं मिनिएचर मूर्ति छे ?
डा मदन - हाँ दस मिनिएचर मूर्ति छे। पर हाँ दस ही मूर्ति छे।  तो ?
सर्यूळ - अब सिर्फ आठ मूर्ति छन उखम।
[कोमल अर नंदा बि उखम आंदन ]
कोमल - यु जु हम तै इख लाइ देर से बिजद , शायद ! बगैर सहायता का वु कुछ नि क सकुद शायद।
नंदा - काश उ जल्दी आंद तो मीन तो इख बिटेन चल जाण छौ।
कोमल - हम सब जाण चाणा छंवां।
नंदा - देख अब बि दुबर सर्यूळयाणी बारा मा तेरी राय बदिल च कि   ना ?
कोमल - न ! इन च जनि वींन सूण तो वा बेहोस ह्वे।  सर्यूळ का हतुं से चाय की ट्रे गिर। अर वैन जु हमतै समझाई वु तर्कसंगत नी च। मतलब कुछ न अकुछ तो यूँ द्वी झणुन कार च।
नंदा -वा इन लगणी छे जन बुल्यां अपण छाया से इ डरणि हो धौं !
कोमल - मि तै याद आणी च कि टैक्सिन एक बच्चा।  पाप च तो समिण ऐ जाल।  उखमा क्या च।
नंदा - पर हौरुं क्या ? कखि ना कखि अभियोगूँ मा सत्यता तो छ कि ना ? या असत्य ?
कोमल - धूमलन तो स्वीकार बि कार कि 21 आदिवास्युं मृत्यु का पैथर वैक गलती च।
नंदा - हाँ पर वो तो आदिवासी इ छया।
कोमल - आदिवासी मनिख नि हूंदन ? पर हाँ और अभियोगुं तै अभियोग नि बुले सकयांद जन कि जज आलोक का इ केस ले लेदि।  जज अपण कर्तव्य निभाणु छौ। बृजमोहन का केस बि अर म्यार इ केस ले लेदि।
नंदा - क्या ?
कोमल -मीन पैल नि ब्वाल , किलैकि उखम मरद लोग छया तो मि चुप रै ग्यों। 
नंदा -अच्छा ?
कोमल -मृदुला ? वा मेरी असिस्टेंट छे। पर मि तैं भौत बाद पता चौल कि वा भली लड़की नि छे। वींक व्यवहार भलु छौ , साफ़ सुथरी छे अर उत्साही।  पर दिखलौटी बि। मि पसंद करदु छौ। मि तै पता चौल कि वा कै 'कठिनाई ' मा फंसीं च। मीन वीं तै निकाळण इ छौ अरे पाप  कै तै सुहांद ?   वींन नदी मा फाळ मारिक जान दे दे।
नंदा - वींक आत्महत्या बाद क्या तीन आत्मग्लानि महसूस कार ?
कोमल -पर जब मेरी क्वी गलती इ नि छे तो क्यांक आत्मग्लानि ?
नंदा - पर तेरी कठोरता से वींन यु कदम उठाइ  ?
कोमल - केक कठोरता। वींन  पाप कार तो पाप छुपाणो वींन आत्महत्या कर दे। यदि व भलु व्यवहार करदी तो इन कबि बि नि हूंद।
[नंदा घृणा से कोमल तै दिखदी , द्वी स्टेज से भैर अर डा मदन , धूमल अर बृजमोहन स्टेज का केंद्र मा आन्दन ]
मदन - धूमल जी एक बात बुलण छे।
धूमल -हाँ ?
मदन - मैकमोहन  की मृत्यु कन ह्वे होलि ? क्या आत्महत्या कौर होलि ?
धूमल -नही आत्महत्या नि ह्वे सकद। मै लगद वैक हत्या ह्वे।
मदन -अर मिसेज सरयूळ ?
धूमल -हाँ वा आत्महत्या कर सकिद।  मदन - अर फिर दस मिनिएचर मूर्ति ? अर अब आठ इ छन ?
धूमल -पर जरा कविता पर ध्यान तो द्यावो  -

दस सैनिक घुमणो गेन
एकक सांस रुकि गे तब नौ रै गेन
नौ सैनिक कमरा मा देर रात तक रैन
एक से तो बिज  इ  नी अर तब आठ रै गेन
आठ सैनिक ऊख गेन
यीं कविता की इ लैन सही फिट हूणि छन। मैकमोहन की सांस फंस अर सांस रुक अर मिसेज सर्यूळ से तो बिज इ नी च। इलै यु बि एक रहस्य च।
मदन - तो तुम स्वीकार करणा छंवां। पर इखमा कु शामिल च?  सर्यूळन कसम खैक ब्वाल कि हमर अलावा  ये द्वीप मा क्वी नी च। अर उ झूठ नि बुलणु च पर डर्युं अवश्य च।
धूमल - आज बि मोटर बोट नि आई। किसनदत ये द्वीप तै तब तक बिलकुल अलग करण चांदु जब तक वैक काम खतम ह्वे  जांद ।
मदन - यु आदिम पागल च।
धूमल - एक बात और।  द्वीप पथरीला च तो हम ज बि छुप्युं होलु वै तै खोज सकदां। जल्दी इ वै तै खुज्याण पड़ल।
मदन - वु खतरनाक ह्वे सकुद।
धूमल - मि कम खतरनाक नि छौं हाँ यदि उ म्यार पकड़ मा ऐ जावो तो। हाँ बृजमोहन की सहायता लीण पोड़ल।  जनान्युं मा कुछ नि बुलण हाँ। जनरल महेशा अर आलोक जी तै तंग करणै जरूरत नी च। हम तिनि ये काम तै फारिक कर ल्योल्या।
-----------------------------------------------दृश्य -  11, Scene  11 -----------------------------------------

         ------------------------खोज जारी -----------------------------------
बृजमोहन - हाँ तो साथियो काम शुरू।  कैमा रिवॉल्वर तो नी च ?
धूमल [कीसा थपथपांद ] - नै मीम छैंच।
बृजमोहन - औ हमेशा गन का साथ ? हैं ?
धूमल - हाँ आदतन। कबि जब खतरा हो तो जरूरत पड़ जांद कि  -
बृजमोहन - ये से अधिक खतरा तो कबि नि रै होलु। यदि उ पागल आदिम यख च तो अवश्य ही वैमा नया हथियार अवश्य होलु। वैमा चक्कु वुक्कु नि होलु।
डा मदन - नही नही इन लोग बड़ा शांत हूंदन। यी लोग आनंदमय दिखेंदन ना कि हथियार से लैस।
बजमोहन - हाँ पर ये द्वीप मा वु इन शांत नि होलु।
[बृजमोहन , मदन , धूमल खुज्यांद खुज्यांद आनदं जख जनरल महेश बैठ्याँ छन।  धूमल पास जांद ]
बृजमोहन -जनरल साब !शांत जगा हैं ?
महेशा - हाँ इथगा कम समय च।  तो मेरी प्रार्थना च कि मि तै क्वी डिस्टर्ब नि कारु।
बृजमोहन - ना ना हम तंग नि करला आप तै। हम बस द्वीप मा घुमणा छंवां। कि यदि क्वी छुप्युं हो तो।
महेशा - म्यार मतलब यु नि छौ।  आप अवश्य अपण काम कारो।
[बृजमोहन धूमल , मदन का पास जांदन ]
धूमल - क्या बुलणा छा  ?
बृजमोहन - कि समय नी च अर डिस्टर्ब नि कारो।
मदन - पता नी क्या अजीब सि व्यवहार ! कुछ अजीब ... चलो खोज जारी रहे।








स्वांग --- यहां कोई ज़िंदा नहीं बचेगा [इख कैन ज़िंदा  नि बचण ]
अनुवाद - भीष्म कुकरेती
---------------------------यहां कोई ज़िंदा नहीं बचेगा [इख कैन ज़िंदा  नि बचण ]नाटक कु शेष भाग दृश्य  12 माँ पौड़ो ------------------
------------------------------ यहां कोई ज़िंदा नहीं बचेगा [इख कैन ज़िंदा  नि बचण ]Next Part of Play in Scene  12 -------------------





Bhishma Kukreti


यहां कोई ज़िंदा नहीं बचेगा [इख कैन ज़िंदा  नि बचण ] नाटक का 11 दृश्य से आगे


[नाटक -केवल प्रशिक्षण हेतु ]
अनुवाद - भीष्म कुकरेती



----------------------------------------------दृश्य 12 -   , Scene 12  -----------------------------------------

--------------------समुद्रौ छाल /किनारा -----------------------------------------
[जनरल महेशा समुद्रौ तरफ मुख करिक बैठ्याँ छन।  नंदा आंद।  वु बैठणो इशारा करद ]

महेश - औ तो तू छे -
नंदा [बैठद ]- आप तै इखम बैठिक समुद्र दिखणम आनंद आंद?
महेशा - हाँ , आनंददायक जगा च। प्रतीक्षा करणो वास्ता बढ़िया -
नंदा -प्रतीक्षा ? क्यांक प्रतीक्षा ?
महेशा -अंत। पता च ना ? जाणदी छे इ ना ? सच बात च कि ना ? कि हम सब अंत की जग्वाळ करणा छंवां।
नंदा -क्या मतलब ?
महेशा -मतलब ! हम क्वी बि ये द्वीप नि छोड़ सकदां।  यो इ योजना च। तू बि जाणदी छे।  बस इनमा तू नि जाणदी कि चैन  कन  लिए जाय /
नंदा -आनंद ? चैन ?
महेशा -हाँ ! देख एक दिन आंद जब पर तू अबि जवान छे।  चैन आंद जब त्वे तै पता चल जांद कि तुमन जु करण छौ स्यु कौरि आल - अर अब अधिक दिन तक भार नि उठए सक्यांद। तू बि एक दिन अनुभव करली कि अब कुछ नी बच्युं च।  मि  अनीता तै दिल से प्यार करदो छौ।
नंदा -अनिता आपकी घरवळि छे ?
महेशा -हाँ वा मेरी घरवळि छे।  बड़ी बिगरैलि छे।  वा खुस रौंद छे।  मि वीं पर गर्व करदु छौ।  मि वीं से भौत प्रेम करदु छौ - तबि त मीन इन कार -
नंदा -तुमर मतलब -
महेशा -अब मना करिक क्वी फायदा बि नी च-जब हमन बचण इ नी च त । मीन इ राजेन्द्र तै मौत का मुख मा भेजि।  मि राजेन्द्र तै पसंद करदु छौ।  बड़ो कर्तव्यपरायण अर उत्साही युवक छौ।  पर वेक नाजायज संबंध अनिता का साथ छया।  मीन प्रेम पत्र पढ़िनं। मीन वै तै इन जगा भेज कि बचण नामुमकिन छौ।  एक तरां से हत्या इ छे। मि न्यायप्रिय अर अनुशासन प्रिय छौं तो मि तैं वैबगत लग कि मीन उचित ही कार। मि तै क्वी पश्चाताप नि छौ वै तै डंड मिलण इ चयेंद छौ।  पर फिर वेक बाद -
नंदा -हैं ? वैक बाद ?
महेशा -पता नि वैक बाद कुछ ह्वे गे। मि तै नि पता कि मेरी घरवळिन अंदाज लगै होलु।   मेरी घरवळि कखि दूर चल गे अर फिर मरि गे।  मि अकेला ही -
नंदा -अकेला ?
महेशा -हाँ अकेला ही भुगतण सब तै अंत -सब्युंक अंत -त्वै तै बि आनंद होलु कि अंत मा -
नंदा[एकदम उठद ] -पता नी क्या बखणा छंवां।
महेशा -मेरी बच्ची ! सब जाणदु छौं।
नंदा -तुम कुछ नि जाणदा।  कुछ बि ना।
महेशा -अनिता ?
----------------------------------------------दृश्य  13 -   , Scene   13 -----------------------------------------
[समुद्रौ किनारो पर पख्यड़ मा  डा मदन अर बृजमोहन बैठ्याँ छन अर धूमल तै उतरद दिखदन ]
बृजमोहन -मि तै स्यु धूमल कुछ अजीब आदिम लगद।  पता च एक बारा मा म्यार विचार क्या छन ?
डा मदन -क्या ?
बृजमोहन -यु गलत आदिम च।
डा मदन -कै हिसाब से ?
बृजमोहन -पता नी पर।  ये पर विश्वास नि करे सक्यांद कताई न।
[ धूमल आंद ]
धमूल - भैर तो मौत ही ह्वे सकद।  बस भीतर ही सुरक्षित जगा च।


----------------------------------------------दृश्य 14  -   , Scene  14   -----------------------------------------

[एक कमरा का भैराक भाग।
[बृजमोहन , धूमल अर मदन कॉरिडोर का समिण सुरक सुरक चलणा छन ]
बृजमोहन - जै कमरा मा मिसेज सर्यूळ की मौत ह्वे वै कमरा मा क्वी च।
डा मदन - तीन की गिनती पर हम तीनि दरवाजा पर धक्का मारदां।  हम तीन छंवां तो हम वैपर  भरी रौला।
[ तीन की गिनती पर सब धक्का मरदन।  द्वार भड़ाक से खुलद।  भीतर सर्यूळ कुछ कपड़ों लेक खड़ो च ]
बृजमोहन - सर्यूळ जी ! हमन समझ क्वी हौर कमरा पुटुक च।
सर्यूळ - मि इक बिटेन कुछ सामन लेकि तौळ छुटु  कर्मा मा जाण चाणु छौं। कै तै ऐतराज तो नि ह्वाल ना ?
मदन - हाँ वुख रौ ।  कै तै बि क्यांक ऐतराज ? जा जा
सर्यूळ -जी धन्यवाद [जांद ]
मदन [बिस्तर मा सफेद चीज देखिक ]-कास मीम जांचको सामान हूंद।  मि पता लगाण चाँद कि वो क्या रसायन छौ ?
धूमल - कुछ ना जी।  पता लगाण कठण इ च।  कुछ नि ह्वे सकद।
बृजमोहन - यु बड़ो सुरक सुरक चलदो हाँ ! मीन चिताइ इ नी कि वु कब सीढ़ी चौड़ ?
धूमल -हाँ तबि त हमन समज कि क्वी अजनबी कमरा मा च। हम सब आठ आदिम छंवां।  हमन फोकट मा डर बिठै याल।  द्वी मनिखों मौत अचानक ह्वे अर यांक संबंध हम तै - नि जुडण चयेंद।  दुर्घटना छन
डा मदन - पर मैकमोहन की मौत आत्महत्या  नि ह्वे सकद।
धूमल  -क्या या दुर्घटना ह्वे सकद ?
बृजमोहन - अजीब दुर्घटना। पर मिसेज सर्यूळ की मौत ? डा मदन आपन क्वी गोळी की बात कर छे कि ना ?
डा मदन -क्या मतलब ?
बृजमोहन -आपन ही तो बोल छौ कि आपन वीं तैं गोळी दे छे।
मदन - हाँ पर वो माइल्ड सेडेटिव ट्राईनॉल छौ।  ट्राइनोल से बिलकुल बि हानि नि हूंद
बृजमोहन - ह्वे सकद च कि अधिक मात्रा की गोळी दे हो अर या दुर्घटना ह्वे गे हो।
डा मदन [गुस्सा मा ] आपका अर्थ क्या च ?
बृजमोहन -ह्वे सकद कि आपसे गलती ह्वे गे हो।  सम्भव नि ह्वे सकद ?
डा मदन - नहीं क्वी इन गलती नि ह्वे।  तुमर मतलब क्या च कि जाण बूजिक गलती कार ?
बृजमोहन - ह्वे सकद च कि गलती ह्वे हो अर -
धूमल [बृजमोहन से ]- भई आक्रमक हूणै क्या जरूरत ? हम सब सब एकी नाव का सवारी छंवां। हम तै सहयोग अर शान्ति से काम लीण चयेंद। अर तेरी पाप कहानी को क्या ?
बृजमोहन - सब झूठ च। तू मि तै चुप कराणो कोशिस करणु छे।  जरा अपण बारा मा त बता ?
धूमल - म्यार बारामा क्या ?
बृजमोहन - घुमण घामणो अयुं छे अर रिवाल्वर लेकि अयुं छे।  क्या कारण च रिवाल्वर का साथ ?
धूमल -अरे कबि बि कुछ ह्वे गे तो ?
बृजमोहन -फिर ब्याळि रात किलै नि बथै ?
धूमल -हाँ पर जरूरत ही नि पोड।  मि तै एक प्रदीप नामक आदिमान खूब पैसा दे छौ अर ब्वाल छौ कि सबूं पर नजर रखण बीएस।  मीन बि स्वाच नुक्सान क्या च।
बृजमोहन -तो या बात ब्याळि किलै नि बथै ?
धूमल - अरे कै तै पता छौ कि इन इन बारदात ह्वे जाली ? कै तै छौ पता ?
बृजमोहन - अर अब कुछ हौर इ ह्वे गए क्या ?
धूमल - हाँ।  द्वी मौत ह्वे गेन। अर अब लगणु च मी बि तुमर इ दगड़ वींइ नाव माँ छौं।  मि तै इक लाणो वास्ता इ मि तै पैसा दिए गे छ।  प्रदीप वास्तव मा किसनदत्त कु ही आदिम छौ। हम सब जाळ मा फंस्यां छंवां। सब किसनदत्त का खेल हूणा छन।  पर किसनदत्त छ कख च ?
[घंटा बजणो आवाज ]

----------------------------------------------दृश्य 15   -   , Scene 15  -----------------------------------------

-------------दुफरा भोजन , टेबल ---------------------
[ बृजमोहन , धूमल , डा मदन टेबल का चारों तरफ बैठ्याँ छन , सर्यूळ पैथर खड़ो च ]
सर्यूळ -आशा च लंच संतोषप्रद होलु। मटन - मांश बि च। मीन कुछ आलु उसेन अर कुछ जयकादार भुज्जी -
धूमल - अच्छा भोजनसामग्री त छैं च ना ?
सर्यूळ -हाँ डब्बाबंद भोजन खूब च।  आज बि आनंद नि आई।
धूमल -हाँ चिंता की बात च।
[कोमल कु प्रवेश ]
कोमल - मौसम भौत खराब हूणु च।  समुद्र मा बड़ी बड़ी लहर चलणा छन।
]आलोक आंद ]
आलोक -आज सब व्यस्त ही रैन ?
[नंदा आंदि ]
नंदा - अरे क्या मै लेट छौं ?
कोमल - तू अंतिम सदस्य नि छे।  जनरल महेशा बि अबि नि ऐन।
सर्यूळ [कोमल से ] आप बैठिल्या या प्रतीक्षा ?
नंदा - जनरल साब तो ध्यानमग्न छन अर मै नि लगद वूं पर छल्लारो कुछ फरक पड़णु होलु।  सुबेर से -कुछ अजीब मनस्थिति मा छया।
सर्यूळ - मि जैक ऊँ तै लांदु।
मदन - ना ना मि जांदू अर ऊँ तै लांदु। [जांद ]
सर्यूळ -आप अंडा भुर्जी या चिकेन रस्सा ? या ?
नंदा - बड़ो तूफ़ान आण वळ च।
बृजमोहन - ब्याळि ट्रेन मा एक बुड्या बि बुलणु छौ की बड़ो तूफ़ान आण  वळ च।  यूँ तै कनकैक पता चलदो भै ?
सर्यूळ -क्वी दौड़ीक आणु च    ....
[डा मदन दौड़िक भितर आंद ]
मदन - जनरल महेशा -
नंदा - मृत ?
मदन - हाँ महेशा जी मरि गेन।








   




अनुवाद - भीष्म कुकरेती
---------------------------यहां कोई ज़िंदा नहीं बचेगा [इख कैन ज़िंदा  नि बचण ]नाटक कु शेष भाग दृश्य 16   माँ पौड़ो ------------------
------------------------------ यहां कोई ज़िंदा नहीं बचेगा [इख कैन ज़िंदा  नि बचण ] Next Part of Play in Scene  16  -------------------






Bhishma Kukreti


यहां कोई ज़िंदा नहीं बचेगा [इख कैन ज़िंदा  नि बचण ]
[नाटक -केवल प्रशिक्षण हेतु ]
अनुवाद - भीष्म कुकरेती
दृश्य 15 से आगे -


----------------------------------------------दृश्य    16 -   , Scene 16   -----------------------------------------

------------------------[महेश का मृत शरीर ]-----------
[नंदा , धूमल , बृजमोहन , कोमल , आलोक, सर्यूळ  खड़ा छन। डा मदन शरीर की जांच करणा छन। ]
आलोक - जी डाक्टर ?
मदन - हार्ट अटैक कु तो सवाल इ पैदा नि हूंद ।  कै वजनदार चीज से सर का पिछ्ला हिस्सा पर गहरी चोट।
आलोक - अब सब कुछ साफ़ च। आज मि जब बालकोनी मा छौ तो सबकी हरकत दिखेणी छै।  आप हत्यारा की खोज करणा छया ?
धूमल - अवश्य।
आलोक - अब साफ़ च कि मिसेज सर्यूळ अर मैकमोहन की मौत  ना त आत्महत्या  च अर ना हि एक्सीडेंट च। अर तुम बि यही अंदाज लगाणो ह्वेल्या कि किसनदत्त कु हम सब तै इख बुलाणो क्या उदेस्य  च।
बृजमोहन - वु पागल च।
आलोक -हाँ ह्वे सकद।  पर अब हमारो एकी उदेस्य च कि कन कै बचे जावो।  जिंदगी बचाण आवश्यक च।
मदन - पर क्वी बि द्वीप मा नी च।
आलोक -वै हिसाब से तुम  सही छंवां।  पर मीन सुबेर स्वछ अर ये नतीजा पर पौंछु कि किसनदत्त इखि च। बिलकुल साफ़ च कि किसनदत्त इखि च।  अर हम मादे क्वी एक च।
नंदा - नही नही।
आलोक -मेरी बच्ची ! जु बात दिखेणी च वै तै इंकार नि करण चयेंद।  दस सैनिकुं मिनिएचर छया।  तीन तो खतम अब छन सात।  याने असल मा छ्युं मौत हूण। तीन तो शक से बाहर ह्वे गेन अब सातों मादे क्वा च जू शक से भैर ह्वे सकद ?
धूमल - सर्यूळ ?
आलोक -कै हिसाब से वु शक का दायरा से भैर च ?
धूमल - एक तो मूर्ख जन च फिर वैक घरवळि की बि हत्या ह्वे।
आलोक -मेरी अदालत मे भौत सा केस ऐन जखमा पतिन पत्नी की हत्या कार।
धूमल - तो तुमर हिसाब से हत्यारा हम मादे क्वी च अर हम सब शक का दायरा मा औंदा ?
आलोक -देखो पद , गुण अर हौर चीजुं तै ध्यान मा रखिक  हम तै नि सुचण चयेंद। क्या हम मादे नी च जैन मिसेज सर्यूळ या मैकमोहन तै जहर खलै होलु ? क्या हम मादे नि ह्वे सकद जैन महेशा की हत्या कर हो ? क्या हम मादे हत्यारा नि ह्वे सकद क्या ?
बृजमोहन - द्याखो जी ! शक करे गे कि क्वी खिड़की रस्ता मैकमोहन का कमरा मा गे। पर भितर रैक ज्यादा सुभीता छे।  याने हम मादे ही क्वी सरलता से कर सकद छौ।
नंदा - अर मिसेज सर्यूळ ?
बृजमोहन - हाँ या तो सर्यूळ छ्यो नजीक या डाक्टर छया -
डा मदन [गुस्सा मा ]- देखो फिर गलत बात च हाँ।  मीन दस दैं बोल याल कि व गोळी खतरनाक नि छे।
आलोक - डा मदन आपक गुस्सा जायज च। पर हकीकत क्या बुलणि च ? हकीकत या च कि आप या सर्यूळ ही मिसेज सर्यूळ का काम तमाम कर सकद छया। अब हम मादे हरेक की स्थिति की विवेचना करे जावो।  हम सब वै काम तै अंजाम दे सकदा छा।
नंदा -तुम सब जाणदा छंवां कि मि कखिम बि नजिक नि छौ।
आलोक - जख तलक मेरी यादास्त कु सवाल च मि ब्योरा दींदु।  कखिम गलत हो तो बतै दियां हाँ। मैकमोहन अर धूमल जीन  सर्यूळ तै उठैक सोफ़ा मा धार अर डा मदन वींपर झुक छया।  फिर डा मदनन सर्यूळ तैं ब्रैंडी लाणो ब्वाल।  सर्यूळ ब्रैंडी लायी।  सर्यूळ ब्रैंडी मा कुछ बि मिलै सकुद छौ।  फिर डा मदन अर सर्यूळ तैं भितर लीगेन।  डा मदनन सेडेटिव गोळी दे।
बृजमोहन - यु त ज ह्वे स्यु ह्वे। तो यांसे अलोक जी , धूमल , अर मि अर नंदा छुट जांदन।
आलोक - अब कुछ संभावनाओं पर बि विचार जरूरी च। मथि मिसेज सर्यूळ पड़ीं च , वींतै सिडेटिव दिए गे। वा निंद मा सि च। अब इन मा क्वी भितर आंद अर बुल्दु कि वींकुण डाक्टरन एक दवा दियीं च तो मिसेज सर्यूळन वीं दवा तै खाण छौ  कि ना ? अब मि आंद जनरल महेश की हत्या पर। या हत्या सुबेर ह्वे।  मि बालकोनी मा बैठ्युं छौ।  बस तबी औं जब भोजन की घंटी बज।  मि बि जल्दी समुद्रौ किनारा जै सकुद छौ।  पर मि गे नि छौं।  हाँ मीम क्वी प्रमाण नी च।
बृजमोहन - मि सरा सुबेर धूमल अर डा मदन का साथ छौ।
आलोक - अर रस्सी का वास्ता भितर औंवां।
बृजमोहन  - हाँ मि रस्सी लाणो भितर औं अर फिर वापस।
मदन - अर भितर देर तक छया।
बृजमोहन - आपक मतलब क्या च ? क्या मतलब ?
मदन -मीन खाली इ ब्वाल बल आप देर तक भितर छया।
बृजमोहन - हाँ खुज्याण म देर ह्वे गे।
आलोक -जब बृजमोहन भितर छौ तुम द्वी कख छया ?
डा मदन - हाँ धूमल थोड़ा देरौ कुण नि छया। मि उकमी छौ जखम छौ।
धूमल -मि सूरज का हिसाब से दिशा जाणन चाणु छौ।  बस एक या द्वी मिनटों कुण।
डा मदन - हाँ इथगा देर मा कतल तो क्या घाव बि नि ह्वे सक्यांद।
आलोक -क्या तुमन अपण घड़ी पर बि नजर डाळ ?
मदन - ना।
धूमल - मेरी घड़ी इ नि पैरीं छे।
आलोक -एक या द्वी मिनट बस सुदिक जबाब च।  मिस कोमल ?
कोमल -मि घर का पास इ छौ। अर लंच टाइम तक बैठ्युं रौं।
आलोक - मिस नंदा ?
नंदा - मि पैल कोमल का साथ छौ। फिर घुमणु रौं।  फिर महेश का दगड़ छ्वीं लगैन।
अलोक - अब रै गे सर्यूळ ! मै उम्मीद नी च कि वैक गवाही कुछ कामक होलि।
[सर्यूळ का प्रवेश ]
आलोक -सर्यूळ तू सुबेर बिटेन क्या करणु रै ?
सर्यूळ -मि सुबेर बिटेन खाणक बणाणो अर अन्य काम मा व्यस्त रौं।
धूमल नंदा से - अब देख हाँ एन अपण फैसला सुणान  हाँ।
आलोक - हम अबि बि क्वी नतीजा पर नि ऐ सकदवां।  हम मादे क्वी भौत खतरनाक पागलपन का हद तक च।  मि फिर बुल्दो कि क्वी हम मादे बड़ो खतरनाक इरादा लेक इक अयुं च। हम तै अपण हिफाजत का वास्ता बहुत चौकन्ना रौण पोडल।
धूमल - अब कोर्ट कुछ देरौ कुण स्थगित ह्वेलि।

----------------------------------------------दृश्य    17  -   , Scene 17    -----------------------------------------

[कोमल अर धूमल  , समुद्रौ किनारा पर बैठीं छन।  ]
नंदा - आप  तै विश्वास च ?
धूमल - मतलब बुड्या आलोक की बातुं पर ? कि हत्यारा हम मादे इ क्वी च। तर्क का हिसाब से तो सही पता लगद कि हत्यारा  ह्मादे क्वी च। पर -
नंदा -फिर बि विश्वास नि हूंद हाँ।
धूमल -अविश्वसनीय ! पर जनरल की हत्या से तो साफ़ च कि पैलाक मृत्यु क्वी आत्महत्या नि छया अपितु हत्या -
नंदा [डरिक ]- दुःस्वप्न च। मि तै अबि बि लगद कि इन नि ह्वे सकद।
धूमल -पता च।  लगद कि क्वी सुबेर दरवज खटखटाल अर चाय आली अर -
नंदा -अर फिर पता नि क्या होल  धौं ?
धूमल - दुःस्वप्न।  अब हम तै अपण रक्षा का वास्ता भौत कुछ करण पोड़ल।
नंदा - यदि हत्यारा ऊँ मादे क्वी च त कु ह्वे सकद ?
धूमल - मि त हत्यारा नि छौं अर ना ही तुम।  मि तै तुम प्यारी लगदां अर आप हत्यारी ह्वेइ नि सकदां। प्यारी लड़की !
नंदा [मुस्कराट ]- धन्यवाद।
धूमल - मि कुछ हौर आसा करणु छौ।  खैर -
नंदा - तुम तर्क का उस्ताद छंवां।
धूमल -मै लगद कि आलोक ही -
नंदा -आलोक किलै ?
धूमल - पता नि किलै धौं ! पर मै लगद कि आलोक ही।  आलोक तै न्याय प्रणाली कु पूरो ज्ञान च , उ अफु तै भगवान समझ सकद कि पापी तै दंड मिलण इ चयेंद। ह्वे सकद च कि न्याय प्रणाली की कमजोरी तै समजिक अफु दंड दीण चाणु हो-
नंदा -हाँ ह्वे सकद च पर -
धूमल -त्यार शक कै पर च ?
नंदा - डा मदन पर -
धूमल - डा मदन ? म्यार हिसाब से तो डा मदन ह्वेइ नि सकद।  किलै मदन पर शक आणु च ?
नंदा - द्वी हत्या विष से ह्वेन अर कखि ना कखि डा मदन द्वी जगा फंस्यां छया। मिसेज सर्यूळ तै तो निंदक गोळी डा मदन ना ही दे छे।
धूमल - हाँ।  पर वु जनरल महेश का खून नि कौर सकुद छौ। अर वैमा टाइम कब छौ ?
नंदा - वु जब जनरल तै बुलाणो गे छौ।
धूमल - हाँ पर वो इन खतरा मोल नि ले सकुद छौ।
नंदा - एक वी च जै तै शरीर का पूरो ज्ञान च अर कथुक देर मा क्या करण से आदिम मोरि सकुद वु भली भाँती जाणदू। अर वु बोल सकुद कि मृत्यु भौत पैल ह्वे।  क्वी बि डाक्टर तै प्रश्न बि नि कर सकुद।
धूमल -ये  नजरिया मा बि दम च।

----------------------------------------------दृश्य   18  -   , Scene   18  -----------------------------------------


[बृजमोहन अर सर्यूळ धीरे धीरे बात करणा छन ]
सर्यूळ -कु ह्वे सकुद ?
बृजमोहन - व्ही तो सवाल च !
सर्यूळ - जज साबन ब्वाल बल हम मादे क्वी त च। हम मादे क्वा च ?
बृजमोहन - यी त पता लगाण।
सर्यूळ - पर तुमम क्वी ना क्वी तो विचार च है ना ?
बृजमोहन -मीम आइडिया तो छौं च पर जरा समय चयेंद कि -म्यार विचार कथगा सही च।
सर्यूळ -सब कुछ दुःस्वप्न च।  है ना ?
बृजमोहन -त्यार विचार से क्वा च ?
सर्यूळ -यी त कांड लग गेन कि म्यार दिमाग मा आणु इ नी कि कु ह्वे सकुद ?

----------------------------------------------दृश्य    19 -   , Scene 19    -----------------------------------------

[डा मदन अर जज आलोक खड़ा छन अर साधारण ढंग से बात करणा छन ]
डा मदन - हम तै इख बिटेन भैर निकळण चयेंद।  भैर ! कै बि कीमत पर।
आलोक - मि मौसमविज्ञानी त नि छौं पर मै लगद कि फेरी 24 घंटा से पैल नि ऐ सकदी।
डा मदन -अर तब तक तो हत्यारा हम सबकी हत्या कौरिक चल जालु।
अलोक -शायद हम बच जौंला।  मि हर तरह की ऐतियात लीणु छौं।
डा मदन -पता च।  इथगा मा तीन हत्या ह्वेइ गेन।
अलोक -अवश्य।  पर तब हम अजाण छया अर अब सब तयार छन कि -
डा मदन -हम कौरी क्या सकदां।  आज ना सुबेर सब -
अलोक -भौत कुछ च जु हम कर सकदां।
डा मदन -पर  हम तै पता इ नी च कि उ कु ह्वे सकद।
अलोक -मि इन नि बोल सकुद किलैकि -
डा मदन -मतलब तुम जाणदा छंवां कि कु - ?
अलोक -हाँ पूरा तो ना पर अन्दाज तो पक्को च कि -
डा मदन -मतलब तुम तै पता च ?
अलोक -एविडेंस तो नि छन पर लगणु च कि क्वा च -
डा मदन -मि बिलकुल नि समजणु छौं की तुम -
----------------------------------------------दृश्य  20   -   , Scene  20   -----------------------------------------
[कोमल धार्मिक किताब पढ़नी च।  अब वा डायरी लिखण लग जांद ]

कोमल [अफिक ]- एक हौर दर्दनाक हादसा ह्वे ग्ये। जनरल महेशा की हत्या ह्वे गे। अर यु तब ह्वे जब आलोक जीन अपण विचार सब तै बतैन। वूंक पूरो ख़याल च बल   हम मादे इ क्वी हत्यारा च। मतलब क्वी एक कातिल च। निर्दयी ! कु ह्वालु ? कु ? कु ? वु ? ना।  वु ? वु बि ना ? तो फिर अवश्य ही दर्शन लाल  कातिल च ---- अवश्य ही दर्शन लाल कातिल च
[अचानक वा दिखदि कि वींन क्या लेखि दे ]
दर्शन लाल ? क्या बकबास च यु ? [वा कागज फाड़दि अर मोड़ माड़िक दर्शकों तरफ फेंकी दीन्दी ]
क्या मि कखि पागल तो नि ह्वे ग्यों ? पागल ?



    अनुवाद - भीष्म कुकरेती

---------------------------यहां कोई ज़िंदा नहीं बचेगा [इख कैन ज़िंदा  नि बचण ]नाटक कु शेष भाग अंक 2 दृश्य  1  माँ पौड़ो ------------------
------------------------------ यहां कोई ज़िंदा नहीं बचेगा [इख कैन ज़िंदा  नि बचण ]Next Part of Play in Act -2 Scene  1 -------------------






Bhishma Kukreti

यहां कोई ज़िंदा नहीं बचेगा [इख कैन ज़िंदा  नि बचण ]
[नाटक -केवल प्रशिक्षण हेतु ]
अनुवाद - भीष्म कुकरेती
अंक 1 का दृश्य 20 से अग्वाड़ी

----------------------------------------------अंक 2 , दृश्य   1  -   , Scene   1  -----------------------------------------
                       -----------------------------ड्रवाइंग रूम ------- 


[कोमल , आलोक , डा मदन , नंदा , धूमल , बृजमोहन बैठ्याँ छन। सर्यूळ चाय की ट्रे लेक आंद।  सब झटका से खड़ ह्वे जांदन। ]
सर्यूळ -क्या पर्दा खींच द्यूं ?
सब - हाँ हाँ।
नंदा - कोमल चाय बणैलि क्या ?
कोमल -ना ना भै ना।  मेरि स्वेटर की बुणै खराब जि ह्वे जालि। कैन ऊँ तै बि द्याख ?
नंदा - न [वा चाय बणानो ट्रेक पास जांद ]
धूमल -चाय वाह ! डिनर  का बाद चाय ! वाह। इंतजाम  तो सही च।  हाँ ?
बृजमोहन - हाँ बिलकुल सही।
सर्यूळ -इखक टेबल क्लॉथ कख गे ?
आलोक - क्या टेबल क्लॉथ सुबेर बि छौ ?
सर्यूळ -जी हाँ।  बिलकुल छौ।
बृजमोहन -यख कुछ बि ह्वे सकद।  पर टेबल क्लॉथ से क्वी कै तै कतल नि कर सकद। भूल जा अर अपण काम कौर।
[सर्यूळ जांद ]
कोमल - मि त अपण कमरा मा जाणु छौं।
नंदा -मी बि।
[द्वी जांदन ]----------------------------------------------अंक 2 , दृश्य   2   -   , Scene   2   -----------------------------------------
[ , आलोक , डा मदन , , धूमल , बृजमोहन बैठ्याँ छन। क्वी अखबार पढ़णु  च। क्वी सिगरेट पीणु ह।  क्वी बस इनि समय बिताणु च। सर्यूळ किचन मा व्यस्त ]
आलोक - मि कमरा मा जाणु छौं।  अर हाँ सब अपण कमरा पट्ट से बंद करिक हि रैन हाँ।
बृजमोहन - मेरी राय  च कि दरवज पर कुर्सी बि चिपकै देन।  क्वी बि दरवाजों पेंच खोली सकुद।
धूमल -तेरी परेशानी या च कि तू भौत अधिक जाणदु।
आलोक - अच्छा मि त बैडरूम मा जाणु छौं।  सुबेर मिल्दां।
[सब जांदन ]
सर्यूळ [मिनिएचरुं तै देखिक ]- अब ट्रिक नि चौललि [मिनिएचरुं तै उठैक ली जांद ]


----------------------------------------------अंक 2 , दृश्य    3 -   , Scene   3   -----------------------------------------
----------------------------------------[   सुबेर ]------------------------------------------------[ आलोक , डा मदन , नंदा , धूमल , बृजमोहन चलणा छन।  धूमल बुलणु च ]
धूमल - सर्यूळ नि मिलणु च।  कखि बि नी मिलणु च।  वैक बिस्तर साफ़ साफ़ बताणु च कि वू से छैं च।  उस्तरा , साबण नम छन माने वू सुबेर तक तो ज़िंदा छौ। केतली बि नी च अर स्टोव बि नि जल्युं च । पर छ कख च ?
नंदा - मतबल क्या वु हमर वैक ----बान ---कखि लुकि गे ?
धूमल - प्यारी गुड़िया ! मि सब तरफ से सुचणु छौं। मेरी सलाह च कि जब तक कातिल कु पता नि चल्दु तब तक हम सब तै एक साथ इ रौण चयेंद।
आलोक - ह्वे सकद च वु द्वीप मा कखि चल गे हो।  अर कोमल बि नि दिखेणि च ?
[इतना मा कोमल आदि ]
बृजमोहन - कोमल यी क्या मूर्खता च ? इखुल्या इखुलि द्वीप मा घुमणि छे ? पता च ना हम कैं मुसीबत मा छंवां ?
कोमल -बृजमोहन जी मि चौकन्नी ह्वेक सबि तरफ नजर रखद हाँ !
बृजमोहन - कखि सर्यूळ तै बि द्याख ?
कोमल - ना मीन तो नि द्याख।  क्यों ?
आलोक - सर्यूळ गायब च पर नास्ता की टेबल तयार च।
बृजमोहन- ह्वे सकद रात तयार कर ले हो ?
नंदा - अर मिनिएचर सैनिक ! केवल छै छन अब -
धूमल - मतलब , मतलब अब एक की मौत -[स्टेज से भैर जांद अर सर्युल की लाश खेंचिक लांद , सर्यूळ कु सर का पिछवाड़ा पर कुलाड़ी कु घाव , खून ] लया  सर्यूळ पर मृत अवस्था मा। अर वैक बगल माँ खून भरी कुलाड़ी -

----------------------------------------------अंक 2 , दृश्य    4  -   , Scene   4    -----------------------------------------
--------------------हत्या  कु दृश्य -----------------------------------------------
[बृजमोहन कुलाड़ी परखणु च। डा मदन शरीर चेक करणु च। आलोक अर धूमल खड़ छन। कोमल अर नंदा नि छन ]
डा मदन - यु बिलकुल साफ़ च कि हत्यारान पैथर बिटेन चोट कार। पैल एक मार मार अर फिर दुसर मार।
आलोक -क्या ज्यादा ताकत की जरूरत पड़ी होली ?
डा मदन - एक औरत बि ये काम कर सकिद छे।  लड़की बि सरलता से इन काम कर सकदन। कोमल उन त पतली लगदी पर इन लड़की पर भौत ताकत हूंदी। ज्वा स्त्री अकेला रौणै आड़ती हो तो वा इन कत्ल कर सकदी।
बृजमोहन - हाथों छाप पूंछे गेन।
[हंसी की आवाज , नंदा पागलपन जन हंसी हंसदी स्टेज मा आदि ]
नंदा [हंसणी च ]- ये द्वीप माँ भौत सा चिमुल्ठ  छन।  बतावो कि शहद कख मीलल ? हाहा हां -
[सब वींतै घूरिक दिखदन ]
नंदा -क्या छंवां मि तैं टक लगैक दिखणा ? हरेक का कमरा मा एक कविता कि

दस सैनिक घुमणो गेन
एकक सांस रुकि गे तब नौ रै गेन
...
एकान अफु इ काट दे अर  तब छै   रै गेन
छै सैनिक शहद जमा करणो गेन
एक तै चिमल्ठुन तड़कै दे  अर  तब पांच  रै गेन

मतलब अब कै तै चिमल्ठुन तड़काण ?   क्या ये द्वीप मा चिमल्ठ  पाळे जांदन ? हाहाहा
[डा मदन नंदा पर झापड़ मारद ]
नंदा [हिचकी आंदन , रुंदी च , फिर सामन्य हूंदी ] सॉरी।  अब मि ठीक छौं।  मिस कोमल अर मि आपकुण नास्ता बणौदा।  कैम माचिसक तिल्ली च।  आग जगाण। [भैर जांदी ]
बृजमोहन - भौत बढ़िया कार।  बिचारी भी से -
मदन -इन मा मीम क्वी विकल्प नि छौ।  हिस्टीरिया ऐ गे। अर फिर थप्पड़ ही -
बृजमोहन - पर व हिस्टॉरिकल नी च।
डा मदन -न व हिस्टॉरिकल त नी च। व संवेदनशील , विचार करण वळि च। अचानक विपदा से इन ह्वे जांद। कैपर बि दौरा पद सकद।
धूमल - चलो नास्ता करे जावो।
[सब चल्दन ]

----------------------------------------------अंक 2 , दृश्य    -   , Scene  6    -----------------------------------------
----------------------------------------------टेबल माँ विचार विमर्श -------------------------------------------------

[आलोक , डा मदन , नंदा , धूमल , बृजमोहन   टेबल का चारों और बैठ्याँ छन।  नास्ता ह्वे गे ]
आलोक - मेरी समझ से हम सब तै ड्रवाइंग रूम मा विचार विमर्श करण चयेंद।
[सब स्वीकार करदन ]
नंदा -हम जरा बर्तन साफ़ सफाई -
धूमल -हम सब बर्तन किचन मा लांदवां।
नंदा - धन्यवाद
[कोमल उठणै कोशिस करदी पर धम से गिर जान्दि ]
कोमल -ये नंदा
आलोक - कुछ परेशानी ?
कोमल - मि नंदा की सहयता करण चाणु छौ पर पता नी कि -कुछ उलटी सि लगणी च -
डा मदन -हूंद च।  शौक का बाद हूंद च , उलटी की शिकायत।
कोमल -मि बैठद छौं।  जब उलटी /चक्कर आणो शिकायत नि रैली तो जौलु।
डा मदन -क्वी दवै ?
कोमल - ना जरूरत नि पोड़ली।
बृजमोहन - मि नंदा की मदद करुद।

[कोमल इखुलि च।  उलटी की इच्छा अब निंद मा बदलेणि च। इथगा मा गुणगुणाट सुणेन्दि।  ]
कोमल -यी मधुमक्ख्युं जन आवाज  -- चिमल्ठ ? मि उठि नि सकणु छौं , बोल नि सकणु छौं।   
कोमल तै चिमल्ठ  दिखेंदन।
[एक काळु कपड़ों मा आंद कोमल का हतुं मा इंजेक्सन घुस्यांद। ]
----------------------------------------------अंक 2 , दृश्य    -   7  Scene     7 -----------------------------------------

---------------------------प्रतीक्षा ----------------------------------------------------
[आलोक , डा मदन , नंदा , धूमल , बृजमोहन कोमल की जग्वाळ करणा छन ]
नंदा - मि वीं तै लाणो जौं ?
बृजमोहन -एक मिनट हाँ।
[नंदा बैठ जांदी ]
बृजमोहन -द्याखो मै लगद कि हत्या हम मादे क्वी जनानी करणी च।
मदन - उदेस्य ?
बृजमोहन - धार्मिक अनुष्ठान !
मदन - बिलकुल ह्वै बि सकद।  मि तुमर बिचारुं विरोध मा बि नि छौं।  पर क्वी पक्को प्रमाण नी च।
नंदा - विचारी रुस्वड़ मा कुछ अजीब सि हालत मा  छे मि वीं तै लयाँद। वींक आँख -
धूमल -तुम आँख से कुछ नि पता लगै सकदां। हमर सब्युंक होश ठिकाणा पर नि छन।
बृजमोहन - टेप सुणणो बाद सब्युंन अपर गाथा बताइ पर कोमलन नि बताइ।  आखिर किलै ?
नंदा - मि तै बतै च।  मृदुला वींक नौकरानी छे।  कुछ समय बाद मृदुला  गर्भवती ह्वे गे। कोमलन वीं तै निकाळ दे।  कुछ समय बाद मृदुलान आत्महत्या कर दे।
आलोक - सीढ़ी सि कथा।  सब विश्वास कारल।  क्या पैथर कोमल तै पश्चाताप बि ह्वे ?
नंदा -ना।
आलोक - अब देर सि ह्वे गे।  हम तै कोमल तै बुलाण चयेंद।
[सब दुसर कमरा मा जांदन अर सब आश्चर्य मा ]
बृजमोहन - ये मेरी ब्वे ! स्या तो मृत च।
धूमल - डा जरा द्याखदी।  जब हम भैर ऐ छ तो वा ठीक ठाक छे ?
मदन [तपास करिक ] -इंजेक्सन से मौत !
[मधुमक्खी की आवाज ]
नंदा - मधुमक्खी।  मीन सुबेर बोली छौ कि -
मदन - मधुमक्खी का काटण से मौत नि ह्वे।
आलोक - तो ?
मदन - विष से। इंजेक्सन द्वारा शरीर मा विष पंहुचाये गे।
आलोक - कु विष ?
मदन - शायद पोटैसियम साइनाइड।
नंदा - पर वा मधुमक्खी।  यु इन अकस्मात संयोग ह्वे सकद क्या ?
धूमल - यु संयोग नी च।  वु एकदम पागल च।
आलोक - विश्लेषण की शक्ति राखो। क्या हम मादे क्वी अपण दगड़ इंजेक्सन लै छौ ?
मदन - हाँ मि हमेशा खाली इंजेक्सन लेक चल्दु।
आलोक - अब इंजेक्सन कख च ?
मदन - कन कख हक ? म्यार सूटकेस पुटुक अर कख।
आलोक - जरा सूटकेस लयावदी
[मदन जांद अर सूटकेस लेक आंद।  सूटकेस की जांच हूंद पर इंजेक्सन उख नी च ]
बृजमोहन - सिरिंज नी च।
मदन - मतलब कैन सिरिंज निकाळ।  अवश्य सिरिंज निकाळ।
आलोक - अब हम पांच छंवां।  हम मादे एक हत्यारा च। खतरा च।  डा तुमम क्या क्या दवा छन ?
मदन - बस कुछ गोळी , एस्पिरिन , आदि आदि। साइनाइड जन कुछ ना।
आलोक - मीम कुछ सीणो गोळी छन। हाँ ओवरडोज ह्वे तो खतरनाक ह्वे सकदन।  धूमल ! तुमम रिवाल्वर छयो ?
धूमल -यदि छैं बि च तो ?
आलोक - हम्म जु बि खतरनाक चीज जन दवाई , गोळी , चक्कु , खुंकरि , रिवाल्वर जु बि च एक जगा बंद कर दीण चयेंदन।
धूमल -मीन रिवाल्वर नि दीण।
आलोक - तुम तो पुलिस मा छया तो तुम बगैर रिवाल्वर बि संघर्ष कर सकदां।
धूमल -ठीक च दींदु छौं।
आलोक - आप संवेदनशील छंवां। रिवाल्वर कख च ?
धूमल - इकि ड्रावर मा।
[ रिवॉल्वर ड्रावर मा नी च ]
----------------------------------------------अंक 2 , दृश्य    -    Scene   8 -----------------------------------------
----------------------कमरा मा खोज ---------------------------------------

[धूमल तै आलोक समझाणा छन।  मदन अर बृजमोहन   कमरा मा खोज करणा छन। ]
धूमल - संतुष्ट ?
आलोक - मिस नंदा।  अब सब संतुष्टि कर याल हाँ !
नंदा - हाँ अब हमम खतरनाक हथियार अर दवै नि छन। अब हम यूँ सब तै एक जगा बंद कर दींदा।  वीं अलमारी माँ बंद कर दींदां।
[सब दवा आदि अलमारी मा धरदन ]
बृजमोहन - पर चाबी कैमा राली ?
[आलोक एक चाबी धूमल तैं दींद अर एक बृजमोहन तै ]
आलोक - पर अबि बि रिवॉल्वर की समस्या तो छैं इ च ?
बृजमोहन - रिवाल्वर कु मालिक धूमल -
धूमल - पर मीन ब्वाल नी कि रिवाल्वर हर्ची गे।
आलोक - तीन रिवॉल्वर कब आखिरैं देखि छे ?
धूमल - ब्याळि रात सीण से पैल मीन चेक कौर छौ।  ड्रावर मा इ छे।
आलोक - याने कि जब हम सर्यूळ की खोज माँ छया या वैक शरीर की जांच करणा छया तब इ रिवॉल्वर गम ह्वे ह्वेली।
नंदा -अवश्य ही कखी घौर भितर इ हूण चयेंद। इखि खुज्याण चयेंद।
आलोक - मि तै संदेह च।  हत्यारा का पास छुपाणो जगा कु ज्ञान ह्वालु।  तो खुज्याण बेकार च।
बृजमोहन  -मि नि जणदु कि रिवाल्वर कख च ? पर सिरिंज कख च मि जणदु छौं।  म्यार पैथर आवो।
[सब खिड़की का पास जांदन।  सिरिंज अर तुड़ी मुड़ीं एक मिनिएचर सैनिक मील ]
बृजमोहन - हत्या का बाद एक या इ जगा छे जख हत्यारा यूँ चीजुं  सकुद छौ।
नंदा - अब रिवॉल्वर खुज्याण चयेंद
आलोक - पर सब एक साथ हाँ।

----------------------------------------------अंक 2 , दृश्य    -    Scene   9 -----------------------------------------
---------------------------------खोज का बाद ----------------------
[सब गोलघ्यारा  मा बैठ्याँ छन। चिंतित अर उचमिचि का साथ।   बृजमोहन घुमणु च ]
आलोक - रिवॉल्वर नी मील।  कख ह्वे सकदी ? हम हथ पर हथ धौरिक नि बैठ सकदां।  हम तै कुछ ना कुछ करण इ चयेंद।  हम तै भैर बि खुज्याण चयेंद। यदि बचण च तो -
बृजमोहन - ये मौसम मा ? भैर जोर की बरखा हूणि च।
धूमल - समय की बात च।  बरखा तो बंद ह्वेली इ। मौसम ठीक हूणों बाद क्वी सिग्नल , उज्यळ दिखैक या कुछ ना कुछ करिक -
मदन - समय ही त समस्या च। तब तक तो हम सब समाप्त !
आलोक - यदि हम सावधान रौला तो बच सकदां।
[सब व्यथित छन अर एक हैंकाक मुख पर दिखदन।  घड़ीन पांच बजैन ]
नंदा - कैन चाय पीणै ?
बृजमोहन -एक कप ह्वे जाव  तो !
नंदा - ठीक च मि बणान्दु।  आप इखमि राओ।
आलोक - हम सब औंदा अर दिखला कि तु  कन चा बणांदि।
नंदा - ठीक च।
आलोक - हम सब तै सावधान रौण चयेंद।
[सब जांदन अर कुछ देर बाद हथ पर चाय कप लेकि आंदन ]
धूमल - [बिजली स्विच ऑन करद ]  - अरे सर्यूळो गुजरणो बाद जनरेटरक इंजिन तो चलाई नी च। हम भैर जैक इंजिन चालु करदां।
आलोक - भैरक कमरा मा मोमबत्ती बि छन।  हम ऊँ तै लयोंदा
धूमल - ठीक च मि लांद।
कोमल - मै अपर कमरा मा जैक मुख ध्वेक आंदु। [जांदी ]
[सब एक हैंकाक मुख देखिक चाय पीणा छन।  इथगा मा नंदा कु चिल्लाणो आवाज ]
नंदा - मदद , मदद -मद  -

----------------------------------------------अंक 2 , दृश्य    -   10  Scene  10  -----------------------------------------

[वीरा खड़ी च। घबराईं च। चिल्लाणी च।  अचानक धूमल ,बृजमोहन अर मदन प्रवेश करदन ]
मदन - क्या ह्वे ?
धूमल -क्या ह्वाइ ?
[नंदा अग्नै बढ़दी अर भीम पड़  जांदी ]
धूमल - ये मेरी ब्वे ! सी द्याखदी !
[सब दिखदन कि समुद्री घास छत से लटकणि च ]
नंदा - समुद्री घास छे , बस समुद्री घास - गंध तो इनि आणि  छे।
धूमल - क्वी ब्रैंडी लाओ।
[बृजमोहन दौड़ीक जांद अर ब्रैंडी लेक आंद। धूमल ब्रैंडी गिलास मा डाळद अर नंदा का गिच पर लगांद ]
नंदा [पीण इ   वळि छे पर फिर गिच बंद करदी ]- ना ना। कखन ऐ या ब्रैंडी ?
बृजमोहन - तौळ बिटेन।
नंदा -मीन नि पीणाइ।
धूमल - बरोबर बरोबर।  यद्यपि तू परेशान छे पर सचेत छे हाँ।  मि बिन खुलीं बोतल लांदु। [भैर जांद ]
नंदा - ना मि पाणी पे लील्यू।
बृजमोहन -या ब्रैंडी ठीक च।
डा मदन - तू कन कै जाणदि ?
बृजमोहन - मीन कुछ मिलै दे होलु क्या ?
मदन  - म्यार मतलब ते से नी च।  कैन बि , तीन या कै हौरन कुछ मिलै दे हो तो ?
[धूमल बिनखुलिं बोतल लांद ]
धूमल - रिजॉर्ट मा शराब की कमी नी च। इखमा धोखा नी च।  तू पेलि।  [नंदा ब्रैंडी पींदी ]
धूमल - एक हत्या नि ह्वे सौक।
नंदा - मतलब मेरी ?
धूमल - शायद ! डरैक बि हत्या हून्दन।  है ना डाक्टर मदन ?
मदन - हूँ ह्वे सकद च।
नंदा - जस्टिस आलोक कख छन ?
धूमल - हैं ? हमन सोच वु हमर पैथर छन।
डा मदन -  हाँ हमर पैथर - यद्यपि बुड्या छन पर इन बि ना की -
धूमल - कुछ अजीब च
बृजमोहन - चलो ऊँ तै दिखदां।
मदन - यद्यपि उ आण -पर - आलोक जी आलोक जी ! कख छंवां ? अलोक जी !










----------------------------------------------अंक 2 , दृश्य    -    Scene   -----------------------------------------

                 अनुवाद - भीष्म कुकरेती
---------------------------यहां कोई ज़िंदा नहीं बचेगा [इख कैन ज़िंदा  नि बचण ]नाटक कु शेष भाग अंक -2 दृश्य 11   माँ पौड़ो ------------------
------------------------------ यहां कोई ज़िंदा नहीं बचेगा [इख कैन ज़िंदा  नि बचण ]Next Part of Play in Scene Act -2 Scene 11 -------------------