• Welcome to MeraPahad Community Of Uttarakhand Lovers.
 

Articles By Bhisma Kukreti - श्री भीष्म कुकरेती जी के लेख

Started by एम.एस. मेहता /M S Mehta 9910532720, July 26, 2009, 12:54:53 PM

Bhishma Kukreti

Suradi ka Andur: A Fine Sensitive, Experiencing Garhwali Story

                (Review of Garhwali Story Collection 'Banj ki Peed' by Mohan Lal Negi) 

                                 Bhishma Kukreti

[Notes on Fine Sensitive, Experiencing Stories; Fine Sensitive, Experiencing Stories; Fine Sensitive, Experiencing Uttarakhandi Stories; Fine Sensitive, Experiencing Mid Himalayan Stories; Fine Sensitive, Experiencing Himalayan Stories; Fine Sensitive, Experiencing North Indian Stories; Fine Sensitive, Experiencing Indian Stories; Fine Sensitive, Experiencing Indian sub continental Stories; Fine Sensitive, Experiencing SAARC Countries Stories; Fine Sensitive, Experiencing South Asian Stories; Fine Sensitive, Experiencing  Asian Stories]
[बाल मनोविज्ञान, प्रकृति चित्रण कोमल संवेदना युक्त कहानी , कथा; बाल मनोविज्ञान, प्रकृति चित्रण कोमल संवेदना युक्त गढ़वाली कहानी , कथा; बाल मनोविज्ञान, प्रकृति चित्रण कोमल संवेदना युक्त उत्तराखंडी कहानी , कथा; बाल मनोविज्ञान, प्रकृति चित्रण कोमल संवेदना युक्त मध्य हिमालयी कहानी , कथा; बाल मनोविज्ञान, प्रकृति चित्रण कोमल संवेदना युक्त हिमालयी कहानी , कथा; बाल मनोविज्ञान, प्रकृति चित्रण कोमल संवेदना युक्त उत्तर भारतीय कहानी , कथा; बाल मनोविज्ञान, प्रकृति चित्रण कोमल संवेदना युक्त भारतीय कहानी , कथा; बाल मनोविज्ञान, प्रकृति चित्रण कोमल संवेदना युक्त सार्क देशीय कहानी , कथा; बाल मनोविज्ञान, प्रकृति चित्रण कोमल संवेदना युक्त दक्षिण एशियाई कहानी , कथा; बाल मनोविज्ञान, प्रकृति चित्रण कोमल संवेदना युक्त एशियाई कहानी , कथा लेखमाला ]

         'Suradi ka Andur' is the best example of very fine sensitive, experiencing, portraying Garhwali geographical beauty and children psychology –modern Garhwali story.  There are eggs of Suradi bird on the tree branch.  She used to come and see them. One day she told about eggs to her younger brother. He used to touch them to know about the life of eggs and one egg fell down and broken away. However, one egg is safe and there is hope for next generation.
    The story starts from geographical description of outside of village. There is love of a caw mother to her calf. There are emotions of Suradi bird in the story. There is suspense and excitement of children. The climax is breaking of the egg.
        'Suradi ka Andur' is the best story of story collection 'Banj ki Peed' in terms emotional show, easy flow of story, sensitivity, children psychology implicit morality, experiencing.
Reference-
Dr Anil Dabral, Garhwali Gady ki Parampara

Copyright@ Bhishma Kukreti, 21/6/2012
Notes on Fine Sensitive, Experiencing Stories; Fine Sensitive, Experiencing Stories; Fine Sensitive, Experiencing Uttarakhandi Stories; Fine Sensitive, Experiencing Mid Himalayan Stories; Fine Sensitive, Experiencing Himalayan Stories; Fine Sensitive, Experiencing North Indian Stories; Fine Sensitive, Experiencing Indian Stories; Fine Sensitive, Experiencing Indian sub continental Stories; Fine Sensitive, Experiencing SAARC Countries Stories; Fine Sensitive, Experiencing South Asian Stories; Fine Sensitive, Experiencing  Asian Stories to be continued......
बाल मनोविज्ञान, प्रकृति चित्रण कोमल संवेदना युक्त कहानी , कथा; बाल मनोविज्ञान, प्रकृति चित्रण कोमल संवेदना युक्त गढ़वाली कहानी , कथा; बाल मनोविज्ञान, प्रकृति चित्रण कोमल संवेदना युक्त उत्तराखंडी कहानी , कथा; बाल मनोविज्ञान, प्रकृति चित्रण कोमल संवेदना युक्त मध्य हिमालयी कहानी , कथा; बाल मनोविज्ञान, प्रकृति चित्रण कोमल संवेदना युक्त हिमालयी कहानी , कथा; बाल मनोविज्ञान, प्रकृति चित्रण कोमल संवेदना युक्त उत्तर भारतीय कहानी , कथा; बाल मनोविज्ञान, प्रकृति चित्रण कोमल संवेदना युक्त भारतीय कहानी , कथा; बाल मनोविज्ञान, प्रकृति चित्रण कोमल संवेदना युक्त सार्क देशीय कहानी , कथा; बाल मनोविज्ञान, प्रकृति चित्रण कोमल संवेदना युक्त दक्षिण एशियाई कहानी , कथा; बाल मनोविज्ञान, प्रकृति चित्रण कोमल संवेदना युक्त एशियाई कहानी , कथा लेखमाला जारी ...

Bhishma Kukreti

शराब बंदी सम्बन्धी लघु नाटक, शराब बंदी सम्बन्धी लघु गढवाली नाटक,शराब बंदी सम्बन्धी लघु उत्तराखंडी नाटक,शराब बंदी सम्बन्धी लघु मध्य हिमालयी  नाटक,शराब बंदी सम्बन्धी लघु हिमालयी नाटक,शराब बंदी सम्बन्धी लघु उत्तर भारतीय नाटक,
शराब बंदी सम्बन्धी लघु भारतीय नाटक,शराब बंदी सम्बन्धी लघु दक्षिण एशियाई नाटक,शराब बंदी सम्बन्धी लघु एशियाई नाटक लेखमाला जारी .....

Bhishma Kukreti

Garibee: a Garhwali Stage Play about You get what You Sow

(Review of a Garhwali Short Stage Play 'Garibee' (1992) written by playwright@ Om Prakash Semwal) 

                                  Bhishma Kukreti

[Notes on short Stage plays about parenting and anti liquor consumption; short Garhwali Stage plays about parenting and anti liquor consumption; short Uttarakhandi Stage plays about parenting and anti liquor consumption; short Mid Himalayan Stage plays about parenting and anti liquor consumption; short Himalayan Stage plays about parenting and anti liquor consumption; short North Indian Stage plays about parenting and anti liquor consumption; short Indian Stage plays about parenting and anti liquor consumption; short South Asian Stage plays about parenting and anti liquor consumption; short Asian Stage plays about parenting and anti liquor consumption]
[शराब बंदी सम्बन्धी लघु नाटक, शराब बंदी सम्बन्धी लघु गढवाली नाटक,शराब बंदी सम्बन्धी लघु उत्तराखंडी नाटक,शराब बंदी सम्बन्धी लघु मध्य हिमालयी नाटक,शराब बंदी सम्बन्धी लघु हिमालयी नाटक,शराब बंदी सम्बन्धी लघु उत्तर भारतीय नाटक,शराब बंदी सम्बन्धी लघु भारतीय नाटक,शराब बंदी सम्बन्धी लघु दक्षिण एशियाई नाटक,शराब बंदी सम्बन्धी लघु एशियाई नाटक लेखमाला ]
   Garhwali fiction writer and poet Om Prakash Semwal wrote short play 'Garibee 'for the school going students. The play was staged in Chopta in 1992.
   The short Garhwali stage play is about the spread and its bad effects of alcoholism in Garhwal (Gham ast t Garhwal mast).
  Envied by rich position of Nartu, Bhadu also starts country liquor business. Instead of sending school, Bhadu involves his son Gwabrya in liquor business. Bhadu usually beats Gwabrya for his mistakes. One day Gwabrya takes a cruelest step against his father's beating.
  The play takes two subjects together that alcoholism is because of older generation for appreciating alcohol consumption before the children and taking children in alcohol business. Another implicit story is that what you sow you will get the same.
    The stage play or short drama 'Garibee' is written for morality teaching but morality is implicit in the stage play and there are no preaching speeches at all. The drama is successful in preaching against alcoholism and also teaches for better ways of parenting too.
  Om Prakash Semwal uses simple dialogues keeping in mind the children as audience. The dialogues are from day to day life of rural Garhwal.

Copyright@ Bhishma Kukreti, 21/6/2012
Notes on short Stage plays about parenting and anti liquor consumption; short Garhwali Stage plays about parenting and anti liquor consumption; short Uttarakhandi Stage plays about parenting and anti liquor consumption; short Mid Himalayan Stage plays about parenting and anti liquor consumption; short Himalayan Stage plays about parenting and anti liquor consumption; short North Indian Stage plays about parenting and anti liquor consumption; short Indian Stage plays about parenting and anti liquor consumption; short South Asian Stage plays about parenting and anti liquor consumption; short Asian Stage plays about parenting and anti liquor consumption to be continued...
शराब बंदी सम्बन्धी लघु नाटक, शराब बंदी सम्बन्धी लघु गढवाली नाटक,शराब बंदी सम्बन्धी लघु उत्तराखंडी नाटक,शराब बंदी सम्बन्धी लघु मध्य हिमालयी नाटक,शराब बंदी सम्बन्धी लघु हिमालयी नाटक,शराब बंदी सम्बन्धी लघु उत्तर भारतीय नाटक,
शराब बंदी सम्बन्धी लघु भारतीय नाटक,शराब बंदी सम्बन्धी लघु दक्षिण एशियाई नाटक,शराब बंदी सम्बन्धी लघु एशियाई नाटक लेखमाला जारी .....

Bhishma Kukreti

Samoon: A Memoir type of Garhwali Story

(Review of Garhwali Story Collection 'Burans Ki peed' (1987) by Mohan Lal Negi)

                                                     Bhishma Kukreti
'Samoon' is purely a memoir and the fiction creator Negi tried to tie the memoirs in story form. This may be a trial of experiment. Dr Dabral states that 'Samoon' is not story because a couple of aspects of story are lacking in it to cal 'Samoon 'a story. 
  There many description of tour and travel including Gangotri travel in 'Samoon'.

Reference-
Dr Anil Dabral, 2007, Garhwali Gady Parampara: Itihas se Vartman

Copyright@ Bhishma Kukreti, 22/6/2012

Bhishma Kukreti

Nasha: An Awareness Garhwali Drama about Addiction

     (Review of a short Garhwali Drama 'Nasha' (1993) written by Om Prakash Semwal)

                                     Bhishma Kukreti
 
            Om Prakash Semwal wrote and staged 'Nasha' a Garhwali drama in August 1993 in Chamoli, Rudraprayag- Garhwal - Uttarakhand.  The drama is about making students and parents aware about the reasons, dark sides and the possibilities of being addiction free.  The drama makes aware parents that if the parents don't look after the attitude and friend circle of their children there might be possibility of child getting tobacco or and drug addicted. If the parents don't take care at initial level of addiction of the child it becomes very difficult for child leaving smoking or taking drugs.
  Definitely the drama is written for one aim and that is for students. Therefore, writer paid attention on the finer points of the subject.
  The short drama is also suitable for street theatre or as filler drama.

Copyright@ Bhishma Kukreti, 22/6/2012

Bhishma Kukreti

Burans Ki peed: A Sad Garhwali Story of a Beautiful Girl

(Review of Garhwali Story Collection 'Burans Ki peed' (1987) by Mohan Lal Negi)

                                Review by Bhishma Kukreti


[Notes on hundred years of a language modern stories; hundred years of modern Garhwali Stores; hundred years of a Uttarakhandi language modern  Stories; hundred years of a Mid Himalayan language modern stories; hundred years of a Himalayan language modern  stories; hundred years of a North Indian language modern stories; hundred years of an Indian language modern  stories; hundred years of an Indian subcontinent language modern  stories; hundred years of a SSAARC Countries language modern  stories; hundred years of a South Asian language  modern stories; hundred years of an Asian language modern  stories ]
[कथाओं में सौन्दर्यबोध व करुणा; गढ़वाली कथाओं में सौन्दर्यबोध व करुणा; उत्तराखंडी कथाओं में सौन्दर्यबोध व करुणा; मध्य हिमालयी कथाओं में सौन्दर्यबोध व करुणा; हिमालयी कथाओं में सौन्दर्यबोध व करुणा; उत्तर भारतीयकथाओं में सौन्दर्यबोध व करुणा; भारतीय कथाओं में सौन्दर्यबोध व करुणा; सार्क देशीय कथाओं में सौन्दर्यबोध व करुणा; दक्षिण एशियाई कथाओं में सौन्दर्यबोध व करुणा; एशियाई कथाओं में सौन्दर्यबोध व करुणा लेखमाला ]
            'Burans Ki peed' is one of the representative stories of story collection 'Burans Ki peed' of Mohan Lal Negi.  The story has two parts .The first part is daily life of a school teacher Dayalu. Second part is about a beautiful girl Roop Dei. Mohan Lal Negi is here an expert in portraying a Garhwali female beauty.         
क्य गोरी उज्यळि अर छड छडि बांद ताहि. गल्वडि लाल जन बुरांस कु फूल हो फुल्युं. उबारी वा कै ठंडा मुलुक कि कलबली डाळि छार थै देखिक रौंस ल्हगदि थै. मन बोल्दु अपणा डेरा ल्हिजाण उपाडिक तैं.
          Roopa married to an ailing man and he dies shortly after their marriage. Roop Mati has to spend her life with her mother in law even after many suppression and bad words from her mother in law.
    Mohan Lal Negi portrays the beauty of Roop Dei brilliantly and the suffering of Roopdei with various phrases and incidents those create pathos in the readers mind. The portraying beauty and suffering bring slowness in the story. Though there is no twist in the story after the death of husband of Rup Dei the readers is engaged in the story because the mastery of Mohan Lal Negi on words and phrases. Mohan lal negi uses various types of suitable proverbs and saying for narrating the tale. Negi is expert creating raptures of love and pathos.
  Dr Anil Dabral rate the story as one of the best stories of Mohan Lal Negi and puts 'Burans Ki peed' equal to 'Junyali rat'.

Reference-
Dr Anil Dabral, Garhwali Gady Parampara
Copyright@ Bhishma Kukreti, 23/6/2012
Notes on hundred years of a language stories; hundred years of modern Garhwali Stores; hundred years of a Uttarakhandi language modern  Stories; hundred years of a Mid Himalayan language modern stories; hundred years of a Himalayan language modern  stories; hundred years of a North Indian language modern stories; hundred years of an Indian language modern  stories; hundred years of an Indian subcontinent language modern  stories; hundred years of a SSAARC Countries language modern  stories; hundred years of a South Asian language  modern stories; hundred years of an Asian language modern  stories to be continued.....
कथाओं में सौन्दर्यबोध व करुणा; गढ़वाली कथाओं में सौन्दर्यबोध व करुणा; उत्तराखंडी कथाओं में सौन्दर्यबोध व करुणा; मध्य हिमालयी कथाओं में सौन्दर्यबोध व करुणा; हिमालयी कथाओं में सौन्दर्यबोध व करुणा; उत्तर भारतीयकथाओं में सौन्दर्यबोध व करुणा; भारतीय कथाओं में सौन्दर्यबोध व करुणा; सार्क देशीय कथाओं में सौन्दर्यबोध व करुणा; दक्षिण एशियाई कथाओं में सौन्दर्यबोध व करुणा; एशियाई कथाओं में सौन्दर्यबोध व करुणा लेखमाला जारी ...

Bhishma Kukreti

******जैकि दिल्ली तिन त ब्यटा*****



कवि- डा, नरेन्द्र गौनियाल



जैकि दिल्ली तिन त ब्यटा,हम तै छोडि जाण रै.
ब्वारी तै लिजैकी दगड़ी ,हमते बिसरी जाण रै.

हम त छवां बूड-बुड्या आंखि द्यखदा क्वी बि ना.
जांठि पकड़ी-पकड़ी कैकी,भैर-भितर हिटदिना
अपणि खैरि-विपदा हमन, कैमा लगाण रै.
.जैकि दिल्ली टिन त ब्यटा,हम तै बिसरि जाण रै

कमर यींकू दुखद सदनि,घुंडा म्यारा चसगंदा.
मींडि अर मलासि कैकि,खडा ह्वै सक्दिना.
कब्बि कै गल्या मा बबा,उन्नी पड्यां रौंला रै
जैकि दिल्ली तिन त ब्यटा,हमते बिसरि जाण रै..

अपणु-पर्याऊ क्वी बि नि छा ,हम लोगों तै देखण्या.
कैका सहारा कूड़ी यख, हम छवां जग्वलना .
नींद-भूख हर्चि सब्बि राति आंखि ताड़ रे.
जैकि दिल्ली तिन त ब्यटा ,हमते बिसरि जाण रै.

कब्बि-भूखा कबी तिसला ,इनि दिन कट्दिना
आंखि रक्-रके की बबा,त्वे तै द्यख दिना.
कब्बि घार ऐकि तिन,हमते म्वर्यूं पाण रै.
जैकि दिल्ली तिन त ब्यटा,हमते बिसरि जाण रै.

जैकि दिल्ली तिन त ब्यटा,हमते छोडि जाण रै.
ब्वारि तै लिजैकि दगड़ी,हमते बिसरि जाण रै.
      डॉ नरेन्द्र गौनियाल...



Bhishma Kukreti

                   गढ़वाली भाषौ कवि श्री गीतेश  नेगी  जी क भीष्म कुकरेती क दगड छ्वीं

* भीष्म कुकरेती - आप साहित्यौ दुनिया मा कनै ऐन ?
गी .नेगी - साहित्य  विचारौं और भाव्नौं कु शाब्दिक उम्माल च ,गद्न च  जैकू मूल स्रोत हमर समाज च अर  हमर जीवन मा हूँण वली हर खट्टी मिट्ठी घटना च  | हमर सुख दुःख ,संघर्ष ,खैर - पीड़ा ,प्रेम , हार -जीत अर हर भावनात्मक अर बौधिक  चेतना या फिर हमर जलडौं  से जुड़यूँ  हर भाव हमर मन मस्तिष्क  मा एक वैचारिक  कबलाट जन्न पैदा कैर दिन्द बस फिर एक ढसाक  लगणा  कि देर हुन्द अर  शब्दों का  छोया गीत अर कविता बणिक साहित्य कि  मी जन्न एक दम्म निरबिज्जी अर बंजी पुंगडियूँ  मा भी गीत अर कबिता का बस्गल्या छंचडा  बणिक झर झर खतेंण बैठी जन्दी , म्यार ख्याल से सोच सम्झिक या प्लानिग कैरिक  कुई भी साहित्यकार ,गीतकार या कवि  नी   बणदू  , मिल बी  कवि बणणा की या साहित्य जगत मा आणा की कब्बी  नी सोची छाई  ,एक दिन अद्धा राति मा गणित का सवाल सुल्झांद सुल्झांद मी हिंदी कविता का स्यारौं मा उज्याड़ चली ग्युं अर  सौभाग्य से म्यार एक दगडीया थेय मेरी वा रचना भोत  पसंद आयी ,हैंक  दिन  वेक छुईं  सुणीक विज्ञान का  गुरूजी ल  जौंक मी प्रिय छात्र छाई पहली  त  मेरी भोत अच्छा से खबर ल्याई  पर जब मिल कविता सुणाई त उन्थेय अर क्लास मा  सब्बी  दगडीयूँ   थेय कबिता भोत पसंद आयी बस फिर   मेरी साहित्य क़ी यात्रा शुरु व्हेय ग्या , अचांणचक्क  यीं पुंगडि मा आणु संजोग और म्यारू अहोभाग्य ही समझा ,आज कविता अर गीत म्यारू  पैलू  प्रेम "पहाड़ " से , पहाड़ का रैवाशी अर प्रवासी  लोगौं से  संबाद कु एक सशक्त माध्यम चा ,

*भी.कु- वा क्या मनोविज्ञान छौ कि आप साहित्यौ तरफ ढळकेन ?
गी .नेगी - पहाड़ प्रेम ,बालपन का गढ़वाल मा बित्याँ कुछ बरस ,पलायन  क़ी पीड़ा ,एक आम प्रवासी जीवन  कु संघर्ष , समाज   मा हूँण  वली  उत्तराखंड  आन्दोलन जन्न ऐतिहासिक घटना ,उत्तराखंड राज्य कु निर्माण अर  वेका बावजूद भी उत्तराखंड मा गुजर बसर जुगा संसाधनौं  क़ी कमी ,राजनैतिक  दिशाहीनता , पहाड़   विरोधी निति ,लुट खसोट ,गौं गौं मा भ्रष्टाचार ,दारु संस्कृति अर आम आदमीऽक  वी पुरणी लाचारी ,पहाऽडै खैर से उठण    वालू वैचारिक डाव ,अल्झाट ,खीज ,कबलाट ,घपरोल  ,सुखद अर दुखद अनुभव  जू बगत बगत पैदा हुंदा रैं अर यूँ सब घटनाऔं - हालातौं  परिस्थित्युं मा मन्न अर जिकुड़ी  मा पैदा हूँण  वालू शब्दौं कु  वैचारिक उमाळ  मीथै  बूगैऽक़ी   साहित्य प्रेम  का  समोदर मा लैक़ी अयैग्याई | मेरी भी भूख तीस तब्बी मिटेंद ,जिकड़ी क़ी झैल तभी बुझैंद  जब यु उमाळ गीत या कबिता रूप मा खतै  जान्द | 

*भी.कु. आपौ साहित्य मा आणो पैथर आपौ बाळोपनs कथगा हाथ च ?
  गी .नेगी-  मीथै  इन् लगद क़ी इन्ह आग थेय लगाणा - पिल्चाणकु आधारभूत काम बालपन मा ही व्हेय ग्याई छाई ,बालपनऽक   गौं पहाडऽक सम्लौंण  असल  मा साहित्य क़ी बुनियाद च ,उत्प्रेरक च जू असल मा मीथै साहित्य सर्जन का वास्ता पुल्यांदी भी च अर पल्यांदी भी च , यु म्यार साहित्य थेय  सशक्त अर सजीव बणाण मा संजीवनी बूटी जन्न काम करद |

*भी.कु- बाळपन मा क्या वातवरण छौ जु सै त च आप तै साहित्य मा लै ?
गी .नेगी - गढ़वाल मा बित्याँ कुछ बरस ,गोर बखरा चराणु , ग्वेर दगडियों दगड गीत लगाणु जौं  मा अधिकतर नेगी जी का गीत हुंदा छाई  , डांडीयूँ  मा काफल, हिसौन्ला -किन्गोड़ा टिपणा , ढंडीयूँ - गदनियुं  मा माछा मरणा ,बोल्ख्या पाटी अर कलम  लैक़ी स्कोल अटगुणु ,घंटी चूटाणु  ,ढुंगा लम्डाणु,  एक दुसर दगड छेड़ी करणु , अर ब्यो बारात क़ी रंगत अर हमारू खुश  वेक्की नचणु , दद्दी मा राति पुरणी कथा - कहानी जन्की लिंडरया छ्वारा ,कुणा बूट वली  डरोंण्या कहानी सुन्नण  ,  झुल्लाsक़ी गिन्दी बणाकी खेल्णु अर तमाम  उट्काम अर वेका बाद कंडली का झपका अर रसदार गढ़वली गाली |
अ हा इन्न समझा क़ी वे टैम मा मीथै  आज  साहित्य का स्यारौं मा ल्याणु खुण यी सब बाल जीवन घुट्टी सी छाई | 

*भी.कु. कुछ घटना जु आप तै लगद की य़ी आप तै साहित्य मा लैन ?
गी .नेगी - पैली घटना गुरु जी अर सरया क्लास का समीण  कबिता पाठ वली छाई ,अक्सर गुरु जी अर दगडिया हिंदी  कबिता क़ी फरमाइश कैर दिंदा छाई ,पुलैय पुलैऽक़ी मी भी लगातार लेख्णु ही छाई पर एक दिन अचांणचक्क से मीथै सुचना मिल क़ी कॉलेज का वार्षिक समारोह मा "काव्य पाठ " मा मी बी   शामिल छौं  अर गोपाल दास नीरज कार्यक्रमऽक अध्यक्षता कन्ना कु आणा छीं दगड मा उत्तर प्रदेश अर उड़ीसा का पूर्व राज्यपाल बी . सत्य नारायण रेड्डी जी भी बतौर मुख्य अतिथि आणा छीं अर हिंदी का बड़ा प्रेमी मनखी छीं , कार्यक्रम मा कबिता पाठ का बाद हमर प्राचार्यऽल अंगुली से इशारा कैरिक जब मीथै  मंच भटैय  कड़क आवाज लगैऽक   भन्या बुलाई त मी   कुछ देर त डैर सी ग्युं किल्लैकी प्राचार्य जी विश्वविधालय का सबसे कड़क अर खतरनाक प्राचार्य मन्ने जांदा छाई पर जब उन्ल पूछ की क्या या कविता तुम्हरी ही लिक्खीं  चा ?  मिल हाँ मा जवाब दयाई त  बल एक कागज़ मा लेखिक द्यावा की या कबिता मेरी ही रचना च | कार्यक्रम का समापन संबोधन मा राज्यपाल महोदय मेरी रचना की प्रशंसा करना छाई , मीथै कबिता का वास्ता राज्यापाल महोदय से १००० रुपया कु नगद पुरूस्कार अर स्मृति चिन्ह भी दिए ग्याई अर  दगड मा प्राचार्य महोदय दगड टी पार्टी का दौरान एक सवाल की आप गढ़वाल से छो त क्या गढ़वाली मा भी लिखदो ?  येक बाद मीथै  विश्वविधालय परिसर मा आयोजीत काव्य प्रतियोगिता मा अपडा कॉलेज कु प्रतिनिधित्व  करणा कु अवसर मिल पर सबसे बड़ी बात डॉ ० हरिओम पंवार जन्न साहित्यकार का समिण कबिता पाठ अर उन्कू स्नेह आशीर्वाद मिलणु छाई  |
*
*भी.कु. - क्या दरजा पांच तलक s किताबुं हथ बि च ?
गी .नेगी - ठेट गढ़वाली स्टाइल मा पहाडा पढ़णु , " उठो लाल अब आंखे खोलो "  जन्न कबिता थेय छंद अर लय मा जोर जोर से पढ़णु अर स्कोल मा प्रार्थना करणु ,गौं की      रामलीला अर होली की हुल्कर्या गीत सब्युंऽक भोत  बड़ी   आधारभूत  भूमिका मणदू मी साहित्यिक मिजाज तयार करणा मा |   

*भी.कु. दर्जा छै अर दर्जा बारा तलक की शिक्षा, स्कूल, कौलेज का वातावरण को आपौ साहित्य पर क्या प्रभाव च ?
गी .नेगी -  ये  दौरान हिंदी साहित्यिकऽक साहित्यकारों जन्न प्रेम चन्द, जयशंकर प्रसाद ,सूर -कबीर -तुलसी ,आचार्य राम  चन्द्र शुक्ल ,सुभद्रा कुमारी चौहान ,मैथली शरण गुप्त ,दिनकर ,अज्ञेंय , राहुल ,हजारी प्रसाद , महादेवी वर्मा ,निराला और सुमित्रा नंदन पन्त और इंग्लिश लिटरेचर मा वोर्ड्स वोर्थ ,शैल्ली ,मिल्टन , शैक्सपीयर ,किपलिंग ,टैगौर आदि थेय पढ़णा कु अवसर मिल ,यु  बगत  साहित्य प्रेम की पुंगडियूँ  मा बीज बीजवाड बुतणा कु लगाणा कु बगत जन्न बोलैय  जा सकद  |

*भी.कु.- ये बगत आपन शिक्षा से भैराक कु कु पत्रिका, समाचार किताब पढीन जु आपक साहित्य मा काम ऐन ?
गी .नेगी -   शुरुवात मा मिल प्रेमचंद की कहाँनी ,  उपन्यास , प्रसाद जी का कुछ  नाटक , मोहन राकेशऽक कहाँनी , देवकी नंदन खत्री कु चन्द्रकान्ता ,पंचतंत्र आदि ही पढ़ीं ,धीरे धीरे गढ़वली भाषा ,उत्तराखंड इतिहास ,गढ़वाली लोकगीत,गढ़वली लोक गाथौं अर प्रेम गाथाओं फर आधारित किताबौं थेय पढ़ना  कु शौक लग्गी ग्याई जू अज्जी तक बरकरार च | बिगत  कुछ बरसूँ  भटेय मी उत्तराखंड खबर सार ,चिट्ठी पत्री ,शैलवाणी  आदि लगातार पढ़णु छौं |

*
*भी.कु- बाळापन से लेकी अर आपकी पैलि रचना छपण तक कौं कौं साहित्यकारुं रचना आप तै प्रभावित करदी गेन ?
गी .नेगी - पहलु नाम उत्तराखंड का महान गीतकार अर प्रिय गीतांग नरेंदर सिंह   नेगी जी कु च | चन्द्र सिंह राही , सुमित्रानंदन पन्त ,अबोध बंधू बहुगुणा ,चंद्र कुंवर बर्त्वाल ,गोबिंद चातक ,भजन सिंह जी , कन्हैया लाल ढंडरियाल जी , राहुल सांकृत्यायन ,मोहन राकेश , मंटो अर मुंशी प्रेमचंद  की  साधना से बहुत प्रभावित छौं ,सदनी यूँ से प्रेरणा मिलणी रैन्द |
*
*भी.कु. आपक न्याड़ ध्वार, परिवार,का कुकु लोग छन जौंक आप तै परोक्ष अर अपरोक्ष रूप मा आप तै साहित्यकार बणान मा हाथ च ?
   गी .नेगी - सबसे बडू हत्थ त समाजऽक च ,पहाड़ऽक च किल्लैकी साहित्य मा समाजऽक ही झलाक हुन्द ,छैल हुन्द |  स्वर्गीय दाजी श्री भूपाल सिंह नेगी जी अर मेरी दद्दी रामकिशनी  देवी जी  कु  आशिर्बाद अर प्रेरणा च , असल मा वू आज भी मी खुण गढ़वली जीवनऽक प्रतिबिम्ब जन्न छीं  , मिल दाजी थेय बालपन मा गीत लगान्द  भी सुण ,बांसोल बजान्द भी सुण , धक्की धैं धैं जन्न गीत भी मिल उन  से ही सुण ,मी आज भी अप्डी दद्दी से पुरणी छ्वीं ,गीत ,कथा सुणीक अप्नाप थेय भारी भग्यान सम्झुदु | मेरी गढ़वाली कबितौं या गीत मा आज भी उंका दगड बित्याँ दिनौं की  समलौंण कै ना कै रूप मा दिखै  जा सकद |

*भी.कु- आप तै साहित्यकार बणान मा शिक्षकों कथगा मिळवाग च ?
  गी .नेगी  - शिक्षकों ल सदनी लेखन का प्रति म्यार उत्साह बढ़ायी , स्कूल कॉलेज अर वेका बाद  विश्वविधालय स्तर तक कबिता पाठ उंकी ही प्रेरणा कु आरंभिक प्रतिफल छाई , यांमा प्रोफ़ेसर वकुल बंसल (भौतिकी विभाग ,जे .वी .जैन कॉलेज ,सहारनपुर ) , डॉ . आर . पी .वत्स ( तत्कालीन विभागाध्यक्ष , भौतिकी विभाग , महाराज सिंह कॉलेज ,सहारनपुर ), अर प्रोफ़ेसर सतबीर सिंह तेवतिया ( तत्कालीन विभागाध्यक्ष , भू- भौतिकी विभाग , कुरुक्षेत्र विश्वविधालय ) की बड़ी प्रेरणादायी भूमिका च |
*         
*भी .कु. ख़ास दगड्यों क्या हाथ च /
   गी .नेगी  - दगड्यों ल कबिता का प्रति सदनी मीथै हौंसला दयाई ,सुणणा का वास्ता समय अर अप्डू भारी स्नेह दयाई ,

*भी.कु. कौं साहित्यकारून /सम्पादकु न व्यक्तिगत रूप से आप तै उकसाई की आप साहित्य मा आओ
गी .नेगी - साहित्य मा आणा कु मीथै  कै भी साहित्यकार ल नी उकसाई ,असल मा यान्कू श्रेय समाज थेय  जान्द ,पहाड़  अर पहाड्क परिस्थियुं थेय  जान्द जौंल मीथै वैचारिक कलम चलाणु खुण सदनी उकसाई |
*
* भी.कु. साहित्य मा आणों परांत कु कु लोग छन जौन आपौ साहित्य तै निखारण मा मदद दे ?
  गी .नेगी -  असल  योगदान त आपकू ही च , हर कबिता मा सबसे पैलि प्रतिक्रिया आपकी ही आन्द ,कविता - गीत - कथा  अच्छी लगद ता कतगे बार आप मनोबल बढ़ाणा खुण  फ़ोन करण मा भी संकोच नी करदा  ,सुधार भी आप  तुरंत कैर दीन्दो , आपक स्नेही मार्गदर्शन भी लगातार मिलणु रैन्द , आप दगड भेंट अपना आपमा एक साहित्यिक  परिचर्चा कु कार्यक्रम हुन्द जैम कविता ,कथा ,व्यंग , अर उत्तराखंड  सम्बन्धी विषयों फ़र चर्चा कैरिक मन्न तृप्त व्हेय जान्द अर भोत कुछ सिखणा  खुण मिलद पर सबसे बड़ी चीज जू मीथै आपसे  मिलद वा च गढ़वली मा  सतत लेख्णा  की  प्रेरणा अर ऊर्जा,नै नै विषयों फ़र लेख्णा  की प्रेरणा | मेरी नज़र मा त आप एक जीवंत  उत्तराखंडी  इन्सक्लोपिडिया छौ , या कुई बोलण्या बात नी कि आप गढ़वाली साहित्य मा आज सबसे ज्यादा प्रयोग करणा छो  , आप गढ़वाली साहित्य  कु दुर्लभ ज्ञान  इंटरनेट का मार्फ़त सुबेर शाम प्रसाद  रूप मा बटणा छौ , कतगे बार आपक विषय पाठकों मा  घपरोल पैदा  करा दीन्दा जां से  सबसे बडू फैदा गढ़वाली साहित्य थेय यू मिल्दो कि पाठक गढवळी साहित्य मा रूचि ल़ीण मिसे जांद कि फका क्या हो णु च धौं! 
येम्म इंटरनेट का माध्यम से जुड़याँ सरया दुनिया का पाठकों  की प्रतिक्रिया की भी बड़ी भूमिका च ,मी आभारी छौं  आदरणीय डी .आर . पुरोहित जी (गढ़वाल  विश्वविधालय) ,पराशर गौड़ जी (कनाडा ) , भाई वीरेंद्र  पंवार जी (पौड़ी ) ,मदन दुकलाण जी (देहरादून ) , डी . डी सुन्द्रियाल जी (पंचकुला ) , नरेन्द्र कठैत जी (पौड़ी )  , भाई धनेश कोठारी जी (ऋषिकेश ) , जगमोहन सिंह जयडा जी (दिल्ली ) ,जयप्रकाश पंवार ( देहरादून ), खुशहाल सिंह रावत जी (मुंबई ),माधुरी रावत (कोटद्वार ) ,अर तमाम उन्ह साहित्यकारों कु जू बगत बगत प्रतिक्रिया -मिलवाग देकी मीथै  गढ़वली मा लेख्णा  कु सांसु दिणा रैंदी |


Copyright@ Bhishma Kukreti, 23/6/2012

Bhishma Kukreti

गढ़वळी कहानी   

             

                                  उत्पीड़न की गाँठ


                                  कथा--- भीष्म  कुकरेती 


                 इथगा सालू मा श्रीकंठा बनर्जी न ब्रज, ब्रजमोहन 'साकेत' या बिरजू  को यू रूप कबि नि देखी छौ. आज तक वींन बिरजू तै शराब का नशा मा इन बरड़ान्द , नशा क इन बेसुधि  मा बकबक करद नि देखी छौ. बिरजू शराब बि उथगा इ पीन्दो छौ जथगा उ पचै जाओ अर होश मा राउ. शराबौ नशा मा बि बिरजू उथगा इ बुल्दु छौ जथगा हैन्काक समज मा आऊ  या हौरुं  तै बुरु नि लगो. पण  आज श्रीकंठा खौंळयाणि छे कि  बिरजू तै क्या ह्व़े जु इथगा बड़बड़ाणु अर साफ लगणु च बल बिरजू अपडि दगड इ छ्वीं लगाणु च.  आज ऐत्वारो दुफरा मा त्रिपुरा  कि बंगालन श्रीकंठा बनर्जी न बिरजू क पसंदी बखरौ रान अर भट्युड़ो शिकार गढवळि हिसाब से बणायूँ छौ अर बासमती ना म्वाट चौंळ बणयाँ छया. जब त्रिपुरा  ढंग क माछ या शिकार बणद त तब बि यि  द्वी  म्वाटा चौंळ इ पसंद करदन.

          बिरजू या ब्रजमोहन 'साकेत' अर श्रीकंठा बनर्जी चार साल बिटेन चार बंगला , मुंबई मा दगड़ी रौंदन. दुयु न अबि तलक सैत च ब्यावक  बारा मा कतै  स्वाच इ नी छ. मुंबई क फिल्म नगरी मा ब्यौ बच्चा से जादा महत्वपूर्ण 'रात के अँधेरे में सितारागिरी' बवालों या चमकण जादा महत्वपूर्ण च.  फिल्म उद्योगौ स्पोट बौय बि यादगार भूमिका की तलाश मा रौंद. त यि द्वी सोचि नि सकदन बल यि ब्यौ बान जनम्यां छन.

         बिरजू जनम गढवाल मा एक शिल्पकार घराना मा ह्व़े जख बिरजू क बाडा, चचा, दादा,  बुबा जी, ब्व़े , काकी -बोडि, बच्चा कच्चा सौब  काठो - कारपेंटरी, पठळ गडण, छजा गडण अर कुर्याण-बणाण , छ्जौं छपट्टी -दास बणाण ,  दबल, पथोड़, चंगर्या,  ठुपर बुणण  जणदा छ्या. पढाई जमानो आई अर स्कोलरशिप  बि मिल्दो ग्याई  कि ब्रजमोहन आर्य न बी.ए करी. गाँव वळु  अर परिवार तै पूरो भरवस छौ कि ब्रजमोहन आर्य आई.ए. एस ना सै पण पी.सी एस. परीक्षा पास कौरी द्याल. पण यार दगड्यो क दिखण मा ब्रजमोहन आर्य आई.ए.एस ना अमिताभ को असली उत्तराधिकारी छयो   अर सब्यूँन  उकसाई कि ब्रज मोहन आर्य क बान उत्तराखंड की धरती बंजर धरती च  ब्रजमोहन खुणि इ त मुंबई शहर की रचना ह्व़े. बी.ए. की परीक्षा आज पूरी ह्वेन अर ब्रजमोहन आर्य ब्रजमोहन 'साकेत' मा बदलेक  मुंबई ऐ गे पण मुंबई बि क्या कार ! इख मुंबई फिल्म नगरी  मा लाखों भविष्य का अमिताभ छन  .इख चार साल तलक भूको तीसो रैकि ब्रजमोहन 'साकेत' की समज मा ऐ गे कि शरीर या गात की भूक इ जादा महत्वपूर्ण होंद मन की भूक अर गतिविधि बि शरीर इ कंट्रोल करद , नचांद, अर फिल्म मा आणै इच्छा  मन की परेशानी च ना की  शरीर की आवश्यकता। शरीर इ मन तै काबू करद. अर अब ब्रज मोहन 'साकेत' उर्फ़ बिरजू एक आर्ट डाइरेक्टर क दगड सहायक च. त्रिपुरा कि बंगालन श्रीकंठा बनर्जी बि श्रीदेवी कि उत्तराधिकारी बणणो वाया कोलकत्ता मुंबई  ऐ छै. अर इख मुंबई मा तीन निर्माताओं की रखैल राई फिर कुछ दिन शरीर बि ब्याच. अब एक नामी प्रोड्यूसरो क प्रोडक्सन कंट्रोल विभाग मा नियमित नौकरी करदी. श्रीकंठा बनर्जी अर बिरजू इनी मिलेन अर फिर दगड़ी किराया क फ्लैट लेक  रौण बिसे गेन.  दुई बेरहम फ़िल्मी दुनिया मा बिसरी गेन कि यूंक भूतकाल क्या छौ अर ब्व़े बाब कु छ्या. यि पति-पत्नी तरां दगड़ी बि रौंदन अर अलग बि रौंदन किलैकि यूँन  ब्यौ जि  नि कर्यु च . आज दुयूं क विचार छौ कि   बढिया ब्रैंड की व्हिस्की प्योला सुखो मटन चखना रल अर गढवळी ढंगौ शिकार -भात खौंला.  पन उलटो इ ह्वाई . बिरजू नशा मा बेसुध च अर बड़बड़ाणु च. 

            नितर्सि    चारेक बजी जब बिरजु न एक अजीब सी पिंजडा अर उख पिंजड़ा  भितर कळु (तोता), तोत्याण  अर कळु क एक बच्चा बणैक  तैयार कौर त बिरजू बि खौंळे गे कि अरे वैन यि क्या बणै द्याई. बाळापन इ बिटेन वै तै पथरू या लोखर से जादा प्रेम , लगाव या हौस काठ से छौ . बिरजू  कबि कबि इन चंगर्या या दबल  बणै  दीन्दो छौ कि चंगर्या या दबल बणाण  वाळो समाज म नी आन्दो छौ कि  ये चंगर्या से मोंळ धोळे जाउ या  चौक मा लोगुं  दिखणो धरे जाउ. पिंजडा पर हालांकि कुछ थ्वडा भौत फिनिशिंग  टच कु   काम छौ पण दिखेंदेरूं    कुण त काम पुरो इ छौ. अच्काल आर्ट डाईरेकटरो म काम नि छौ त बिरजू बि खाली छौ . वैन वैबरी श्रीकंठा कुणि  फोन कार ,' सीरू ! आज मि त्रिपुरा स्टाइल मा माछ भात बणौलु . त इन बथा कि तु जिन पेली कि व्हिस्की ? ' श्रीकंठा समजी गे कि बिरजू आज खुश च. इ द्वी खुश हून्दन त एक हैंकाक पसंद का खाणक  बणान्दन  .  बिरजू खुश च याने श्रीकंठा क पसंद को खाणक-पीणक  अर श्रीकंठा खुश च माने बिरजू क पसंद को खाणक-पीणक . नितर्सि रात जब आठेक बजि श्रीकंठा काम परन   आई त बिरजू न सब खाणक तैयार कर्यु छौ. टेबल मा जिन कु पवा अर अफु कुण व्हिस्की क पवा बोतल बि धरीं छे.

     श्रीकंठा न पिंजड़ा, तोता, तोत्याण अर कळु बच्चा द्याख़ त भौत देर तलक वा बि बिस्मिरण  म चली गे। श्रीकंठा बि बिरजू क काम देखिक खूब पुळयाई . नौ बजि  बिटेन यून पीण शुरू कौर त अग्यारा बजि तलक पीणा रैन  . बिरजू तीन पैग  से जादा अर श्रीकंठा द्वी पैग से बिंडी एक बूँद बि नि पेंदी छे. शराब तै इ पींदा नि  छया बल्कण मा  धीरे धीरे कौरिक चुसदा सि छ्या. जन कि हरेक फिल्म लाइन वळ इक तलक कि थेटरो  चौकीदार बि पींद दै फिल्म क बान कथा सुणान्दू  आज बिरजू बारी छे, खुस वो छौ त बिरजून बि ओस्कार अवार्ड  लैक एक फ़िल्मी कथा सुणाइ. हरेक फिल्म वाळ कुण  वैकी कथा ओस्कार लैकि इ होंद. आजै कथा मा बिरजू न बताई बल एक उच्च कुलो एक अदिमौक छ्वटि जातिक विधवा से शारीरिक प्रेम ह्व़े ग्याई. वीं जनानी क गर्भ रै ग्याई. वै उच्च कुलक आदिमन न वीं विधवा तै भौत समझाई कि गर्भ गिरै दे. वां नि माणदि . त इथगा मा यू उच्च कुल को निर्दयी आदिम वीं विधवा तै डांड बिटेन रयाड़ोमा . पथरोंमा  उन्धारी खुण रगोडिक लांद अर इन मा विध्वा क गात बिटेन ल्वे की छळाबळि हूंद  जांदी . रस्ता का ढुंग-पत्थर  लाल ह्व़े जान्दन. अंत मा गर्भ गिर इ जान्द.

कथा सुणाणो बाद बिरजू जोर से बुल्दु , साले! निर्दयी पुरुष ,इन ह्यूमन !  औरतों को इस्तेमाल करते हैं और फिर उत्पीडन करते हैं...दुनिया में उत्पीडन सबसे बुरी बात  है "

श्रीकंठा न  कथा की खूब बडै करदी कि औरत उत्पीडन की या कथा भौति सेंसिटिव च. फिर साडे अग्यारा बजी क बाद दुयूंन खाणक खाई अर से गेन.

   चार बंगला मा फिलम वाळ, फ़िल्मी स्ट्रगलर  अर आधुनिक समाज का लोग रौंदन. भौत पैलि जब बिरजू स्ट्रगल करणो छौ त एक गैरेज मा चार पांच फ़िल्मी स्ट्रगलरों दगड रौंद छौ त वैन कारपेंटरी क काम से अपण पुटुक भौर त चार बंगला अर सात बंगला मा वैकी पछ्याण क भौत ह्व़े गे छे. परसि सुबेर वैन पैल ख़ास दगड्यो तै अपण बणयू पिंजड़ा मय तोतों समेत दिखाई त सौब खौंळे क रै गेन कि पिंजड़ा क बडै करे जाव कि  तोता, तोतयाण अर तोताक  बच्चा क  बडै  करे जाव! सब्युं क मुखन आई," एक्सलेंट! कुडोज! मार्वेलस ! व्हट ए पीस ऑफ़ आर्ट विद इमोसंस! .."

  अर फिर त चार बंगला अर सात बंगला मा बात सौरिगे  /फैली गे कि बिरजू न अजीब पिंजड़ा बणयूँ च. जाण पछ्याण क वाळ क्या हौर बि पिंजड़ा दिखणो आण मिसे गेन. 

तिसर दिन सुबेर श्रीकंठा न पूछ, " कथगा चार्ज करील तू ?

बिरजू न ब्वाल,' मेरी  त क्वी लागत लग नी च . अच्काल खाली छौं. पिंजड़ा अर कळु (तोतों ) क माल मसालो बी मेरी कम्पनी क स्क्रैप् बिटेन आयी , मीन  जन ब्वाल  आर्ट कलाकारों  न तार अर काठ क कठगा  मोड़ी माड़िक, काठ/लकड़ी  छीलि छालिक, रंदा मारिक, गूंद  चिपकैक    पिंजड़ा अर कळु बणाइ . हाँ  पिंजड़ा अर कळुऊँ पर रंग मीन चढ़ाई जख पर मेरी असली  जान लग ."

श्रीकंठा न बोली," जानू ! रंग से यि त ये  बड़ो पिंजड़ा मा भाव अयाँ छन जां बुल्यां यू पिंजड़ा हंसणो ह्वाऊ अर  कळु !  मरद कळु क जिराफ जन गौळ ! जु इन लगाद बल जन बुल्यां कि यू धुर्या कळु अपण कज्याणि अर बच्चा तै हर समौ खैड़ा क कटांग  लगाणु रौंद! अर जनानी कळु अर बेबी कळु क फंकर भ्युं पड्या छन वूं फंकरो परेन जु आंसू आणै छन ... त्रास अर एक अजीब सेंसिटिविटी च ये पिंजड़ा अर कळुउ मा ..तरास दिखे नि सक्यांदी  , जिकुडि जळी जांद पण फिर बि बार बार दिखणो ज्यू बि बुल्यांद . क्रूड क्रुवलिटी एंड वैरी सोफ्ट सेंसिटिविटी !  अर बेबी  कळु क फंकर किलै तीन मोर का फंकरूं  सतरंगी जन बणैन धौं! "

तै दिन बि श्रीकंठा क काम पर जाणो बाद दिन भर लोग आणा रैन

एक दगड्या न बोलि, " यार बीस पचीस हजार मा त बिकी जालो यू  पिंजड़ा ..'

हैंकान ब्वाल,' न्है  , नही बै ! साठ हजार से बिंडी मा जालो."

सात आठ लोग ड्रवाइंग रूम मा छ्या   .

इथगा मा डा. लोखंडवाला  आई. बिरजू न  स्ट्रगल क टैम पर  डा लोखंडवाला क इक भौत काम करी छौ अर अबि बि डा. लोखंडवाला जब बि कारपेंटरी क क्वी काम ह्वाऊ त बिरजू  की सलाह लेई लींद.

लोखंडवाला न आदतन पैल मुख मड़काई अर ब्वाल," हाँ ! पिंजडा बड़ो छ.'

हौरू न ब्वाल," है क्या बुलणा छंवां ?"

बिरजू तै पता छौ की लोखंडवाल कै बि चीज तै खरीदण /मूल्याण से पैल वीं चीजो बडे नि करदो उल्टो कबि कबि त मीन मेख निकाल्दो

डा.लोखंडवाला  न समौ पछ्याणिक, देखिक ब्वाल," हाँ ऊँ त ठीकि च ."

एक  पुराणो ख़ास दगड्या न बोल," अजी क्या बात करणा छंवां ? पिंजड़ा तै आर्ट  गैलरी मा धरे जाओ  त लाखों मा जालो."

हैंकान  ब्वाल,' कैक बि ड्रवाइंग रूम मा खाली यू इ पिंजड़ा आर्ट लविंग  नेचर को काम करी ल्यालो'

डा. लोखंडवाला न बोलि द्याई,'  हाँ पिंजड़ा, पिंजड़ा क आकार, तोता, तोत्याणि, तोतौ बच्चा , भ्युं पड्या फंकर अर यूँ पर लग्युं रंग कथगा इ कथा बुलणा छन. "

पुराणो ख़ास दगड्या न पुळेक  ब्वाल्,' जी अब आप सै बुलणा छंवां ।'

डा. लोखंडवाला न ब्वाल," ठीक च कीमत  ब्वालो . कथुग दीण ? मीन खरीदणाइ ."

बिरजू से पैलि खन्ना सेठन उत्तर द्याई," अरे डा साहेब !  यि बुलणा छन बल वै कंजूस भंवरी लाल न खरीद याल बल."

लोखंडवाला तै भर्वस नि ह्वाई,' हाउ  कम दैट  कंजूस .....!"

फिर कुछ देर चुप्पी रै त डा.लोखंडवाला न पूछ,' क्या ! भंवरी लाल न कुछ एडवांस दे क्या ?"

बिरजू क उत्तर छौ," ना "

डा. लोखंडवाला न फिर पूछ,' त क्या वैन क्वी डिजाइन दे छौ ?"

बिरजू न बोली," ना"

डा लोखंडवाला क जबाब छौ,' बस त ठीक च ! ये पिंजड़ा तै मी तै देदी वै कुणि क्वी हौर पिंजड़ा बणै देन ।"

बिर्जुक क जबाब छौ, " न्है जी !  पिंजड़ा बणाणो ऑर्डर उखी बिटेन ऐ  छौ. त यू  पिंजड़ा ऊंको इ च  " 

डा. लोखंडवाला अफु बि संवेदनशील छौ , वै तै  पिंजड़ा की संवेदन्शीलता अर बणाण वळ क संवेदन्शीलता को ज्ञान ह्व़े गे छौ कि अब इन  पिंजड़ा दुबर नि बौण सकुद .

लोखंडवाला न ब्वाल,' ठीक च मी साठ हजार दीणो तैयार छौं. पिंजड़ा मेरी कार मा धरी द्याओ  "

बिरजू न सपाट उत्तर दे,' पिंजड़ा अब भंवर लाल जीक इख इ जालो. ऑर्डर उखी बिटेन छौ ."

डा. लोखंडवाला न घड़ी द्याख सैत च वैको  नरसिंग होम मा जाणो टैम ह्व़े गे होलू या. ...

जांद जांद डा.   लोखंडवाला बोलि गे,' भै मी एक लाख दीणो छौ . वैकुणि हैंक पिंजड़ा बणै देलू त बि कुछ खराब नी च "

बिरजू न ब्वाल," आप मेरा परमेश्वर छन पण औडर जख बिटेन आई  पिंजड़ा त उखी जाण चयेंद कि ना ?"   

" ठीक च सवा लाख मा बिचण हो त पिंजड़ा म्यार ड़्यार भेजि दे ." अर लोखंडवाला इन बोलीक चली गेन.

फिर भैर जैक डा लोखंडवाला भितरैं  आई अर देळि बिटेन बोलीक चलि ग्याई,' ये पिंजड़ा क एक खाशियत या बि च कि पिंजड़ा क भैर जु रंग हुयुं च वां मा कथगा इ कथा लुकीं छन छुपीं छन. असल मा ब्याळी मेरी वाइफ ये पिंजड़ा देखिक ग्याई अर वीं तै यू पिंजड़ा क भैरका रंगु से भौत सि  कथों  क जु आभास हूंद वो भौत इ पसंद आई .... "

फिर सब्यु राय छे कि भंवरी  लाल सेठ से सवा लाख ना सै त एक लाख लेई लीण चयेंद.

xxx xxxx xxxxx

आज ऐतवार छौ त दुई देर से बिजेन . आज दुफरा मा मटन को खाणक बणणु छौ त  दुयूं न ब्रेड कि एक स्लाइस अर इकै गिलास फलूं रस पे. यू दुयुंक नियम सि छौ कि जै दिन दिन मा शिकार -माछ खाण ह्वाऊ त  नाश्ता हळको इ लीण. बिरजू मटन शॉप बिटेन बखरौ रान अर भट्युड़ो शिकार लै गे छौ.

फिर वैन दसेक बजी ब्वाल," सिरी ! मी जरा भंवरी लालक इख जाणु छौं . भंवरी लालक छोरा हंसमुखन   इ मी तै बोली छौ कि एक  पिंजड़ा स्यूं तोता, तोत्याण अर चाइल्ड पैरट बणै दे..'

श्रीकंठा न ब्वाल," ओ !" हालांकि या बात  बिरजू न पैलि बि बताई  छे .

बिरजू न बोली," हाँ ! एक दिन रस्ता मा मिली गे छौ त वैन ब्वाल बल इन तोता  बणाण बल कि जु अपण घरवळी अर नौनु   तै हरदम  दनकाणु राउ  अर ब्व़े अर नौनु  रुणफति रावन." बिरजू  न अगने   ब्वाल," अर पता  नि  मै  फर  क्या  दिबता  सि आई कि मैन यू पिन्जडा इन बणवै, इन तोता बणैन अर फिर मीनी ऊन पर अफिक रंग भौर  '

बिरजू पिन्जडा लेकी भंवर लालक इक चली गे .

बिरजू न भंवर लालक द्वारों घंटी बजाई . द्वार मिसेज भंवर लाल न खोली. हालांकि कुछ सालू से वा एक अजीब सी डौर महसूस करदी. वीं तै लगदु कि क्वी वीं  तै चित्त मारण वाळ च. अर इन मा वा अन्ध्यरु कमरा मा आँख कताडिक  दिखणि रौंद कि वु अनजान  हत्यारा दिख्याऊ त सै. कबि कबि रात बि वा अन्ध्यर  मा  वै अनजान हत्यारा की खोज मा रौंद .  वीन द्वार ख्वाल . बिरजू न पूछ,' हंसमुख ड्यारम च ?" बिरजू न  द्वी चार दै इख काठौ  काम  (कारपेंटरि)करी छौ.

मिसेज भंवरी  लाल न जबाब दे,' बस आण  इ वाळ च . क्या काम च ?"

बिरजू," वैन एक पिंजड़ा बणवै छौ. त दीणौ  औं  !"

"औ त भितर ल़ा" मिसेज भंवरी लाल न पुळे क ब्वाल.

यू   घौर  कबी बि बिरजू तै रास नि आई कुज्याण किलै वै तै ;लगुद   छौ कि ये घौर म क्वी हवा थामणो ब्वालो या ब्वालो हवा रुकणो कोशिश करणु च, क्वी  सुरजो उज्यळ अ  समणि ऐक चिट्टो उज्यळ तै भितर आण से रुकणु च धौं ! भितर ऐक बिरजू ण पिंजड़ा मेज मा धार .

भितर मिसेज भंवरी लाल न मेज मा धर्युं पिंजड़ा द्याख अर वा वै जमानो म घुमण बिसे ग्याई, खुश ह्वेक् चखुलि जन उछळिक ब्वाल " ये मेरी ब्व़े ! यु   पिंजड़ा कुछ अजीब इ च. मार्वेलस  पीस ऑफ़ आर्ट एंड रिमार्केबल वे ऑफ़ एक्स्प्रेशिंग इमोसन्स..! "

बिरजू न पूछ,' हंसमुख कब आल ?"

'बस आँदी ह्वाल." फिर मिसेज भंवरी लालन    ब्वाल,' अर मिस्टर  लाल बि ड़्यार इ छन."

सैत च दुयूं क अवाज सुणि मिस्टर भंवरी लाल न  अर जोरै अवाज मा पूछ ," क्या हूणो च ?"

मिसेज लाल न उत्तर देई,"  ब्रजमोहन आयुं च .जस्ट सी व्हट ए स्प्लेंडिड आर्ट वर्क ऑन केज. अमेजिंग, अस्टोनिंग ! फैंटास्टिक ..पीस  ऑफ़ वर्क ..!

भंवरी लाल  भितर न ड्रवाइंग रूम मा आई अर बिरजू तै करकरो  ह्वेक पूछ,' क्या च यु ?"

" हंसमुख क पिंजड़ा'" बिरजू न ब्वाल

मिसेज लाल न वै तै घबडैक द्याख

'कैको?' भंवरी लाल की आवाज मा तल्खी अर आश्चर्य छौ.

' हंसमुखौ " बिरजू न समजाई,"  कुछ दिन पैल हंसमुख न पिंजड़ा बणाणो ऑर्डर दे छयो."

भंवरी लाल न डुञकरताळि   मार,' हंसमुख...!"

हंसमुख क ब्व़े न गळबळेक  ब्वाल," अबि उ भैर ग्याइ . बस औण इ वाळ च."

हंसमुख द्वार क देळि  मा ऐ गे छौ. हंसमुख बारा सालौ नौनु, घुंगराळा बाळ  ब्वे पर जयां छया, आंखि बि ब्व़े क तरां. वैक आंख्युं मा क्या गात मा ब्व़े क तरां वाइ झिझक, तरास या दुःख छौ जो वैक ब्वेक मुख मा, आंख्युं मा क्या कमादा सी हथु मा छौ ।

देळि मा खड़ो हंसमुखौ तरफ हेरिक भंवरी लाल न आदेस दे ,' इना आ बै"  फिर सवाल पूछ," तीन द्या रे ये पिंजड़ा बणाणो ऑर्डर ? हैं  ?

बच्चा क मुंड तौळ भ्युं ज़िना  कर्युं छौ.  भंवरी लाल न जैक वैक बाळ झमडैन त बच्चा क आंख्युं  सुफेद पुतळा  तौळ अर डिबळि अळग छे. बच्चा अपुण बुबा तरफ दिखणो  जबरदस्ती मजबूर छौ.

' हंसमुख जबाब दे !" भंवरी लालन जन बुल्या गरम लाल सौरि न डामि दे ह्वाऊ.

हंसमुखन अपण ऊंठ चबांदो गे  पण  कुछ जबाब नि दे .उ सुरक सुरक कमरा मा कूण्या मा खड़ो ह्व़े गे.

मिसेज भंवरी लाल न फिर गळबळैक ब्वाल,' सूणो त सै...!"

अणसुणि कौरिक भंवरी लालन बिरजू जिना ह्वेक खरखरी भौण मा ब्वाल," या बात भौत बुरी च. पिंजड़ा बणाण से पैलि मी तै पुछण चयांद  छौ. कबि बि बच्चों बुल्यां पर क्वी चीज नि बणये जांदी. एटिकेट अर लीगल हिसाब से गलत च "

पिंजड़ा पर बगैर नजर मर्याँ  भंवरी  लालन पिंजड़ा उठाई अर बिरजू क समणि इन धार जन बुल्यां पिंजड़ा हज्या जन बिथ्या (बीमरि )  ह्वाऊ अर ब्वाल,' जा भै अपुण पिंजड़ा ली जा. क्वी हैंक ग्राहक खुज्या अर बेचि दि. '

बिरजुक मुख खुलण इ वाळ छौ कि वां  से पैलि इ भंवरी लालन ब्वाल," मी त्यार  दगड बहस नि करण चांदो. डाक्टर न गुस्सा हूण से मना कर्यु च."

  उना हंसमुख बगैर आँख झपकायों कड़कड़ो काठ सि खड़ो छौ . जब बिरजू न हंसमुखौ तरफ घड़बड़ाट मा ह्यार त छोरा पर कुछ पराण आई   अर वु झिंडमुंडान्द भ्युं सीमंटो म्याळो मा  भ्यूम पोड़ी गे. अर वो कुकुर जन  किराण मिसे गे जन बुल्या  कुत्ता क गौळ दबायुं ह्वाऊ.

बिरजू अर मिसेज भंवरी लाल बच्चा तै उठाणो जाणा इ छया कि भंवरी लाल बागौ तरां गुर्राई , " वै तै कतै  नि उठाओ. वै तै अपण मुंड फोड़ण द्याओ अर  तब घाऊं मा लूण मर्च डाळि द्याओ.'

बारा सालो बच्चा इन डर्यू छौ जन क्वी खरगोश बागौ  पंजा पुटुक ह्वाऊ. बच्चा क ब्वें न वै तै हथुं  से खड़ो कार

भंवरी  लालन अपण घरवळी तै आदेश दे , ' वै तै उनि पड्यु रौण दे "

बिरजू हंसमुख  समणि पिंजड़ा लेक ग्याई ' हंसमुख ल़े अपुण पिंजड़ा' बिर्जून हौंसिक  वैक हथु  मा पिंजड़ा पकड़ाइ , " ले त्यार पिंजड़ा"  . बच्चा न सटाक से खुसी मा पिंजड़ा पकड अर सरा पिंजड़ा इन मलासण  मिस्याई जन बुल्यां एक ब्व़े अपण बच्चा मलासणि ह्वाओ. हालांकि

पिंजड़ा ऊंचाई हंसमुख कि बरोबरी इ रै होली धौं ! अब हंसमुख क आंख्यु से अन्सदारी ऐन . अन्सदारी औण  से या  पिंजड़ा मिलण से इन लगणो छौ कि हंसमुख तरोताजा ह्व़े ग्याई.

"ब्रजमोहन ! " भंवरी लाल न बरफ जन कणामणि  (मन माफिक काम न होने का असंतोष) अवाज मा ब्वाल,'  " अपण काठो कबाड़  उठा अर सीदो  इख बिटेन भैर जा"

मिसेज लालन कळकळि ( करुण) ,  कणकणि ( कष्टकारी )  भौण मा ब्वाल,' ये हंसमुख ! बाबा ! पिंजड़ा वापस कौरी दे "

"न्हें बेटा !  रौण दे !' बिरजू न पक्को इरादा से ब्वाल," पिंजड़ा क ऑडर  तीन इ दे छौ त  पिंजड़ा त्यारि इ च.'

बिरजू भैर जाण मिस्याई.

भंवरी लालन ब्वाल,' ब्रजमोहन अपुण फर्नीचर क्या या कबाड़ फुंड ल़ी जा. अर सुण ! मीन त्वे  तै एक पाई नि दीण"

बिर्जून ब्वाल,' यू पिंजड़ा मीन उनि बि बिचणो या ब्यौपारऔ  बान नि बणै छौ.  ये बच्चा न बोली छौ त या वै कुणि एक भेंट च "

बिरजू भैर एई गे जख कुछ लोग भितरै  बात सुणना छ्या. 

उख भितर भंवरी लाल बागु तरां खौन्खाट ह्वेक चिल्लाणु छौ," . अपना सड़ा  गला कबाड़ ले जा.  मेरे घर में में मेरे अलावा कोई ऑर्डर दे यह  मुझे बिलकुल पसंद नही. साला कुत्ते का बच्चा ..."



भैर रस्ता मा बिर्जूक  कुछ ख़ास दगड्या खड़ा छा .

एकान ब्वाल,' त अस्सी नबी हजार मा त बिकि होलु नायबाब  पिंजड़ा ?'

बिरजू तै लग कि ओ दगड्यो  मध्य  महत्वपूर्ण ह्व़े ग्याई त वैन बि बोली दे,"  एक्जैक्ट वन  लैक रुपीज ! एक लाख रुपया "

स्ट्रगल क अ टैमो दगड्या गोकुल अड्डपा न ब्वाल,' हुर्रे !  ब्रजमोहन न  बल्दो पांस बिटेन दूध  पिजाई .आज मेरी तरफ से कोकटेल पार्टी !" गोकुल  अड्डपा बि अमिताभ बच्चन तै पछाड़णो धारवाड़, कर्नाटक  बिटेन मुंबई ऐ छौ अर अब एक टीवी प्रड्यूसरो क इख स्क्रीन प्ले लिखद .

सब खुस छ्या कि भंवरी लाल जन मनिखो इखन ब्रजमोहन तै नफा ह्व़े.

इना यि लोग चार बंगला क सस्तो होटल मा कोकटेल पार्टी मा व्यस्त छ्या उना श्रीकंठा बनर्जी गढ़वाली ढंगै शिकार तजबिज से बणाणि छे . फिर जब खाण क बणि गे .

श्रीकंठा न मेज मा जिन क पवा अर व्हिस्की पवा बि धौर  आल  छौ.

भौत देर बाद गोकुल अड्डपा  बिरजू तै अळगांद अळगांद सि लायी.

भितर वैन श्रीकंठा क मदद से बिरजू तै बिस्तर मा पड़ाळ.

फिर  गोकुल अड्डपा  न ब्वाल,' श्री!  टुडे ब्रज'ज बिहेबियर इज इंटायरली डिफ़रेंट. आज उसने तीन पैग नहीं आधी बोतल गड़क गड़क कर पी जब कि ब्रज शराब पीता नही बल्कि चूसता है. और आज पता नही क्या क्या बोल रहा था. '

फिर गोकुल अड्डपा  जब चली गे त श्रीकंठा न फिर से बिरजू तरफ द्याख

वो अजीब सी ढंग से मुट्ठी बुजणु छौ . बिर्जूक मुख गुस्सा मा लाल बुरांसौ फूल  छौ बण्यु

आज तलक   श्रीकंठा न बिरजू कि हिंदी या अंग्रेजी भाषा इ सूण छौ पण आज कुज्याण कै बोलि मा बडबड करणों छौ धौं!

' कीड़ पोडल यूँ उत्पीडन करण वळु पर "

' बुरळ पोडल यूँ मानसिक उत्पीडन करण वळु पर "

' जा !  मेरो सच्चो ब्रहम होलू त  य़ी कोढ़ी ह्व़े जैन !'

" मेरी बैणि बि सास ससरू उत्पीडन से मोर"

" यूँ जुंडडु क हथ खुट गौळि जैन अर यि भौत सालो तक दुख़ भुगणा रैन . उत्पीडन "

" मेरी भुलि न सास सासुरो उत्पीडन क वजै से  फांस खाई"

' वै जमानो मा बि यू उत्पीडन करण वाळो तै एक घड़ी चैन नि मिलेन. "

'" मेरी भुलिन उत्पीडन क वजै से इ आत्महत्या कार ".  ,


Copyright@ Bhishma Kukreti , 23/6/2012

Bhishma Kukreti

Daiju: A short Garhwali Drama creating Awareness against Dowry or Evil of dowry 

(Review of a short Garhwali drama 'Daiju' (1994) written by Om Prakash Semwal)     

                                                 Bhishma Kukreti     
[Notes on Dramas, stage plays against Dowry; Garhwali Dramas, stage plays against Dowry;  Uttarakhandi Dramas, stage plays against Dowry;   Asian Dramas, stage plays against Dowry; South Asian Dramas, stage plays against Dowry; SAARC Countries Dramas, stage plays against Dowry;  Indian subcontinent Dramas, stage plays against Dowry; Indian Dramas, stage plays against Dowry; North Indian Dramas, stage plays against Dowry; Dramas, stage plays against Dowry; Mid Himalayan Dramas, stage plays against Dowry; Himalayan Dramas, stage plays against Dowry]   
दहेज़ विरोधी नाटक; दहेज़ विरोधी गढ़वाली नाटक; दहेज़ विरोधी कुमाउनी नाटक; दहेज़ विरोधी उत्तराखंडी नाटक; दहेज़ विरोधी मध्य हिमालयी नाटक; दहेज़ विरोधी हिमालयी नाटक; दहेज़ विरोधी उत्तर भारतीय नाटक; दहेज़ विरोधी भारतीय नाटक; दहेज़ विरोधी भारतीय उप महाद्वीपीय नाटक; दहेज़ विरोधी सार्क देशीय नाटक; दहेज़ विरोधी दक्षिण एशियाई नाटक; दहेज़ विरोधी एशियाई नाटक; दहेज़ विरोधी अंग्रेजी नाटक लेखमाला
  There was no forced dowry system in Vedic era, Mahabharata era or even in Gupta era in India. It is complex subject to find the initiating period of forced dowry in marriages. Before independence, there was just opposite custom that boy's parents had to offer money for bride in Garhwal.
Worldwide there are many dramas, stage plays against dowry or showing bad effects of dowry on society as 'The Fatal Dowry (1632, English), The dowry (a TV drama, 1953), Kalankani (Bengali drama), Ho Uzo Kedna Paloutolo (Goan) , Audal, Swayambar  (Garhwali dramas) , Dahej ki Ag(Haryanavi) etc.
    Om Prakash Semwal wrote a drama 'Daiju' that creates awareness of evil of dowry. The drama is idealistic and written for students. 'Daiju' is staged in 1994 in (Old) Chamoli Garhwal.  The drama has simple dialogues and is straight plot with less of figurative dialogues.
There are les characters that students can stage the play showing evils of dowry.
 


Copyright@ Bhishma Kukreti, 23/6/2012

Notes on Dramas, stage plays against Dowry; Garhwali Dramas, stage plays against Dowry;  Uttarakhandi Dramas, stage plays against Dowry;   Asian Dramas, stage plays against Dowry; South Asian Dramas, stage plays against Dowry; SAARC Countries Dramas, stage plays against Dowry;  Indian subcontinent Dramas, stage plays against Dowry; Indian Dramas, stage plays against Dowry; North Indian Dramas, stage plays against Dowry; Dramas, stage plays against Dowry; Mid Himalayan Dramas, stage plays against Dowry; Himalayan Dramas, stage plays against Dowry   
दहेज़ विरोधी नाटक; दहेज़ विरोधी गढ़वाली नाटक; दहेज़ विरोधी कुमाउनी नाटक; दहेज़ विरोधी उत्तराखंडी नाटक; दहेज़ विरोधी मध्य हिमालयी नाटक; दहेज़ विरोधी हिमालयी नाटक; दहेज़ विरोधी उत्तर भारतीय नाटक; दहेज़ विरोधी भारतीय नाटक; दहेज़ विरोधी भारतीय उप महाद्वीपीय नाटक; दहेज़ विरोधी सार्क देशीय नाटक; दहेज़ विरोधी दक्षिण एशियाई नाटक; दहेज़ विरोधी एशियाई नाटक; दहेज़ विरोधी अंग्रेजी नाटकलेखमाला जारी .....